Rijksmonumentenregister · Netherlands

Schoolgebouw, Wilhelminaweg 1

Wageningen, Gelderland, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Onderwijs en wetenschap
Function: Schoolgebouw
Category: onroerend gebouwd
Built: 1897
Address: Wilhelminaweg 1, 6703 CC Wageningen (and others)
Place: Wageningen
Province: Gelderland
Country: Netherlands
Coordinates: 51.96669, 5.67244
Part of complex: 522207
Monument number: 522208

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

4 historical maps cover this location, the earliest the 1879 map "De Nieuwe Hollandsche Waterlinie en de stelling in de Geldersche Vallei / ontworpen door M.H.J. Plantenga ; geteekend door M. van Meurs" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

HOOFDGEBOUW (A) van de de voormalige Rijks H.B.S.

Het gebouw van het gangtype bezit een samengestelde plattegrond en telt in de hoofdmassa drie bouwlagen, een zolderverdieping en kelder. De diverse uitbouwen bestaan soms uit twee bouwlagen. De gevelvelden zijn dikwijls door symmetrisch geplaatste vensters ingedeeld. Deze zijn hoofdzakelijk gevat in geprofileerde neggen, uitgevoerd in rode verblendsteen. De in elkaar grijpende dakvlakken zijn overwegend zadeldaken met verspringende nokas-hoogten of afgeplatte schilddaken. Er komen enkele schoorstenen voor.

Als VOORGEVEL wordt de gevel aan de Wilhelminaweg beschouwd. Deze wordt onder meer gekenmerkt door begane gronds een loggia en geheel boven een trapgevel. De drie spitsbogen rusten op een gemetselde voetmuur van de achter de arcade liggende, verhoogde entreepartij. De eerste en tweede verdieping bezitten drie vensters waarvan twee kruiskozijnen en links een kloostervenster. De topgevel is ingevuld met een kleinere variant van het kruisvenster. In de dakschilden komt per zijde een dakkapel voor. Op de hoek links bevindt zich een beglaasde, in grondvlak zeshoekige arkel die rust op een hardstenen uitkragende console boven de loggia. De arkel is over de twee verdiepingen doorgetrokken en steekt met zijn torenhelm boven de dakvoet van de trapgevel uit. De versteende delen zijn voorzien van vakwerk. De rechterzijde van de voorgevel wordt ingenomen door een tweelaagse uitbouw met twee kruiskozijnen per bouwlaag, waarbij overigens boven de vensters in de tweede bouwlaag de boogjes ontbreken, afgesloten door een bovenliggend balkon met als balusters uitgevoerde, gemetselde borstwering met zandstenen dekplaat. De linker zijkant van de trapgevel die evenwijdig is gelegen met de Gen. Foulkesweg, bevat boven de ingang een in tweeën gedeelde hardstenen reliëfplaat waarin links een wapenschild is weergegeven met daarop een wagenwiel en rechts een banderol temidden van ranken/loofwerk met de tekst 'HOOGERE BURGERSCHOOL'. De twee bouwlagen bezitten elk een enkelvoudig raam met bovenlicht. De rechter zijkant van het bouwdeel met de besproken trapgevel, bevat aansluitend aan het, ook reeds eerder vermelde balkon, beglaasde vleugeldeuren. Rechts van de schoorsteen bevindt zich een trapgeveltje dat haaks op de hiervoor genoemde gevelzijde is geplaatst. Het bevat een kruiskozijn en rechts beglaasde vleugeldeuren onder een stel bovenlichten. Beide deuren komen uit op het balkon.

Op het portiek/loggia die bereikbaar is via enkele gemetselde treden, sluiten een kruiskozijn en een vleugeldeur (met briefpanelen) met vier bovenruitjes aan onder triplet bovenlichten die met glas-in-lood zijn gevuld. De getoogde ramen zijn gevat in het boogveld van een segmentboog waarop de neggen van de toegang aansluiten. De korte zijde van de loggia wordt afgesloten met een muur waarin een kruiskozijn is gesteld. De overkluizing van de ruimte geschiedt door troggewelven met stalen H-profiel onderslagbalken. De LINKER ZIJGEVEL is gelegen aan de Gen. Foulkesweg en bestaat uit een brede drielaags hoge straatgevel met risalerende hoekpartijen die door een trapgevel met aangekapte zadeldaken, worden afgesloten. De linker risaliet bevat boven twee kelder(stolp)ramen, in de eerste twee bouwlagen gepaarde vensters met kruiskozijnen. De derde bouwlaag bezit temidden van twee enkelvoudige ramen met bovenlichten, een kruiskozijn. In de geveltop komt een kloosterkozijn voor. Rechts van de risaliet bevindt zich een smal, terugspringend muurvlak met ingangspartij onder een portiek. Deze wordt spitsboogvormig afgesloten en bezit een deurpartij die identiek is aan die in de voorgevel en daar beschreven. Alleen in de bovenlichten ontbreekt hier de glas-in-loodvulling. In de tweede en derde bouwlaag komt resp. een enkelvoudig raam met bovenlicht voor en een gekoppeld raam. De gevelpartij die naar rechts volgt bestaat uit vijf vensterassen waarvan vier kruiskozijnen en enkelvoudige ramen met bovenlicht. In de derde bouwlaag wijken de ramen af want het betreft hier gekoppelde ramen met bovenlicht waarbij de vensterboogjes ontbreken. De vier ramen corresponderen met de in het dakvlak voorkomende vier dakkapellen met gedeelde ramen en verder van het bekende type. In de hoek met de rechter risaliet is een deels uitgemetselde traptoren waarin diverse lichtspleten, met torenhelm aanwezig. De rechter risaliet is overeenkomstig de linker, maar is echter drie vensterassen breed, bestaande uit kruiskozijnen. Het middelste venster van de derde bouwlaag wijkt als type af doordat ter plaatse van het kalf van het kruiskozijn een raam van het flankerende type bovenlicht is toegevoegd. De linker zijkant met de traptoren volgt de opbouw van de gevel met vijf vensterassen. De rechter zijkant van de rechter risaliet, evenwijdig aan de voorgevel is hiermee identiek, maar bevat naast een vensteras met kruiskozijnen per bouwlaag nog een raam met bovenlicht. De ACHTERGEVEL is symmetrisch ingedeeld door de plaatsing van een door een trapgevel afgesloten risalerend bouwdeel en identieke vleugels. De middenrisaliet bevat begane gronds twee enkelvoudige ramen, gevolgd door een trappehuis met twee (driestrooks)vensters, met modern glas, ter halve hoogte van de flankerende verdiepingen. Een kloosterkozijn met luik bevindt zich in de geveltop. Ter weerszijden van de risaliet bezit de gevel in de eerste twee bouwlagen twee kruiskozijnen, alleen in de derde bouwlaag komen drie enkelvoudige ramen met een bovenlicht voor.

De RECHTER ZIJGEVEL, die onregelmatige bouwdelen vertoont wordt van links naar rechts beschreven. Links, aan de kant van de Wilhelminaweg springt een tweelaags bouwdeel met een afgeplat schilddak ver naar voren. Het is geplaatst tegen een hoger oprijzende trapgevel met in het midden een uitgemetseld rookkanaal en aan beide zijden twee ten opzichte van elkaar ongelijk geplaatste ramen met bovenlicht. De voorzijde van de uitbouw bevat per bouwlaag een driestrooksvenster. Begane gronds komt links van het venster in de voorzijde een luikje voor met een door een console gedragen dekplaat. (Dit z.g. 'zonnevenster' bevatte een draaibare cilinder met een instelbare spiegel waarmee zonlicht kon worden opgevangen en via de gerichte spiegel omgezet in een sterke lichtbundel die kolven en reageerbuizen op de laboratoriumtafel doorlichtte en helder kon worden gepresenteerd). In de zijkanten, die aan elkaar gelijk zijn, komt begane gronds twee kruiskozijnen voor en op de verdieping, in de middenas één dergelijk venster. In het aansluitende bouwdeel rechts bevindt zich een achteringang met (moderne) deur met daarnaast een enkelvoudig dichtgezet raam met bovenlicht. In het trappehuis komt per verdieping een driestrooksvenster met glas-in-lood voor. Ook dit dak kent een afgeplat schilddak. Het bouwdeel rechts springt ten opzichte van genoemde ingangspartij naar voren. In de voorzijde (met een standaardtype dakkapel) komen in de twee bouwlagen twee kruiskozijnen voor. De rechterzijde bestaat uit een enkele vensteras met genoemd type venster per verdieping. Dan volgen twee ongelijkvormige gevels die ver naar achter liggen. De linker gevel met trapgevel, bevat twee dichtgezette getoogde kelderraampjes, in elk van de drie bouwlagen drie kleine enkelvoudige ramen tussen zandstenen dorpels. De gevel rechts bevat per bouwlaag twee kleine raampjes en eindigt ter hoogte van de zolder met een lessenaarsdak waarboven een platdak aansluit met een gedeeld raam zonder boogjes onder de dakgoot. De rechterzijde bestaat uit een risalerend bouwdeel met trapgevel met in de eerste twee bouwlagen twee kruiskozijnen. In de derde bouwlaag zijn in het midden gesteld een driestrooksvenster en ter weerszijden een enkelvoudig raam met bovenlicht. In de kruin van de gevel kont een kloosterkozijn met luik voor.

Het INTERIEUR kenmerkt zich door de redelijke mate van gaafheid waarbij oorspronkelijke onderdelen bewaard zijn gebleven. De ruimtelijke indeling is in zoverre verstoord dat in verband met gemeenschappelijk gebruik een tweedeling heeft plaats gevonden door een tussenmuur. De trappehuizen, soms nog van glas-in-loodramen voorzien, bezitten bordestrappen en zandstenen treden, met open smeedijzeren borstwering waarin vierpas-motieven. De gangvloer bestaat uit gekleurde tegeltjes in patroon gelegd. In de leslokalen zijn veelal de plafonds verlaagd, waarbij echter de balken, die door een korbeel op een console worden gedragen, in zicht zijn gebleven. De paneeldeuren zijn waarschijnlijk met platen afgetimmerd. De voormalige bibliotheek is gesitueerd op de zolderverdieping waar de kapconstructie met trekstangen bewaard is gebleven alsook de door gebiljoeneerde standvinken ondersteunde galerij met borstwering met gedraaide balusters.

Waardering

Op de hoek gelegen SCHOOLGEBOUW, gebouwd in 1897 door J. van Lokhorst.

- Van architectuurhistorisch belang als goed en gaaf voorbeeld van een schoolgebouw (gangtype), opgetrokken in neo-renaissancestijl waarbij de baksteengevels rijk zijn uitgevoerd door de toepassing van verblendsteen, zandstenen details en een arkel. Onderdeel van bijzondere betekenis vormt het z.g. 'zonnevenster' in het exterieur van de rechter zijgevel. In het interieur komen gaaf bewaarde onderdelen voor als tegelvloer, trappenhuis en bibliotheek waarin een galerij en spanten aanwezig zijn.

- Van stedenbouwkundig belang vanwege de ligging op een hoek en samen met de uiterlijke verschijningsvorm, zijn massa en de bouwstijl die een voornaamheid uitdraagt, vormt het schoolgebouw een markant object aan een van de belangrijkste toegangswegen naar het centrum van Wageningen.

- Van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een schoolgebouw dat is gebouwd naar de in die tijd vernieuwende, door de overheid opgestelde, opvattingen waarin bij de bouw en inrichting van lokalen rekening werd gehouden met de hygiëne, de lichamelijke ontwikkeling en de gezondheid van leerlingen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

MAIN BUILDING (A) of the former State H.B.S.

The building of the corridor type possesses a composite ground plan and comprises in its main mass three storeys, an attic storey and a basement. The various outbuildings sometimes consist of two storeys. The facade fields are often subdivided by symmetrically placed windows. These are principally set in moulded reveals, executed in red facing brick. The interlocking roof planes are predominantly gabled roofs with staggered ridge heights or flattened hipped roofs. There are several chimneys present.

The FRONT FACADE is considered to be the facade on the Wilhelminaweg. This is characterised among other things by a loggia on the ground floor and a stepped gable above in its entirety. The three pointed arches rest on a brickwork base wall of the raised entrance area behind the arcade. The first and second storeys possess three windows, of which two are cross windows and on the left a cloister window. The gable top is filled with a smaller variant of the cross window. In the roof slopes there is a roof dormer on each side. On the left corner there is a glazed hexagonal turret in plan that rests on a sandstone projecting console above the loggia. The turret is carried through the two storeys and projects with its roof pyramid above the roof edge of the stepped gable. The bricked parts are furnished with half-timbering. The right side of the front facade is occupied by a two-storey extension with two cross windows per storey, although incidentally the arches above the windows on the second storey are lacking, terminated by an overlying balcony with a bricked parapet with sandstone coping serving as balusters. The left side of the stepped gable which is parallel to the Gen. Foulkesweg contains above the entrance a sandstone relief panel divided in two in which on the left a coat of arms is depicted showing a wagon wheel and on the right a banderol amid foliage with the text 'HOOGERE BURGERSCHOOL'. The two storeys each possess a single window with a fanlight. The right side of the building part with the discussed stepped gable contains, adjoining the also previously mentioned balcony, glazed double doors. To the right of the chimney there is a small stepped gable placed at right angles to the previously named facade side. It contains a cross window and on the right glazed double doors under a set of fanlights. Both doors open onto the balcony.

On the portico/loggia which is accessible via several brick steps, a cross window and a double door (with letter panels) with four upper lights adjoin under triplet fanlights which are filled with stained glass. The arched windows are set in the arch field of a segmental arch to which the reveals of the entrance connect. The short side of the loggia is closed off with a wall in which a cross window is placed. The vault covering of the space is accomplished by barrel vaults with steel H-section underslung beams. The LEFT SIDE FACADE is located on the Gen. Foulkesweg and consists of a broad three-storey high street facade with projecting corner sections which are terminated by a stepped gable with attached gabled roofs. The left projection contains above two basement windows, in the first two storeys paired windows with cross windows. The third storey possesses in the centre of two single windows with fanlights a cross window. In the gable top a cloister window appears. To the right of the projection there is a narrow, recessed wall section with entrance area under a portico. This is terminated in a pointed arch form and possesses a door section identical to that in the front facade and described there. Only in the fanlights does the stained glass filling lack here. On the second and third storeys there is respectively a single window with a fanlight and a coupled window. The facade section which follows to the right consists of five window axes of which four cross windows and single windows with fanlight. On the third storey the windows deviate since these are coupled windows with fanlight whereby the window arches are lacking. The four windows correspond to the four roof dormers occurring in the roof slope with divided windows and further of the familiar type. In the corner with the right projection there is a partly bricked stair tower in which various light slits with roof pyramid are present. The right projection is similar to the left one, but is however three window axes wide, consisting of cross windows. The central window of the third storey deviates in type in that at the location of the panel of the cross window a window of the flanking type fanlight is added. The left side with the stair tower follows the structure of the facade with five window axes. The right side of the right projection, parallel to the front facade is identical with this, but contains beside a window axis with cross windows per storey yet another window with fanlight. The REAR FACADE is symmetrically subdivided by the placement of a projecting building section terminated by a stepped gable and identical wings. The centre projection contains on the ground floor two single windows, followed by a stairwell with two (three-light) windows with modern glass at half the height of the flanking storeys. A cloister window with shutter is located in the gable top. On either side of the projection the facade possesses in the first two storeys two cross windows, only on the third storey three single windows with a fanlight appear.

The RIGHT SIDE FACADE, which displays irregular building sections, is described from left to right. On the left, towards the Wilhelminaweg side, a two-storey building section with a flattened hipped roof projects far forward. It is placed against a higher rising stepped gable with in the middle a bricked flue and on both sides two windows with fanlights placed unequally in relation to one another. The front of the extension contains per storey a three-light window. On the ground floor to the left of the window on the front a small shutter appears with a coping carried by a console. (This so-called 'sun window' contained a rotating cylinder with an adjustable mirror by which sunlight could be captured and via the directed mirror converted into a strong light beam that illuminated flasks and test tubes on the laboratory table and could be brightly presented). On the sides, which are equal to one another, there appear on the ground floor two cross windows and on the storey, in the centre axis one such window. In the adjoining building section on the right there is a rear entrance with a (modern) door with beside it a single bricked-up window with fanlight. In the stairwell there is per storey a three-light window with stained glass. This roof too has a flattened hipped roof. The building section on the right projects forward in relation to the mentioned entrance area. On the front (with a standard type roof dormer) there are in the two storeys two cross windows. The right side consists of a single window axis with the mentioned type window per storey. Then follow two dissimilar facades which lie far to the rear. The left facade with stepped gable contains two bricked-up arched small basement windows, in each of the three storeys three small single windows between sandstone sills. The facade on the right contains per storey two small windows and ends at the level of the attic with a lean-to roof above which a flat roof adjoins with a divided window without arches under the roof guttering. The right side consists of a projecting building section with stepped gable with in the first two storeys two cross windows. On the third storey a three-light window is placed in the centre and on either side a single window with fanlight. In the apex of the gable a cloister window with shutter appears.

The INTERIOR is characterised by a reasonable degree of integrity with original components having been preserved. The spatial arrangement has been disrupted to the extent that a division has taken place by means of an intermediate wall in connection with common use. The staircases, sometimes still furnished with stained glass windows, possess straight flights and sandstone treads with open wrought iron railings in which quatrefoil motifs appear. The corridor floor consists of coloured tiles laid in pattern. In the classrooms the ceilings are in many cases lowered, although the beams, which are carried by a corbel on a console, have remained visible. The panelled doors are probably boarded over with panels. The former library is situated on the attic storey where the roof truss structure with tie rods has been preserved as well as the gallery supported by billeted corner posts with railings with turned balusters.

Valuation

School building located on a corner, built in 1897 by J. van Lokhorst.

- Of architectural-historical significance as a good and well-preserved example of a school building (corridor type), erected in neo-renaissance style whereby the brick facades are richly executed through the application of facing brick, sandstone details and a turret. A component of particular significance forms the so-called 'sun window' in the exterior of the right side facade. In the interior there are well-preserved components such as tile floor, stairwell and library in which a gallery and roof trusses are present.

- Of urban-planning significance because of its location on a corner and, together with its external appearance, its mass and building style which carries an air of dignity, the school building forms a striking object on one of the most important access routes to the centre of Wageningen.

- Of cultural-historical significance as an example of a school building that was built according to the innovative views at that time established by the authorities in which in the construction and layout of classrooms account was taken of hygiene, physical development and the health of pupils.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Onderwijs en wetenschap in Gelderland All Province Gelderland records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map