TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Kerk, Kerkstraat 2

Vorstenbosch, Noord-Brabant, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Built
1933
Address
Kerkstraat 2, 5476 KC Vorstenbosch (Bernheze 30)
Place
Vorstenbosch
Municipality
Bernheze
Province
Noord-Brabant
Country
Netherlands
Coordinates
51.65379, 5.55194
Monument number
520585

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

Utrecht University Library

2 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "Handelskaart van Nederland / naar de nieuwste officiëele gegevens bewerkt" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding.

In de lintbebouwing van de Kerkstraat in het centrum van Vorstenbosch staat op de kruising van Heuvel, Kerkstraat en Kapelstraat de rooms-katholieke Sint-LambertusKERK, een op het westen gerichte, driebeukige pseudobasilicale kerk, voorzien van een asymmetrisch front met hoog opgaande klokkentoren, op vierkante grondslag en met een lage koorabsis met nevenruimten. De Lambertuskerk werd in 1933 gebouwd naar een ontwerp van architect H.C. van de Leur. De architectuur is in de trant van de benedictijner monnik Dom Paul Bellot. Het kerkgebouw is in haar geheel sterk verwant aan diens Sint-Jozefkerk te Noordhoek (gemeente Klundert). Deze werd in samenwerking met H.C. van de Leur gebouwd in 1921. Het gebouw is een zeer goed voorbeeld van een zogenaamde volkskerk, met een zeer breed schip en smalle zijbeuken. De laatste doen uitsluitend dienst als loopgangen. Daar een inniger deelname van de gelovigen werd nagestreefd, is al het kerkende volk, in tegenstelling tot bijvoorbeeld laat-negentiende-eeuwse kerken, in het middenschip gezeten, van waar het, niet gehinderd door pijlers of andere altaren, een onbelemmerd zicht op het vieringaltaar heeft.

In de kerk met haar vele parabolische en keperbogen, haar kleurige tegeldecoraties op muren en vloer (in blauw, wit en oker) zijn elementen van de Art Déco en Expressionisme te herkennen. In de architectuur van het exterieur van het kerkgebouw, met laag muurwerk, steile pannendaken en topgevels, is getracht aan te sluiten bij de dorpse sfeer van Vorstenbosch.

De kerk maakt deel uit van een groep samenhangende bebouwing met de naastgelegen, door dezelfde architect gebouwde pastorie (nummer 4) uit 1933 en het klooster uit 1938 (nummer 6-9). Het klooster is inmiddels omgebouwd tot woningen en valt buiten de van rijkswege geldende bescherming.

Omschrijving.

Het kerkgebouw heeft een rechthoekige plattegrond (de as parallel aan de Kapelstraat) met iets in de rooilijn uitspringende geveltorens, een oostelijke koorabsis en nevenruimten. De westelijke façade is in plattegrond symmetrisch van opzet, maar de onvoltooide zuidelijke toren heeft een van de noordelijke afwijkende geleding en wordt afgedekt door een stomp koperen tentdak. De noordelijke toren heeft hoog opgaande, ondiepe nissen, bekroond door een keperboog en doorbroken door hoge lichten. Ter hoogte van het aan de westelijke en oostelijke zijde aangebrachte uurwerk kraagt de toren aan de zuidelijke en noordelijke zijde uit. Boven de klokkenverdieping met galmgaten bevindt zich een vierkante torenspits, afgedekt met een zadeldak met romaanse pannen en bekroond door een opengewerkt smeedijzeren torenkruis. De façade is voorzien van een centraal aangebracht keperboogportiek met opgeklampte deuren met smeedijzeren beslag en betonnen boogtrommel. De portiek wordt geflankeerd door twee maal vier lichten. Hoewel de façade verder symmetrisch van opzet is, maakt zij door de verschillende torens niet deze indruk. Het muurwerk van de gevel heeft ter hoogte van de latei van het portiek een band van siermetselwerk met strengpersstenen ruitmotief. De topgevel, die bekroond wordt door een natuurstenen kruis, is voorzien van een keperboogtriplet. Deze wordt geflankeerd door een in een nis gevatte keperboog-lancet met bekronende zeshoekige oculus. Alle vensters zijn voorzien van hardstenen dorpels. Schip en zijbeuken zijn onder één steil, hoog opgaand zadeldak gebracht en zijn, zoals de toren gedekt met romaanse pannen. Het muurwerk is opgetrokken tot de aanzetten van de kap en ter hoogte van de dorpels van de vensters voorzien van siermetselwerk conform de façade. De gevels worden bekroond door strekgewijs uitspringende rollagen. De zuidelijke en noordelijke schipgevel zijn elk voorzien van drie topgevels, waarin telkens een keperboog-triplet, voorzien van glas-in-lood. De westelijke gevel (aan de zijde van de koorabsis) is hoog opgetrokken en voorzien van vlechtingen.

De lage kooraanbouw bestaat uit een koortravee met aansluitende, driezijdig gesloten absis. De dakschilden zij ook hier voorzien van romaanse pannen. In het muurwerk zijn eenvoudige gekoppelde rechthoekige lichten aangebracht.

Het interieur van de kerk wordt beheerst door het hoge en brede schip, bestaande uit drie traveeën, met aan de westelijke en oostelijke zijde een extra travee ter halve grootte van de overige. De traveeën worden gescheiden door gemetselde parabolische transversaalbogen. Het middenschip wordt door de vensters in de zijbeuken belicht. Deze zijn door parabolische (en in de smalle traveeën getrapt keperboogvormige) scheibogen naar het schip geopend. In de meest westelijke travee zijn aan de noordelijke en zuidelijke zijde in de buitenmuren biechtstoelen ingebouwd. Aan de zijde van de oostelijke torenfaçade is een door opgeklampte deuren van het schip gescheiden voorhal, die aan beide zijden door twee naar het schip geopende, ondiepe kapellen geflankeerd wordt. Boven de voorhal bevindt zich de orgeltribune met betonnen overstek, waarop het orgel met hoofdwerk, in 1876 gemaakt door Adrianus Kuijte uit Oss; de werken hebben respectievelijk 9 en 5 registers.

Het schip wordt gedekt door een open, hoge, steile houten kap met cassettenplafond, die boven de zijbeuken als een lessenaardak is voortgezet.

De koorabsis heeft bakstenen, licht gegolfde muren en een vals gewelf met in elk gewelfveld een drietal diepliggende vensters met glas-in-lood voorstellingen waaronder de Heilige Drieëenheid. Via paneeldeuren aan de noordelijke en zuidelijke zijde kan men de sacristie (met oorspronkelijke Lips-kluis), nevensacristie en stookruimte betreden. De materiaalbehandeling is zeer rijk. Tegen de buitenmuren bevindt zich een brede, over de gehele lengte van de zijbeuken en ter hoogte van de gewelfaanzet op de schippijlers aangebrachte band met geometrische motieven in wit, blauw en oker geglazuurde tegels. De in grondslag vierkante pijlers hebben verglaasde hoekstenen. De transversaalbogen zijn gesierd met siermetselwerk van witte, bruine, gele en blauwe baksteen en strengperssteen. Dit is karakteristiek voor het werk van Dom Paul Bellot, wiens invloed ook uit de overige ornamentiek blijkt.

Tot de inventaris behoren onder meer een beeld van de Heilige Cunera (XVIA, bovenstuk XVIII?), een beeld van de Heilige Antonius Abt (XVIA) en de reliëfpanelen in het koor (XV). In het koor staat een doopvont uit circa 1933 met koperen deksel aan een smeedijzeren kraan en in het vont de inscriptie "Doopt hen in de naam des Vaders en des Zoons en des Heiligen Geestes". Bij het portaal in de oostelijke muur zijn waterbekkens aangebracht (1933). De twee marmeren bekkens bij het nevenportaal in de noordelijke muur en het triomfkruis, alsmede verschillende heiligenbeelden stammen uit de oude kerk van Vorstenbosch. Verder staan in de kerk twee maal zeventien, uit 1933 daterende, houten kerkbanken. De geschilderde kruiswegstaties in de zijbeuken zijn gesigneerd A.J. van de Wiel, Breda 1915.

Waardering.

De Lambertuskerk in Vorstenbosch is van algemeen belang. De kerk heeft cultuurhistorische waarden als bijzondere uitdrukking van een geestelijke en sociaal-economische ontwikkeling, waarbij ook in kleinere kerkdorpen een klein conglomeraat religieuze architectuur langs de uitvalsweg ontstond. De kerk heeft architectuurhistorisch belang vanwege de overgangsfase die het representeert in het werk van de architect H.C. van de Leur, vanwege de detaillering en het bijzondere en gevarieerde materiaalgebruik. De kerk heeft ensemblewaarden vanwege de functionele, architectonische en typologische samenhang met de pastorie (nr. 4) en het voormalige klooster (nr.6-9). De kerk is van belang wegens de uitzonderlijke gaafheid van exterieur en interieur.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction.

In the linear development of the Kerkstraat in the centre of Vorstenbosch, at the junction of Heuvel, Kerkstraat and Kapelstraat stands the Roman Catholic Sint-Lambertuskerk, a west-facing, three-aisle pseudo-basilica church, furnished with an asymmetrical front with a high-rising bell tower, on a square base and with a low choir apse with ancillary spaces. The Lambertuskerk was built in 1933 according to a design by architect H.C. van de Leur. The architecture is in the manner of the Benedictine monk Dom Paul Bellot. The church building as a whole is closely related to his Sint-Jozefkerk at Noordhoek (municipality of Klundert). This was built in collaboration with H.C. van de Leur in 1921. The building is a very good example of a so-called people's church, with a very broad nave and narrow side aisles. The latter serve exclusively as passageways. As more intimate participation of the faithful was sought, all the congregation sits in the middle nave, unlike, for example, late nineteenth-century churches, from where, unhindered by pillars or other altars, it has an unobstructed view of the chancel altar.

In the church with its many parabolic and herringbone arches, its colourful tile decorations on walls and floor (in blue, white and ochre) elements of Art Deco and Expressionism can be recognised. In the architecture of the exterior of the church building, with low masonry, steep tile roofs and stepped gables, an attempt has been made to align with the village atmosphere of Vorstenbosch.

The church forms part of a group of interconnected buildings with the adjacent parsonage (number 4) built by the same architect in 1933 and the cloister from 1938 (number 6-9). The cloister has since been converted into dwellings and falls outside the national monument protection.

Description.

The church building has a rectangular ground plan (the axis parallel to the Kapelstraat) with gable towers projecting slightly from the building line, an eastern choir apse and ancillary spaces. The western façade is symmetrical in ground plan layout, but the unfinished southern tower has a division differing from the northern one and is covered by a blunt copper marquee roof. The northern tower has high-rising, shallow niches, crowned by a herringbone arch and pierced by high windows. At the level of the clock face applied on the western and eastern side, the tower projects on the southern and northern side. Above the bell storey with sound openings is a square tower spire, covered with a gabled roof with Romanesque tiles and crowned by an openwork wrought-iron cross. The façade is furnished with a centrally positioned herringbone arch portico with clamped doors with wrought-iron fittings and concrete arch band. The portico is flanked by four windows on each side. Although the façade is otherwise symmetrical in layout, the different towers do not give this impression. The masonry of the façade has, at the level of the lintel of the portico, a band of ornamental brickwork with pressed-brick lattice motif. The stepped gable, which is crowned by a natural stone cross, is furnished with a herringbone arch triplet. This is flanked by a herringbone arch-lancet set in a niche with a crowning hexagonal oculus. All windows are furnished with ashlar sills. Nave and side aisles are brought under one steep, high-rising gabled roof and are, like the tower, covered with Romanesque tiles. The masonry is built up to the roof spring and at the level of the window sills is furnished with ornamental brickwork in accordance with the façade. The gables are crowned by stepped-projecting rolls. The southern and northern nave gables each have three stepped gables, each containing a herringbone arch triplet furnished with stained glass. The western gable (at the side of the choir apse) is built high and furnished with chevron bonds.

The low choir extension consists of a choir bay with adjoining, three-sided closed apse. The roof pitches are also furnished here with Romanesque tiles. Simple coupled rectangular windows are installed in the masonry.

The interior of the church is dominated by the high and broad nave, consisting of three bays, with an extra bay at half the size of the others on the western and eastern side. The bays are separated by solid parabolic transverse arches. The middle nave is lit by the windows in the side aisles. These are opened to the nave through parabolic (and in the narrow bays stepped herringbone arch-shaped) buttress arches. In the most western bay are confessionals built into the outer walls on the northern and southern side. At the side of the eastern tower façade is a vestibule separated from the nave by clamped doors, which is flanked on both sides by two shallow chapels opening to the nave. Above the vestibule is the organ gallery with concrete bracket, on which the organ with main case, made in 1876 by Adrianus Kuijte from Oss; the works have 9 and 5 registers respectively.

The nave is covered by an open, high, steep timber roof truss structure with coffered ceiling, which above the side aisles is continued as a half-hipped roof.

The choir apse has brick, slightly wavy walls and a false vault with in each vault segment three deeply recessed windows with stained glass representations including the Holy Trinity. Through panel doors on the northern and southern side one can enter the sacristy (with original Lips safe), auxiliary sacristy and heating room. The material treatment is very rich. Against the outer walls is a broad band, applied over the entire length of the side aisles and at the level of the vault spring on the nave piers, with geometric motifs in white, blue and ochre glazed tiles. The piers, square in ground plan, have glazed corner stones. The transverse arches are decorated with ornamental brickwork of white, brown, yellow and blue brick and pressed brick. This is characteristic of the work of Dom Paul Bellot, whose influence is also evident from the other ornamental work.

The inventory includes, among other things, a statue of Saint Cunera (first half of the 16th century, upper part 18th century?), a statue of Saint Anthony Abbot (first half of the 16th century) and the relief panels in the choir (15th century). In the choir stands a baptismal font from circa 1933 with copper cover on a wrought-iron tap and in the font the inscription "Baptise them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Ghost". At the portal in the eastern wall, water basins are installed (1933). The two marble basins at the side portal in the northern wall and the triumphal cross, as well as various saints' statues, date from the old church of Vorstenbosch. Furthermore, there are two sets of seventeen wooden church benches dating from 1933. The painted Stations of the Cross in the side aisles are signed A.J. van de Wiel, Breda 1915.

Valuation.

The Lambertuskerk in Vorstenbosch is of general importance. The church has cultural-historical values as a particular expression of a spiritual and socio-economic development, whereby a small conglomeration of religious architecture also arose in smaller church villages along the main road. The church has architectural-historical significance because of the transitional phase it represents in the work of architect H.C. van de Leur, because of the detailing and the particular and varied use of materials. The church has ensemble values because of the functional, architectural and typological coherence with the parsonage (no. 4) and the former cloister (no. 6-9). The church is significant because of the exceptional integrity of exterior and interior.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map