Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Eigen Brood Bovenal 34
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1863
- Address
- Eigen Brood Bovenal 34, Locatie: Oldegalileen, 8922 AZ Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20887, 5.80123
- Part of complex
- 520140
- Monument number
- 520143
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1851 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Blok van acht ARBEIDERSWONINGEN, Eigen Brood Bovenal 34-48, deel uitmakend van een comlex van 64 arbeiderswoningen van `Oud Eigen Brood Bovenal', bestaand uit acht blokken van elk acht woningen. Dit blok is in 1863 gebouwd in Ambachtelijk traditionele bouwstijl naar ontwerp van architect Jacob Izaäks Douma voor een van de vroegste woningbouwverenigingen van het land en de eerste in Friesland.
Omschrijving
EXTERIEUR: De acht woningen, gegroepeerd in een blok, zijn in een hoogst simpele Ambachtelijk traditionele bouwstijl gebouwd. Het blok behoort tot de oudste bouwstroom en is gelegen aan het tussenstraatje Eigen Brood Bovenal. De woninkjes meten 6 bij 6,3 meter. Elk huis is voorzien van een bleek of tuin van vijf meter diep, oorspronkelijk vooral door lattenhekjes afgegrensd en tegenwoordig in belangrijke mate door ligusterhagen. Het blok is niet rug-aan-rug met het achtergelegen blok verbonden, maar er ligt een steeg van één meter breedte tussen, waardoor de woningen enigszins licht en lucht van beide zijden kunnen ontvangen. Per achttal kwam er een grote regenwaterbak en per 24 woningen werden ze gezamenlijk ook nog van een welput met pomp voorzien. Buiten de deur kwamen groepen privaten en wel afzonderlijk voor vrouwen en mannen. Deze extra voorzieningen zijn in later tijd in de woningen ondergebracht en de bijbouwsels zijn verdwenen.
De voorgevels zijn per woning een dubbel raamtravee en een iets risalerend deurtravee breed. Boven een gepleisterde plint zijn de muren van roodbruine en bruine baksteen gemetseld. De rechtgesloten muuropeningen zijn gedekt door koppenlaagjes. Bij de laatste renovatie verloren de vernieuwde dubbele vensters hun roeden en werden de bovenlichten van kantel- of uitzetramen voorzien. De oorspronkelijk dichte deuren zijn toen vervangen door glaspaneeldeuren. Boven in de muur zitten rozetankers. De bakgoten rusten op bescheiden geprofileerde klosjes. De woningrijen bezitten flauw hellende schildkappen met vernieuwde, zwart geglazuurde golfpannen. Op het dak staan in 1935 aangebrachte reeksen dakkapellen met afzaatkappen. De bleekjes aan de voorzijde, ooit afgegrensd door lattenhekjes en thans merendeels door ligusterhagen, zijn als individuele tuinen ingericht.
INTERIEUR: Oorspronkelijk kregen de kleine woningen een indeling van een kamer van 5,6 bij 4,4 meter, inclusief twee bedsteden en een kast, een flink portaal en een werkplaats van 1,8 bij 2,1 meter die als keuken kon worden benut. Daar is een vaste trap naar de zolder. Onder de trap zat een kast en daaronder een keldertje dat toegankelijk was via de erachter gelegen berg- of wasplaats. Philips Kooperberg merkte in 1888 op dat de zolders gewoonlijk zijn vertimmerd tot slaapgelegenheden of vertrekjes voor huisarbeid: "De daken zijn niet beschoten en te vlak, zoodat de zolders niet vrij van vochtigheid zijn". Het inwendige van deze arbeiderswoningen is herhaaldelijk verbouwd en vanaf de jaren-dertig aangepast aan het eigentijdse wooncomfort. De interieurs vallen derhalve buiten de bescherming.
WAARDERING
Het blok van acht ARBEIDERSWONINGEN, Eigen Brood Bovenal 34-48, deel uitmakend van het het complex van 64 arbeiderswoningen van `Oud Eigen Brood Bovenal is sociaal-historisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van algemeen belang
- vanwege de eerste plaats die het blok als onderdeel van het complex inneemt in de lokale en regionale (en een zeer vroege plaats in de landelijke) geschiedenis van de georganiseerde volkhuisvesting;
- vanwege de uitwendig door renovatie enigszins verstoorde, maar niettemin evenwichtige en ingetogen Ambachtelijk traditionele bouwstijl;
- vanwege de kenmerkende stedenbouwkundige lay-out in strenge stroken die heeft geleid tot een helder complex in een thans enigszins rafelige omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Block of eight WORKERS' DWELLINGS, Eigen Brood Bovenal 34-48, forming part of a complex of 64 workers' dwellings of 'Oud Eigen Brood Bovenal', consisting of eight blocks of eight dwellings each. This block was built in 1863 in Artisanal traditional building style to the design of architect Jacob Izaäks Douma for one of the earliest housing associations in the country and the first in Friesland.
Description
EXTERIOR: The eight dwellings, grouped in a block, were built in a most simple Artisanal traditional building style. The block belongs to the oldest building period and is located on the narrow street Eigen Brood Bovenal. The small houses measure 6 by 6.3 metres. Each house has a bleach ground or garden five metres deep, originally separated mainly by trellis fencing and nowadays largely by privet hedges. The block is not connected back-to-back with the block behind it, but there is an alley one metre wide between them, which allows the dwellings to receive light and air somewhat from both sides. For each group of eight there was a large rainwater tank and for each 24 dwellings they were jointly also provided with a well with pump. Outside the door there were groups of privies, separate ones for women and men. These additional facilities were later incorporated into the dwellings and the outbuildings disappeared.
The front facades are per dwelling a double window bay and a slightly projecting door bay wide. Above a rendered plinth the walls are built of reddish-brown and brown brickwork. The right-angled wall openings are covered by brick-nogging. At the last renovation the renewed double windows lost their glazing bars and the fanlights were provided with tilting or pivoting windows. The originally solid doors were then replaced by glazed panel doors. Above in the wall are ornamental wall anchors. The gutters rest on modest moulded brackets. The dwelling rows have gently sloping hipped roofs with renewed, black glazed roof tiles. On the roof are series of dormers with sloping roofs installed in 1935. The bleach grounds at the front, once separated by trellis fencing and nowadays mostly by privet hedges, are laid out as individual gardens.
INTERIOR: Originally the small dwellings received a layout of a room of 5.6 by 4.4 metres, including two bed alcoves and a cupboard, a substantial entrance hall and a workroom of 1.8 by 2.1 metres which could be used as a kitchen. There is a fixed staircase to the attic. Under the stairs was a cupboard and below it a small cellar accessible via the storage or wash room behind it. Philips Kooperberg noted in 1888 that the attics were usually fitted out as sleeping quarters or rooms for homework: "The roofs are not boarded and too flat, so that the attics are not free from damp". The interior of these workers' dwellings has been repeatedly rebuilt and from the nineteen-thirties onwards adapted to contemporary domestic comfort. The interiors therefore fall outside the protection.
VALUATION
The block of eight WORKERS' DWELLINGS, Eigen Brood Bovenal 34-48, forming part of the complex of 64 workers' dwellings of 'Oud Eigen Brood Bovenal' is of general social-historical, architectural-historical and urban planning importance
- because of the first place which the block as part of the complex occupies in the local and regional (and a very early place in the national) history of organised workers' housing;
- because of the externally somewhat disturbed by renovation, but nonetheless balanced and restrained Artisanal traditional building style;
- because of the characteristic urban planning layout in strict strips which has resulted in a clear complex in an environment that is nowadays somewhat ragged.
Nearby in the register
- Woonhuis, Eigen Brood Bovenal 82Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Oldegalileën 74Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hoeksterplein 17Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Eigen Brood Bovenal 50Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.