Rijksmonumentenregister · Netherlands
Klein Hondsbeek (oorspr. Elsa)
Beek, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1911
- Address
- Rijksstraatweg 117, 6573 CK Beek (Berg en Dal 25)
- Place
- Beek
- Municipality
- Berg en Dal
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.83125, 5.91909
- Monument number
- 522016
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
VILLA `Klein Hondsbeek' (oorspronkelijk `Villa Elsa'), met TOEGANGSHEK, is gelegen aan de Rijksstraatweg in Beek. Het woonhuis is gebouwd in 1911 in opdracht van de toen bejaarde J.A. van den Dungen, chocoladefabrikant te Nijmegen en uitgevoerd in Eclectische stijl. Van 1927 tot 1984 is het pand aaneengesloten bewoond door de hervormde predikanten van Beek en Ubbergen. De villa heeft een rijke hoofdvorm gekarakteriseerd door torenlichaam en topgevelrisalieten, waarbinnen een rijke ornamentiek met pleisterwerk is toegepast. Naast Classicistische motieven zijn Art Nouveau-motieven toegepast onder meer in de ingangspartij, het glas-in-lood en het interieur. Het pand is gelegen op een hooggelegen perceel, op de hoek van de Rijksstraatweg en de later over een deel van het perceel aangelegde P.C. Hooftstraat. Aan de overzijde van de straat bevindt zich de beboste stuwwal. Beide zijden van de Rijksstraatweg zijn bebouwd met villa's en middenstandswoningen vanaf ongeveer het tweede kwart van de negentiende eeuw. Aan de achterzijde kijken de huizen op dit deel van de Rijksstraatweg vrij uit over het Ooijpoldergebied. Het huis wordt omgeven door een tuin aan vier zijden, waarin zich oorspronkelijk een schuur bevond die in 1995 vervangen is door nieuwbouw. Aan de straatzijden is de tuin begrensd door een haag, waarin zich oorspronkelijk twee inrijhekken met gemetselde kolommen bevonden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn deze beschadigd en van het gespaard gebleven materiaal is een nieuw TOEGANGSHEK samengesteld.
Omschrijving
Vrijstaande en onderkelderde VILLA opgetrokken in baksteen op een rechthoekig grondplan, met uitspringende geveldelen in de vorm van risalieten met en zonder topgevels, een serre, erker en hoektoren. Het pand is twee bouwlagen en een zolderverdieping hoog onder een afgeplat schilddak waarvan de schilden belegd zijn met leien in Maasdekking. De uitbouwen hebben elk hun eigen dak eveneens met leien belegd, te weten aangekapte zadeldaken over de risalieten en een rijk uitgewerkt torendak op de hoektoren. In het voorschild bevindt zich een oorspronkelijke, in zink uitgevoerde oeil-de-boeuf. In het dak bevinden zich voorts zeven niet-oorspronkelijke dakramen. De afwatering vindt plaats via een geprofileerde bakgoot op klossen, en vernieuwde regenpijpen. In het rechter zijschild en achterschild bevinden zich schoorstenen met keramische pijpen. De gevels hebben een hardstenen plint en zijn gemetseld in kruisverband. Het metselwerk wordt verlevendigd door gepleisterde speklagen (ter hoogte van onder- en wisseldorpels van vensters) met in de voorgevel en het torenlichaam kussens ter hoogte van de wisseldorpels van de vensters. Voorts gepleisterde waterlijsten en andere siermotieven. In de gevels zijn voornamelijk ongedeelde schuifvensters (begane grond) en stolpvensters (verdieping) toegepast, met voornamelijk enkelruits bovenlichten. De vensters hebben aan de onderzijde een hardstenen lekdorpel en worden aan de bovenzijde afgesloten door segmentbogen (eerste bouwlaag) of hanenkammen (verdieping), die zijn voorzien van gepleisterde geboorte- en sluitstenen.
De asymmetrisch ingedeelde VOORGEVEL (Rijksstraatweg) heeft rechts een op de gevelhoek aansluitend zeszijdig torenlichaam. De rest van de gevel bestaat uit een iets terugliggend rechterdeel en een licht vooruitspringend linkerdeel, dat als topgevel is uitgevoerd. De toren heeft in de eerste en tweede bouwlaag smalle schuifvensters in alle zijden. Onder de vensters van de tweede bouwlaag bevinden zich velden met siermetselwerk. De derde bouwlaag van het torentje bevat kleine, ongedeelde openslaande vensters onder rondboogvormige bovenlichten. Deze vensters worden omgeven door pilasters met volutenkapitelen die de gemetselde rondboog dragen. De bekroning van de toren bestaat uit een geprofileerde kroonlijst, een zeszijdig met leien gedekt dak en een ui-vormige torenspits op een open lantaarn. Het geheel wordt bekroond door een smeedijzeren windvaan. In het terugliggende geveldeel bevindt zich in het midden van elke bouwlaag een venster zoals beschreven. De risaliet heeft in de eerste bouwlaag een driezijdige erker met schuifvensters, op de hoeken voorzien van rondgemetselde pilasters met witgepleisterde volutenkapitelen en afgesloten door een kroonlijst en een driezijdig leien dak. Op de verdieping bevindt zich een stolpvenster en in de topgevel een klein schuifvenster. Op de overgang tussen gevel en topgevel bevindt zich een fries van gepleisterde schelpmotieven. De topgevel zelf heeft gepleisterde, voluutachtige schouderstukken en een bekroning in de vorm van een trapgevel. De speklaagdetaillering loopt over deze topgevel door. De trapgevel heeft een smeedijzeren sieranker en wordt bekroond door een smeedijzeren siernaald. In de smalle voorzijde van de eenlaags aanbouw die links aansluit, bevindt zich een segmentboogvormig afgesloten ingangsportiek. De gevel van dit portiek is iets boven de gootlijst doorgetrokken en wordt afgesloten met een natuurstenen deklijst met hoekbekroningen. Hieronder loopt een fries van blinde nisjes. De ingang van het portiek heeft een smeedijzeren versierde trekstang onder de segmentboog. De voordeur heeft een driedelig bovenlicht en is een houten paneeldeur met ruiten en traliewerk. De deur is met ingesneden Art Nouveau-motieven geornamenteerd, die in het interieur terugkomen. Het portiek heeft een hardstenen stoep. Centraal tegen de RECHTER ZIJGEVEL bevindt zich een forse serre, die is opgebouwd in houten stijl- en regelwerk op een hardstenen onderbouw. Het bouwwerk wordt afgesloten door een vijfzijdig schilddak met plat, dat een balkon vormt en omgeven is door een balustrade in hout met smeedijzeren spijltjes. De bovenlichten van de serre zijn voorzien van fraai gedetailleerd glas-in-lood. Naar het balkon leiden twee dubbele deuren met onderpanelen en ruiten, onder enkelruits bovenlicht. In de tweede bouwlaag links naast de toren bevindt zich een luidklok. De ACHTERGEVEL bestaat uit een terugliggend linkerdeel, waarvoor zich een terras bevindt dat door een opengewerkte, gemetselde terrasmuur is omgeven en aan weerszijden van de doorgang is voorzien van een leeuw. Naar het terras leiden dubbele tuindeuren onder tweedelig bovenlicht, afgesloten met een strek. Op de verdieping bevindt zich een stolpvenster onder enkelruits bovenlicht. Het vooruitspringende geveldeel bevat in de eerste bouwlaag een stolpvenster onder segmentboog en op de verdieping wederom een stolpvenster. De sobere LINKER ZIJGEVEL heeft een als topgevel uitgevoerd rechter geveldeel, waarvan de detaillering vrijwel gelijk is aan die van de voorgevel. De gevel springt in het midden iets naar voren ten behoeve van de trappartij, en bezit hier een groot traplicht onder een strek. Hiervoor loopt een brede, eenlaags platgedekte uitbouw met een dienstdeur in de achterzijde. Links ervan bevindt zich een lagere en ondiepere aanbouw met eveneens een buitendeur met zijlicht. In de zijgevel van de uitbouw bevinden zich vier kleine vensters met diefijzers.
De indeling van het INTERIEUR is gaaf bewaard gebleven en bevat op de begane grond een tochtportaal dat uitkomt op een grote hal met trappartij. Aan deze hal grenzen de woon- en dienstvertrekken, zoals kamers-en-suite die toegang geven tot de serre. Op de verdieping liggen een aantal slaapvertrekken aan een overloop. De zolder heeft een beschoten kap en is heringericht ten behoeve van een appartement, waarbinnen de oorspronkelijke dienstbodenkamers nog herkenbaar zijn. Onder de bewaard gebleven elementen bevinden zich een tochtportaal met marmeren vloer en een tochtdeur met in geometrische Art Nouveau bewerkt glas. Het tochtportaal en de hal zijn voorzien van een gepaneelde lambrizering. Naar de verdieping leidt een houten bordestrap met geornamenteerde trappaal, die nog de oorspronkelijke messing lamp bezit, voorzien van geometrische Art Nouveau versiering (standaard is verloren gegaan). Het grote traplicht is voorzien van glas-in-lood in Art Nouveau-stijl. Alle oorspronkelijke binnendeuren (paneeldeuren) zijn nog aanwezig evenals het oorspronkelijke hang- en sluitwerk van de vensters. In de vertrekken van de begane grond bevinden zich drie marmeren schoorsteenmantels, waarvan er twee beschilderd zijn. De serre heeft nog een originele tegelvoer. De kamers op de begane grond en de verdieping bezitten stucplafonds. In keuken een oorspronkelijke kast met veelruits deuren. De kelder is gedeeltelijk belegd met estrikken en deels onbevloerd. De bogen waarop het pand is gefundeerd zijn hier zichtbaar.
Het TOEGANGSHEK bestaat uit twee kolommen met hardstenen afdekplaten met de teksten "Villa/Villa" en hiertussen een smeedijzeren dubbel draaihek.
Waardering
VILLA `Klein Hondsbeek', voorheen `Elsa' met TOEGANGSHEK, gebouwd in 1911
-Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een rijk uitgevoerde, kleine villa in eclectische stijl met hoogwaardige esthetische kwaliteiten die onder meer tot uiting komen in de hoofdvorm met torentje en de goed verzorgde detaillering. Het interieur is in hoge mate in tact gebleven en bevat waardevolle elementen die de monumentale waarde van het pand onderstrepen.
-Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de bebouwing aan de Rijksstraatweg, die voor een belangrijk deel wordt gekarakteriseerd door grote en kleine villa's uit de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Vanwege de uiterlijke verschijningsvorm - het is een van de rijker uitgevoerde en meest gaaf bewaarde exemplaren - speelt de villa een belangrijke rol in het instandhouden van het karakter van de straat.
- Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting voor een kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich in toenemende mate vestigde in villa's in dit landschappelijk aantrekkelijke gebied.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
VILLA 'Klein Hondsbeek' (originally 'Villa Elsa'), with ACCESS GATE, is situated on the Rijksstraatweg in Beek. The residential house was built in 1911 on the orders of the then elderly J.A. van den Dungen, chocolate manufacturer in Nijmegen, and executed in Eclectic style. From 1927 to 1984 the property was continuously occupied by the reformed ministers of Beek and Ubbergen. The villa has a richly articulated main form characterized by a tower body and gabled projections, featuring rich ornamentation with plasterwork. In addition to Classicist motifs, Art Nouveau motifs are applied, amongst others in the entrance section, the stained glass and the interior. The property is situated on a raised plot, at the corner of the Rijksstraatweg and the P.C. Hooftstraat, which was later laid out over part of the plot. On the opposite side of the street there is the wooded escarpment. Both sides of the Rijksstraatweg are built up with villas and middle-class dwellings from approximately the second quarter of the nineteenth century. At the rear, the houses on this section of the Rijksstraatweg look out freely over the Ooijpolder area. The house is surrounded by a garden on four sides, in which there was originally a barn which was replaced by new construction in 1995. On the street sides the garden is bounded by a hedge, in which there were originally two entrance gates with masonry columns. During the Second World War these were damaged and from the salvaged material a new ACCESS GATE was assembled.
Description
Detached and cellaraged VILLA built in brick on a rectangular ground plan, with projecting gable sections in the form of risalits with and without gabled tops, a conservatory, bay window and corner tower. The building is two storeys and an attic storey high under a hipped roof whose slates are laid in Maas-style coverage. The outbuildings each have their own roof, likewise with slate covering, namely lean-to gabled roofs over the risalits and a richly elaborated tower roof on the corner tower. In the front slope there is an original oeil-de-boeuf executed in zinc. In the roof there are furthermore seven non-original roof lights. Drainage takes place via a profiled gutter on corbels and renewed downpipes. In the right side slope and rear slope there are chimneys with ceramic pipes. The facades have a hardstone plinth and are laid in Flemish bond. The masonry is enlivened by plastered brick courses (at the level of lower and intermediate lintels of windows) with in the front facade and tower body cushion courses at the level of the intermediate lintels of the windows. Furthermore plastered drip mouldings and other decorative motifs. In the facades are mainly undivided sash windows (ground floor) and casement windows (upper storey), with mainly single-light fanlights. The windows have a hardstone drip sill at the bottom and are closed at the top by segment arches (first storey) or corbelling (upper storey), which are provided with plastered voussoirs and keystones.
The asymmetrically arranged FRONT FACADE (Rijksstraatweg) has on the right a hexagonal tower body adjoining the gable corner. The rest of the facade consists of a slightly recessed right section and a slightly projecting left section, which is executed as a gabled top. The tower has narrow sash windows on all sides in the first and second storeys. Below the windows of the second storey are fields with decorative masonry. The third storey of the small tower contains small, undivided casement windows under semicircular fanlights. These windows are surrounded by pilasters with scroll capitals which carry the masonry semicircular arch. The crowning of the tower consists of a profiled cornice, a hexagonal roof covered with slates and a bulbous tower spire on an open lantern. The whole is crowned by a wrought-iron weathervane. In the recessed facade section there is in the middle of each storey a window as described. The risalit has in the first storey a three-sided bay window with sash windows, provided on the corners with rounded masonry pilasters with whitewashed scroll capitals and closed by a cornice and a three-sided slate roof. On the upper storey there is a casement window and in the gabled top a small sash window. On the transition between facade and gabled top there is a frieze of plastered shell motifs. The gabled top itself has plastered, scroll-like shoulder pieces and a crowning in the form of a stepped gable. The brick course detailing continues over this gabled top. The stepped gable has a wrought-iron decorative anchor and is crowned by a wrought-iron decorative finial. In the narrow front of the single-storey annex which adjoins on the left, there is a semicircular-arched entrance portico. The facade of this portico extends slightly above the gutter line and is closed with a natural stone coping with corner crests. Below this runs a frieze of blind niches. The entrance of the portico has a decorated wrought-iron pull handle under the semicircular arch. The front door has a three-part fanlight and is a wooden panel door with panes and railwork. The door is ornamented with incised Art Nouveau motifs, which recur in the interior. The portico has a hardstone step. Centrally against the RIGHT SIDE FACADE there is a substantial conservatory, which is built up in wooden posts and beams on a hardstone base. The structure is closed by a five-sided hipped roof with a flat section, which forms a balcony and is surrounded by a wooden balustrade with wrought-iron spindles. The fanlights of the conservatory are provided with finely detailed stained glass. Two double doors with lower panels and panes lead to the balcony, under a single-light fanlight. In the second storey to the left of the tower there is a bell. The REAR FACADE consists of a recessed left section, in front of which there is a terrace enclosed by an open-work masonry terrace wall and provided on either side of the passage with a lion. Double garden doors lead to the terrace under a two-part fanlight, closed with a transom. On the upper storey there is a casement window under a single-light fanlight. The projecting facade section contains on the first storey a casement window under a segment arch and on the upper storey again a casement window. The plain LEFT SIDE FACADE has a right facade section executed as a gabled top, the detailing of which is virtually identical to that of the front facade. The facade steps forward slightly in the middle for the staircase section, and has here a large stair light under a transom. In front of this runs a wide, single-storey flat-roofed outbuilding with a service door on the rear side. To the left of it is a lower and shallower annex with likewise an outer door with side light. In the side facade of the outbuilding there are four small windows with theft-bars.
The layout of the INTERIOR has been well preserved and contains on the ground floor a draught vestibule which opens onto a large hall with staircase. Adjacent to this hall are the living and service rooms, such as rooms en suite which provide access to the conservatory. On the upper storey a number of bedrooms are arranged around a landing. The attic has a boarded roof structure and has been converted for an apartment, within which the original servants' rooms are still recognizable. Among the preserved elements are a draught vestibule with marble floor and a draught door with geometrically worked Art Nouveau glass. The draught vestibule and hall are provided with panelled wainscoting. A wooden staircase with ornamented newel post leads to the upper storey, which still has the original brass lamp provided with geometric Art Nouveau decoration (the standard has been lost). The large stair light is provided with stained glass in Art Nouveau style. All original interior doors (panel doors) are still present as are the original fittings and fastenings of the windows. In the ground floor rooms there are three marble fireplaces, two of which are painted. The conservatory still has an original tile floor. The rooms on the ground floor and upper storey have stucco ceilings. In the kitchen an original cabinet with many-paned doors. The cellar is partly paved with terracotta and partly unpaved. The arches on which the building is founded are visible here.
The ACCESS GATE consists of two columns with hardstone cappings with the text 'Villa/Villa' and between them a wrought-iron double swing gate.
Valuation
VILLA 'Klein Hondsbeek', formerly 'Elsa', with ACCESS GATE, built in 1911
-Of architectural-historical value as a fine and well-preserved example of a richly executed small villa in eclectic style with high aesthetic qualities which are expressed, amongst others, in the articulated main form with small tower and the carefully executed detailing. The interior has remained largely intact and contains valuable elements which underline the monumental value of the property.
-Of urban planning value as part of the development on the Rijksstraatweg, which for a substantial part is characterized by large and small villas from the nineteenth and the beginning of the twentieth century. Because of its external appearance - it is one of the more richly executed and best-preserved examples - the villa plays an important role in maintaining the character of the street.
- Of cultural-historical value as a recognizable element of a social development. The property was built as housing for a wealthy urban elite, which increasingly settled in villas in this picturesque area.
Nearby in the register
- WilhelminaWoonhuisunder 1 mi
- Kasteel, buitenplaats, Rijksstraatweg 98Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Woonhuis, Rijksstraatweg 95Woonhuisunder 1 mi
- Stern EckWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.