Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Harlingerstraatweg 69
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1919 - 1921
- Address
- Harlingerstraatweg 69, Locatie: Westerparkwijk, 8913 AK Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20454, 5.77885
- Part of complex
- 519798
- Monument number
- 519804
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Drievoudige WONING deel uitmakende van een COMPLEX van 70 MIDDENSTANDSWONINGEN, in 1919-1921 in Interbellum stijl gerealiseerd voor de Coöperatieve Vereniging Woningbouw naar ontwerp van Doeke Meintema. 17 Grote woningen van twee bouwlagen met flauwe schildkappen aan de Harlingerstraatweg 45 t/m 73 en Marssumerstraat 1 en 2 en 53 kleine woningen van één bouwlaag met hoge, gebroken schildkappen aan Marssumerstraat 4 t/m 18 en 3 t/m 9, Franekerstraat 68 t/m 74, Menaldumerstraat 2 t/m 18, Bildtsestraat 7 t/m 25 en 14 t/m 32 en Engelumerstraat 1 t/m 15.
Architect Doeke Meintema stond een eenvoud van architectuur voor; zijn bouwwerken moesten een beeld oproepen waarvan kon worden afgelezen hoe de gebruiksruimten in elkaar staken en ook moesten laten zien hoe ze gebouwd waren en welke bouwmaterialen waren toegepast. Hij noemde zijn bouwwerken een heel klein beetje kunst. Naar aanleiding van een herdenkingstentoonstelling na zijn overlijden werd geschreven: "Juist het pretentielooze, het afwijzen van modieuze stroomingen, het prijs stellen op eigen, stoer karakter, is in het werk van Meintema zoo aantrekkelijk".
Het complex van 70 woningen is stedenbouwkundig levendig in het grotere geheel van de wijk geweven. De karakteristieke architectuur van zowel de grote als de kleine woningen en de levendige geleding in verspringende blokjes van twee en vier woningen en enkele langere stroken zorgen niettemin voor een sterke architectonische en ruimtelijke coherentie. Die levendige groepering met voortuintjes van verschillende diepte aan straten met voor die tijd brede profielen roept enigszins de sfeer van een tuinstad op. Bij een renovatie aan het einde van de jaren zeventig is de oorspronkelijke inrichting van de woningen gemoderniseerd zonder dat de indeling erg heeft geleden. De nieuwe buitendeuren en raamindelingen hebben toen een andere vorm gekregen, waardoor het metrum van vensters en deurlichten niet meer overeenkomen.
Omschrijving
EXTERIEUR: De drievoudige woning maakt deel uit van een groep van 15 woningen aan de Harlingerstaatweg en twee op de hoek van de Marsumerstraat die ten opzichte van elkaar iets verspringen. Het woningblok is twee lagen hoog en gebouwd op een rechthoekige plattegrond. Ze hebben elk een van baksteen gebouwde losstaande berging van één bouwlaag met een met pannen gedekt schilddak. De woningen zijn voorzien van tentkappen met een vrij flauwe dakhelling, gedekt met rode Hollandse golfpannen en voorzien van nokschoorstenen en van zinken mastgoten. De muren zijn gemetseld licht gemêleerde rode baksteen in Vlaams verband zonder verdiept voegwerk. Het muurwerk is op een ingetogen wijze verlevendigd met licht in- en uitspringende gevelvakken met metselpastiek. Voor de verdieping springen borstweringvakken, gesteund en gedekt door koppenlagen iets uit en aan de bovenzijde van de verdieping is, bij wijze van fries, om de drie lagen één baksteenlaag uitgemetseld, waartussen de vensters zijn gevat, een horizontale plastische partij die gedekt is door een over de volle breedte en diepte lopende koppenlaag die boven de bovenvensters ontlastingen vormt. De ingangstraveeën risaleren een weinig met op de hoeken om de drie lagen een vertanding en bovenin zo nu een dan een uitstekende kop. Woning nr. 69 heeft een deur in de oostelijke zijgevel. Deze ingangspartij is omvat door een brede lijst van iets uitspringend metselwerk dat naast de deur deels vertikaal verwerkt is en zijlichten bevat; een metselpartij die niet over de verdieping doorloopt. De oorspronkelijke deuren zijn tijdens de renovatie in 1978 vervangen door deuren, eveneens met vierruitslicht, maar met andere verhoudingen; binnen de kozijnen lage, vierledige bovenlichten. De gevels zijn op de begane grond naast de ingangspartijen geopend met dubbele of drievoudige zesruitsvensters. Op de verdiepingen vierruitsvensters in hetzelfde metrum als beneden en boven de ingangspartijen steeds een vierruitsvenster. In de zijgevels beneden een zesruits- en boven een vierruitsvenster. In de achtergevels staan beneden een vierledige vensterpui met in het midden openslaande deuren en een achter(keuken)deur met een smal staand licht. Op de verdieping drie vierruitsvensters, waarvan twee bij wijze van zijlichten van een deur met frans balkon.
INTERIEUR: De grote woningen hebben oorspronkelijk op de begane grond een indeling van gang annex trappenhuis; daarachter de keuken en daarnaast de kamers en suite en op de verdieping een overloop met voor en achter boven de gang/keuken twee kleine en boven de woonkamers twee grote slaapkamers. De suite-structuur is in vrijwel alle woningen uitgebroken tot een grote woonkamer. De inrichting met onder meer paneeldeuren is overigens hoogst eenvoudig. De interieurs vallen buiten de bescherming. Verder hebben bij de renovatie nog enkele vernieuwingen plaatsgevonden. Zo zijn de achter de keuken aanwezige luifels weggenomen.
WAARDERING
De drievoudige middenstandswoning is als element van het complex van 70 woningen van algemeen historisch, architectuurhistorisch, architectonisch en stedenbouwkundig belang
- als relatief vroeg voorbeeld van corporatieve bouw van middenstandswoningen vlak voor de financiële kentering in de volkhuisvesting;
- vanwege de belangrijke plaats die de complex woningen inneemt in het oeuvre van de vooraanstaande architect Doeke Meintema;
- vanwege de uitwendig nagenoeg (op deuren en ramen na) gave Interbellum stijl op een ingetogen en nieuwe, niet meer naar historische stijlen verwijzende architectuur, waarbij de grote, strenge woningen enig baksteen-expressionisme ontvingen;
- vanwege de levendige groepering van de woningen, waarbij de architect met bloksgewijze, maar ook gekoppelde verspringingen in de straten met toch al brede profielen en vooral bij de hoeken zoveel ruimte heeft gesuggereerd dat een tuinstad-achtig resultaat is bereikt, een beeld dat nader vorm heeft gekregen door de afgrenzingen met ligusterhagen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Triple DWELLING forming part of a COMPLEX of 70 MIDDLE-CLASS HOUSES, realized in 1919-1921 in Interbellum style for the Coöperatieve Vereniging Woningbouw according to designs by Doeke Meintema. 17 large houses of two storeys with shallow hipped roofs at Harlingerstraatweg 45 to 73 and Marssumerstraat 1 and 2 and 53 small houses of one storey with high, broken hipped roofs at Marssumerstraat 4 to 18 and 3 to 9, Franekerstraat 68 to 74, Menaldumerstraat 2 to 18, Bildtsestraat 7 to 25 and 14 to 32 and Engelumerstraat 1 to 15.
Architect Doeke Meintema stood for simplicity of architecture; his buildings were to evoke an image from which one could read how the functional spaces fitted together and also had to show how they were built and which building materials were applied. He called his buildings a very small piece of art. Following a commemorative exhibition after his death it was written: "Precisely the unpretentious quality, the rejection of fashionable trends, the appreciation of own, sturdy character, is so attractive in the work of Meintema".
The complex of 70 houses is townplanistically lively woven into the larger whole of the district. The characteristic architecture of both the large and small houses and the lively articulation in offsetting blocks of two and four houses and some longer rows nonetheless provide a strong architectural and spatial coherence. This lively grouping with front gardens of varying depth on streets with broad profiles for that time somewhat evokes the atmosphere of a garden city. During a renovation at the end of the seventies the original layout of the houses was modernized without the division suffering greatly. The new exterior doors and window arrangements were given a different form at that time, causing the metre of windows and door lights no longer to correspond.
Description
EXTERIOR: The triple house forms part of a group of 15 houses on the Harlingerstaatweg and two at the corner of Marssumerstraat which offset slightly in relation to each other. The housing block is two storeys high and built on a rectangular plan. Each has a detached storage building of brick of one storey with a hipped roof covered with tiles. The houses are provided with tent roofs with a fairly shallow roof pitch, covered with red Dutch profiled tiles and equipped with ridge chimneys and zinc gutters. The walls are laid in light mottled red brick in Flemish bond without recessed mortar joints. The masonry is enlivened in a restrained manner with slightly recessed and projecting gable sections with brick decoration. At the first storey, parapet sections supported and capped by header courses project slightly and at the top of the first storey, by way of a frieze, every third course one course of brick is laid out, between which the windows are set, a horizontal plastic feature which is capped by a header course running the full width and depth which forms relieving arches above the upper windows. The entrance bays project slightly with on the corners every three courses a toothing pattern and towards the top now and then a projecting end. House no. 69 has a door in the east side gable. This entrance section is framed by a wide band of slightly projecting brickwork which is partly worked vertically beside the door and contains side lights; a brick section which does not continue across the first storey. The original doors were replaced during the 1978 renovation with doors, also with four-pane lights, but with different proportions; within the frames low, four-part fanlights. The facades are opened on the ground storey beside the entrance sections with double or triple six-pane windows. On the storeys above four-pane windows in the same metre as below and above the entrance sections always a four-pane window. In the side gables below a six-pane and above a four-pane window. In the rear gables below a four-part window unit with central opening doors and a back (kitchen) door with a narrow vertical light. On the upper storey three four-pane windows, two of which serve as side lights to a door with French balcony.
INTERIOR: The large houses originally had on the ground storey a layout of corridor combined with stairwell; behind that the kitchen and beside it the rooms en suite and on the upper storey a landing with two small bedrooms above the corridor/kitchen in front and rear and two large bedrooms above the living rooms. The suite structure has been broken through in virtually all houses to create one large living room. The interior with panel doors among other things is otherwise extremely simple. The interiors fall outside the protection. Furthermore, during the renovation several other alterations took place. For instance, the canopies located behind the kitchen were removed.
VALUATION
The triple middle-class house is as an element of the complex of 70 houses of general historical, architectural-historical, architectural and townplanistic importance
- as a relatively early example of cooperative construction of middle-class houses just before the financial turning point in social housing;
- because of the important place the complex of houses occupies in the oeuvre of the prominent architect Doeke Meintema;
- because of the externally almost intact (except for doors and windows) Interbellum style on a restrained and new architecture no longer referring to historical styles, whereby the large, austere houses received some brick expressionism;
- because of the lively grouping of the houses, whereby the architect through block-wise but also coupled offsetting in the streets with already broad profiles and especially at the corners suggested so much space that a garden-city-like result was achieved, an image which was further shaped by the demarcations with privet hedges.
Nearby in the register
- Woonhuis, Harlingerstraatweg 65Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Marssumerstraat 4Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Marssumerstraat 12Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Marssumerstraat 3Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.