Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Starterstraat 10
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1915
- Address
- Starterstraat 10, Locatie: Huizum-West, 8932 GE Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.19472, 5.79242
- Part of complex
- 519771
- Monument number
- 519780
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
BLOK VAN 9 VOLKSWONINGEN, Starterstraat 10-24 en Hollanderstraat 9, deel uitmakende van het COMPLEX HOLLANDERWIJK.
De Hollanderwijk in 1915 in opdracht van de Woningvereeniging Leeuwarden naar ontwerp van Willem Cornelis de Groot in Overgangsstijl gebouwd. De vereniging kocht in 1912 ten zuiden van het spoorwegemplacement een wigvormig stuk grond van bijna 3 ha aan. In een eerste ontwerp vulde de architect het gebied in met 201 woningen in veertien uniforme noord-zuid gerichte bouwstroken. De inspecteur van de volksgezondheid maakte bezwaar tegen de rigide aanpak en het volgend ontwerp met 177 woningen was stedenbouwkundig veel levendiger. De stedenbouwkundige aanpak werd aanleiding om ook de architectuur te variren. De 139 standaardwoningen (met kleine variaties) zijn als tussenwoningen in de stroken geplaatst; de 38 grotere woningen (waarvan twee winkelhuizen) met sterk gevarieerde plattegronden en architectonische vormen zijn aan de randen van de wijk, op de hoeken en aan de ontsluitingsstraat tot stand gekomen.
In 1980/'83 heeft een algehele renovatie van de wijk plaatsgevonden. De indeling van de woningen is daarbij grondig gewijzigd. Aan de achterzijden zijn keukens/bergingen uitgebouwd die stedenbouwkundig en architectonisch veranderingen teweeg hebben gebracht, maar die door beplantingen aardig aan het zicht zijn onttrokken en het geheel slechts in geringe mate verstoren.
Omschijving EXTERIEUR: Het bouwblok van 9 volkswoningen bestaat uit 8 kleine woningen en een hoekwoning. De woningen zijn drie vakken breed voor een deur en twee vensters. Zowel de breedte als de hoogte van deuren en vensters met bovenlichten, voorzien van kleine roeden, verhouden zich evenwichtig met het gevelvlak. De woningen zijn gebouwd van grauwbruine baksteen en verlevendigd met allerlei sierlijkheden van rode strengperssteen. Speklagen ter hoogte van de onder- en bovendorpels van de vensters zijn bij alle woningen te vinden, ook in de geveltoppen. Laten de ontlastingsbogen boven de gevelopeningen al een diversiteit zien, de boogtrommels zijn met grote fantasie met steeds ander metselmozaïek gevuld. Elke straat heeft een eigen, kenmerkend mozaïekpatroon gekregen. Fraai gedetailleerde zinken hemelwaterafvoeren met vergaarbakken verrijkten het beeld eveneens, maar bij de renovatie zijn de meeste vervangen door eenvoudige exemplaren van kunststof. De langskappen die in het zicht liggen zijn gedekt met blauw geglazuurde Friese gegolfde pannen; de achterschilden met de gesmoorde pannen van dit type. Alle zolders zijn verlicht door dakkapellen. De contour van de daken werd oorspronkelijk niet weinig verlevendigd door schoorstenen die uit de naald van de daken gemetseld waren. Bij de vernieuwing van de wijk in de jaren-tachtig zijn de meeste schoorstenen verdwenen. De hoekwoning Hollanderstraat 9 is iets ruimer en heeft een schilddak waaronder door een uitsparing in het bouwblok een toegangsluifel is uitgespaard en een afgewolfde geveltop aan de zijkant.
INTERIEUR: De kleine woningen bestonden oorspronkelijk uit een kamer en een achterliggend alkoof met vaste bedden, een gang met steektrap, een kamer onder de kap en een plaatsje van 5 meter diep met een afdak en een privaat; de grotere woningen hadden een kamer of keuken extra beneden en soms onder de kap ook een extra afgeschoten kamertje. Bij de van 1980 tot 1983 uitgevoerde renovatie zijn de interieurs van alle woningen aangepast aan de eisen van modern wooncomfort. De gangen behielden de oorspronkelijke tegelvloer, zoals in Starterstraat 12, of restanten daarvan. Behoudens deze vloeren vallen de interieurs buiten de bescherming.
WAARDERING
Het blok woningen Starterstraat 10-24 en Hollanderstraat 9 is sociaal-historisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van groot algemeen belang
- als element in de wijk die een belangrijke plaats inneemt in de sociaal-maatschappelijke geschiedenis van de volkshuisvesting op de kentering van de kwantitatieve naar de kwalitatieve aanpak;
- als element in de wijk van een levendige stedenbouwkundige aanpak met opvallende en subtiele ruimtelijke variaties in het stratenbeloop en de plaatsing van de woningen;
- als woningenstrook in het wijkproject dat in het oeuvre van architect W.C. de Groot een opvallende plaats inneemt als wijk met een eenheid in architectuur die tot op details grote variaties laat zien ter versterking van de stedenbouwkundige levendigheid, kenmerkend voor de Overgangsstijl;
- als element in de wijk van een levendige stedenbouwkundige aanpak met opvallende en subtiele ruimtelijke variaties in het stratenbeloop en de plaatsing van de woningen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
BLOCK OF 9 WORKERS' DWELLINGS, Starterstraat 10-24 and Hollanderstraat 9, forming part of the HOLLANDERWIJK COMPLEX.
The Hollanderwijk was built in 1915 on behalf of the Woningvereeniging Leeuwarden according to designs by Willem Cornelis de Groot in Transitional style. The association purchased in 1912, to the south of the railway depot, a wedge-shaped plot of land of almost 3 hectares. In an initial design the architect filled the area with 201 dwellings in fourteen uniform north-south oriented building strips. The public health inspector objected to the rigid approach and the following design with 177 dwellings was much more lively from an urban planning perspective. The urban planning approach prompted the architecture to be varied as well. The 139 standard dwellings (with minor variations) are positioned as terraced houses in the strips; the 38 larger dwellings (of which two shop-houses) with strongly varied floor plans and architectural forms were created at the edges of the neighbourhood, on the corners and along the access street.
In 1980/'83 a general renovation of the neighbourhood took place. The layout of the dwellings was substantially altered during this. Kitchens/stores were built out at the rear which brought about urban planning and architectural changes, but which have been reasonably concealed from view by planting and disturb the whole only to a minor extent.
DESCRIPTION OF EXTERIOR: The building block of 9 workers' dwellings consists of 8 small dwellings and a corner dwelling. The dwellings are three bays wide with a door and two windows. Both the width and height of doors and windows with fanlights, provided with small glazing bars, are in balanced proportion with the facade surface. The dwellings are constructed of greyish-brown brick and enlivened with all sorts of ornamental features of red pressed brick. Speckled bands at the level of the under and upper lintels of the windows are found in all dwellings, also in the gable tops. Whilst the relieving arches above the facade openings already show diversity, the arch drums are filled with great imagination with ever-different brick mosaics. Each street has been given its own distinctive mosaic pattern. Finely detailed zinc rainwater gutters with collecting boxes also enriched the appearance, but during the renovation most were replaced by simple plastic examples. The side roofs which are visible are covered with blue glazed Frisian curved tiles; the rear slopes with the covered tiles of this type. All attics are lit by roof dormers. The outline of the roofs was originally enlivened considerably by chimneys which were built up from the roof ridge. During the renewal of the neighbourhood in the nineteen-eighties most chimneys disappeared. The corner dwelling Hollanderstraat 9 is somewhat larger and has a hipped roof under which, through a gap in the building block, an access canopy is set aside and an offset gable top on the side.
INTERIOR: The small dwellings originally consisted of a room and a rear-lying alcove with built-in beds, a corridor with a steep stair, a room under the roof and a yard 5 metres deep with a lean-to and a privy; the larger dwellings had an extra room or kitchen downstairs and sometimes also under the roof an additional enclosed small room. In the renovation carried out from 1980 to 1983 the interiors of all dwellings were adapted to the requirements of modern residential comfort. The corridors retained the original tile flooring, as in Starterstraat 12, or remnants thereof. Apart from these floors the interiors fall outside the protection.
VALUATION
The block of dwellings Starterstraat 10-24 and Hollanderstraat 9 is of great general importance from a social-historical, architectural-historical and urban planning perspective
- as an element in the neighbourhood which occupies an important place in the social-historical history of workers' housing at the turning point from quantitative to qualitative approach;
- as an element in the neighbourhood of a lively urban planning approach with striking and subtle spatial variations in the street layout and positioning of the dwellings;
- as a row of dwellings in the neighbourhood project which occupies a striking position in the oeuvre of architect W.C. de Groot as a neighbourhood with a unity in architecture which shows great variations down to details to reinforce the liveliness of urban planning, characteristic of the Transitional style;
- as an element in the neighbourhood of a lively urban planning approach with striking and subtle spatial variations in the street layout and positioning of the dwellings.
Nearby in the register
- Woonhuis, Van Harenstraat 7Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Starterstraat 11Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Van Harenstraat 6Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hollanderstraat 3Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.