Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Engelsestraat 4
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1922 - 1923
- Address
- Engelsestraat 4, 8913 BH Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20395, 5.78234
- Part of complex
- 519822
- Monument number
- 519824
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
VILLA Engelsestraat 4 deel uitmakend van een COMPLEX van tien villa's in houtskeletbouw, Harlingerstraatweg 29-41 en Engelsestraat 2-6, gebouwd in de winter van 1922-'23 in de Chalet-stijl. De ontwikkelaar was K. Wits, directeur van de N.V. Maatschappij tot huizenexploitatie Frisia en J. Scheltema de uitvoerende en toezichthoudende architect. De woningen werden als bouwpakket uit Oostenrijk betrokken, voor Leeuwarden een vroeg voorbeeld van standaardbouw voor dit type woning. Het ontwerp werd geleverd door de producent, de 'Vereinigte Möbel- & Holtzwarenfabriken u. Sägewerke Schönthaler - Silva' uit Wenen. Wel hebben er vergeleken bij de tekening van de bouwaanvraag enkele wijzigingen plaatsgevonden. Op de tekening is de kap aan de voorzijde afgewolfd; uitgevoerd zijn topgevels met flink overstekend zadeldak. Bovendien kregen de meeste woningen aan de zijkant bij de achterkamers trapeziumvormige erkers met balkons voor de verdieping; anders kwam het tweede balkon op de serre aan de achterzijde. Het kunnen wijzigingen van Scheltema zijn. De bouwsom van de in Oostenrijk geprefabriceerde en in elementen naar de bouwplaats vervoerde villa's bedroeg, inclusief transportkosten, per stuk iets meer dan f 9000,-. Van binnen is de woning vooral op de begane grond verbouwd; het exterieur is nog nagenoeg gaaf.
Omschrijving
EXTERIEUR: De villa is gebouwd in houtskelet met houten wanden. De vooral liggende houten delen, met veer en groef in elkaar gestoken, zijn in stijl- en regelwerk opgenomen. Met het flink overstekende zadeldak heeft de villa een duidelijk uitheemse Chalet-stijl.
De woning heeft een rechthoekige plattegrond en is twee volledige lagen en een ruime kap hoog, aan de achterzijde is over de volle breedte een volume van één laag met een lezenaarskap aangebouwd, waarin de serre (in het ontwerp veranda genoemd) en de bijkeuken zijn ondergebracht. In de oorspronkelijke achtergevel zijn drie vensters met kleine roeden en een glasdeur vervangen door een glaspui. Het zadeldak heeft aan voor- en achterzijde flinke overstekken en is gedekt met rode, gegolfde Friese pannen. Op de dakschilden staan aan beide zijden vrij gesloten, houten dakkapellen met kleine kruisvenstertjes. Aan de voorzijde op de begane grond is in het midden een trapeziumvormige erker uitgebouwd, waarop voor de verdiepingen een balkon kwam. Ook aan de zijkant van de achterkamer is een moderne erker uitgebouwd. In de geveltoppen zijn de houten delen verticaal verwerkt in de topjes en de zijkanten. Voor- en achtergevels zijn met ruime vensters geopend, beneden stolpramen met bovenlichten voorzien van kruislingse roeden. Op de verdieping staan tweelichtsvensters met kleine roedenverdeling; de balkondeuren worden geflankeerd door enkelvoudige vensters van dit type. Hier zijn ze voorzien van luiken. De zijgevels hebben een onregelmatige geleding met grote en kleine vensters, eveneens voorzien van kleine roedenverdelingen. In een aantal woningen zijn de roedenverdelingen verdwenen, maar alle hebben nog de bovenlichten met kruislingse roeden.
Op de ingekleurde ontwerptekening is het houtwerk in licht bruin en donker beige aangegeven; oude (zwart-wit) foto's doen vermoeden dat de woning inderdaad in middentonen geschilderd is geweest. Thans zijn de wanden donkerbruin; het stijl- en regelwerk is wit en de kozijnen, ramen, luiken en deuren wit/donkergroen. Die aanpak in grote lijnen is op onderdelen levendig gedetailleerd. De balkons bezitten platte, vaasvormige balusters en ballen op de hekpalen. In de voorgeveltop eindigen de verticale delen in schijfvormen, mogelijk voor de afdrup, die bij de meeste woningen contrastrijk zijn geschilderd. In de voorgeveltop zijn aan de zijkanten op de punt staande vierkante ornamenten aangebracht en in de top dergelijke ornamenten die een ruitje kregen.
INTERIEUR: De woningindeling op de beganegrond bestaat oorspronkelijk aan de voorkant uit een kleine vestibule, een hal waar trappenhuis en garderobe/toilet op uitkomen. De vestibule is weggehaald en verbonden met de gang. Naast de toegangspartij ligt een brede voorsalon. De suitepui is verdwenen, maar de ruimtelijke indeling is nog te ervaren omdat de achterkamer iets smaller is. De achterkamer opende zich oorspronkelijk naar de serre met opnieuw suitedeuren tussen kasten; ook die is verdwenen en de ruimte bij de achterkamer getrokken. Naast de achterkamer ligt een ruime keuken met provisiekast en daarachter, in de aanbouw, de bijkeuken. De opmerkelijk gemakkelijke, luie trap leidt naar de verdieping; de trap is net als het overloop en de trap naar de tweede verdieping voorzien van leuningen met balusters. Op de verdieping zijn drie slaapkamers ondergebracht; de twee die in elkaars verlengde liggen hebben oorspronkelijk een verbindingsdeur in een kastenwand. De tussenwand met verbinding is veranderd. Bij de meeste woningen zijn op de verdieping de oorspronkelijke paneeldeuren nog aanwezig. Onder de kap liggen twee slaapkamers met ingebouwde kasten aan een van de zijkanten en een kabinet.
WAARDERING
De houten villa is van algemeen historisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang
- vanwege de voor die tijd zeldzaam voorkomende, uit het buitenland geïmporteerde houten systeembouw, die waarschijnlijk verband houdt met de krapte en duurte van baksteenmateriaal;
- vanwege de daardoor in het bestaande architectonische beeld opmerkelijk exotische Chalet-Stijl van de uitwendig gave, inwendig meestal aangepaste woningen;
- als element in de levendige, maar niet onrustige stedenbouwkundige groepering van de tien villa's op en nabij een ruim kruispunt.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
VILLA Engelsestraat 4 forming part of a COMPLEX of ten villas in timber-frame construction, Harlingerstraatweg 29-41 and Engelsestraat 2-6, built in the winter of 1922-'23 in the Chalet style. The developer was K. Wits, director of the N.V. Maatschappij tot huizenexploitatie Frisia and J. Scheltema the executing and supervising architect. The dwellings were obtained as building packages from Austria, for Leeuwarden an early example of standard construction for this type of dwelling. The design was supplied by the manufacturer, the 'Vereinigte Möbel- & Holtzwarenfabriken u. Sägewerke Schönthaler - Silva' from Vienna. However, compared to the drawing of the building application, some modifications took place. In the drawing the roof at the front is rounded; executed are stepped gables with a substantial projecting gabled roof. Moreover most of the dwellings received at the side of the rear rooms trapezium-shaped bay windows with balconies for the upper storey; otherwise the second balcony came on the conservatory at the rear. These may be modifications by Scheltema. The build sum for the villas prefabricated in Austria and transported in elements to the building site amounted, including transport costs, to slightly more than f 9000,- per unit. On the interior the dwelling is particularly on the ground floor much altered; the exterior is still virtually intact.
Description
EXTERIOR: The villa is built in timber-frame with wooden walls. The predominantly horizontal wooden parts, fitted together with tongue and groove, are incorporated in a framework of vertical and horizontal members. With the substantial projecting gabled roof the villa has a distinctly foreign Chalet style.
The dwelling has a rectangular floor plan and is two full storeys and a spacious roof space high; at the rear over the full width a one-storey volume with a lean-to roof has been added, in which the conservatory (called a veranda in the design) and the scullery are housed. In the original rear facade three windows with small glazing bars and a glass door have been replaced by a glass wall. The gabled roof has substantial projections on front and rear and is covered with red, corrugated Frisian tiles. On the roof slopes on both sides stand fairly closed, wooden roof dormers with small cross windows. At the front on the ground floor in the middle a trapezium-shaped bay window projects, above which for the upper storeys comes a balcony. Also at the side of the rear room a modern bay window projects. In the gable tops the wooden parts are worked vertically in the apex and the sides. Front and rear facades are opened with ample windows, below sash windows with fanlights fitted with cross glazing bars. On the upper storey stand two-light windows with small glazing bar divisions; the balcony doors are flanked by single windows of this type. Here they are fitted with shutters. The side facades have an irregular articulation with large and small windows, likewise fitted with small glazing bar divisions. In a number of dwellings the glazing bar divisions have disappeared, but all still have the fanlights with cross glazing bars.
On the coloured design drawing the woodwork is indicated in light brown and dark beige; old (black and white) photographs suggest that the dwelling was indeed painted in mid-tones. Currently the walls are dark brown; the framework is white and the frames, windows, shutters and doors white/dark green. This approach in broad strokes is lively in detailed parts. The balconies have flat, vase-shaped balusters and balls on the fence posts. In the front gable top the vertical parts end in disc shapes, possibly for the drip edge, which in most dwellings are painted in contrast. In the front gable top square ornaments standing on the point are attached at the sides and at the apex similar ornaments which received a diamond pane.
INTERIOR: The dwelling layout on the ground floor originally consists at the front of a small vestibule, a hall where staircase and cloakroom/toilet open out. The vestibule has been removed and connected with the passage. Next to the entrance area lies a broad front parlour. The suite opening has disappeared, but the spatial arrangement can still be experienced because the rear room is somewhat narrower. The rear room originally opened onto the conservatory with again suite doors between cupboards; those too have disappeared and the space pulled into the rear room. Next to the rear room lies a spacious kitchen with pantry and behind it, in the addition, the scullery. The remarkably easy, lazy stair leads to the upper storey; the stair is like the landing and the stair to the second storey provided with railings with balusters. On the upper storey three bedrooms are arranged; the two which lie in line with each other originally had a connecting door in a cupboard wall. The partition wall with connection has been altered. In most of the dwellings the original panelled doors are still present on the upper storey. Under the roof are two bedrooms with built-in cupboards on one of the sides and a small room.
APPRAISAL
The wooden villa is of general historical, architectural and urban design importance
- because of the rarely occurring imported wooden system construction for that time, which probably relates to the scarcity and expense of brick material;
- because of the thereby in the existing architectural image remarkably exotic Chalet Style of the externally intact, internally mostly adapted dwellings;
- as an element in the lively, but not restless urban grouping of the ten villas on and near a spacious crossroads.
Nearby in the register
- Woonhuis, Engelsestraat 6Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Engelsestraat 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Harlingerstraatweg 29Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Harlingerstraatweg 31Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.