Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hartelust
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Handel en kantoor
- Function
- Handelskantoor
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1905 - 1910
- Address
- Romkeslaan 13, 8933 AR Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.19851, 5.79943
- Monument number
- 519763
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
PAKHUIS MET KANTOOR, omstreeks 1910 gebouwd in Overgangsstijl als groothandel, mogelijk gesticht in 1910 door de familie Reijnders en spoedig overgenomen door Bernard Hartelust, een familienaam die naamgever is geworden van het gebouw. Hartelust maakte als afdeling deel uit van de NV Nederlandsche IJzerhandel.
Omschrijving
EXTERIEUR: Het omvangrijke pakhuis op een nagenoeg vierkante grondslag heeft een ingebouwde vleugel achter het pand Romkeslaan 1/1a. Het zes traveeën brede, vier en vijf lagen hoge gebouw heeft behoudens de torenelementen een plat dak. Het op het eerste gezicht regelmatig gelede front is op allerlei onderdelen asymmetrisch, zelfs in het materiaalgebruik. Het noordelijke torenelement is geheel gemetseld van grauwbruine baksteen en tot de onderdorpels van de eerste verdieping is het metselwerk over de volle breedte eveneens van dit materiaal; daarboven muurwerk van gele steen, waar de functionele verrijkingen van onder meer grauwbruine ontlastingsbogen mee contrasteren. Twee torenachtige traveeën vormen de hoeken, die beide boven het hoofdvolume met een plat dak uitrijzen en waarvan de noordelijke vijf en de zuidelijke vier bouwlagen hoog is. Tussen de torens vier, door regenwaterafvoeren voor brede muurdammen gelede traveeën van verschillende breedte en van vier bouwlagen hoog. Het vierde travee van het noorden af gerekend is vier smalle raamvakken breed; de overige traveeën drie raamvakken. De gevels worden afgesloten door gootlijsten met een royaal overstek, gesteund door een reeks opengewerkte en decoratief bewerkte houten consoles; bij de boven het platte dak uitrijzende torenelementen rondgaand. De noordelijke toren bezit een vierzijdig convexe bekroning, gedekt met overhoeks geplaatste zinkplaten met aan elke zijde een driehoekige kapel; de zuidelijke met tentdak, gedekt met geschubde oranjerood geglazuurde leipannen met toppinakel. Op begane grond en eerste verdieping zijn de tweede en derde travee met puien uitgebroken; overigens gaaf. In de eerste bouwlaag, voor zover niet verstoord, bedrijfsdeuren van verschillende maat en vorm; in de brede travee met rondboogvensters te weerszijden. De eerste verdieping wordt verlicht door smalle, rechtgesloten staande achtlichtvensters, elk ontlast door een segmentboog; de tweede verdieping heeft segmentvormig gesloten zeslichtvensters die per travee - ook het brede - ontlast zijn door samenvattende segmentboog die tot de onderdorpels van de volgende bouwlaag reikt. De derde verdieping heeft onder de overstekende gootlijst een grote reeks kleine staande vensters, twee tussen elke console. In de torenelementen varianten, onder meer op de tweede en derde verdieping van de noordelijke toren een samengesteld rondbogig drieledig venster over twee lagen. De zuidelijke, thans zichtbare gevel is grotendeels ingebouwd geweest en blind, op een verticale vensterreeks na, die de achterliggende gang en lichtstraat van daglicht voorziet.
INTERIEUR: De indeling heeft gestalte gekregen door een T-vormige inwendige straatstructuur van vier bouwlagen hoog. De opslagafdelingen zijn naar de straten toe met schoonwerkgevels van gele drielingen afgewerkt, voorzien van muurankers in een zweepslagmotief. De lange inwendige straat wordt vanuit de zuidelijke zijgevel door een lichtpui over de volle hoogte verlicht. De verbindingen tussen de verschillende afdelingen is gelegd door in en over de straten stekende gaanderijen en luchtbruggen. In een straatarm zijn later tussenvloeren gelegd die de transparantie van het inwendige tekort doen. De afzonderlijke opslagruimten bezitten oorspronkelijke, gevarieerde draagconstructies, in de meeste gevallen standvinken met een schoorconstructies onder de vloerbalken en soms met in de wanden verwerkte halve stijlen. In de noordelijke straatarm een oorspronkelijke, open liftconstructie. Deuren grotendeels in oorspronkelijke staat.
Waardering
Gebouw van algemene cultuurhistorische en architectuurhistorische belang:
- vanwege de, slechts voor een klein gedeelte verstoorde, levendige en kleurige en voor de functie zeer representatieve Overgangsstijl van het exterieur;
- vanwege het nagenoeg gave interieur met opmerkelijke (licht)straten, luchtbruggen en gaanderijen;
- vanwege de zeldzaamheid van dit type bouwwerk uit de eeuwwisselingsperiode.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
WAREHOUSE WITH OFFICE, built around 1910 in Transitional style as a wholesale business, possibly founded in 1910 by the Reijnders family and soon taken over by Bernard Hartelust, a family name that became the building's namesake. Hartelust operated as a department of the N.V. Nederlandsche IJzerhandel.
Description
EXTERIOR: The substantial warehouse on an approximately square ground plan has a built-in wing behind the property at Romkeslaan 1/1a. The building, six bays wide and four to five storeys high, has a flat roof apart from the tower elements. The front, which at first glance appears regularly articulated, is asymmetrical in many respects, even in its use of materials. The northern tower element is entirely built of greyish-brown brick and to the level of the lintels of the first storey the masonry is of this material across the full width; above this brickwork of yellow stone, where functional embellishments such as greyish-brown relieving arches create contrast. Two tower-like bays form the corners, both rising above the main volume with a flat roof, the northern one five storeys and the southern one four storeys high. Between the towers four bays of different widths and four storeys high, separated by rainwater downpipes and broad wall mullions. The fourth bay counting from the north is four narrow window bays wide; the remaining bays three window bays. The facades are finished with gutter mouldings with a generous overhang, supported by a series of openwork and decoratively worked wooden consoles; running around the tower elements rising above the flat roof. The northern tower has a four-sided convex crown, covered with diagonal zinc plates with a triangular gable on each side; the southern one with a tent roof, covered with scaled orange-red glazed slate tiles with a top finial. On the ground floor and first storey the second and third bays have storefront windows; otherwise intact. In the first storey, as far as not disturbed, service doors of various sizes and forms; in the wide bay with round-arched windows on both sides. The first storey is lit by narrow, rectangular-headed tall eight-light windows, each relieved by a segmental arch; the second storey has segmentally-headed six-light windows which per bay - including the wide one - are relieved by a comprehensive segmental arch that extends to the lintels of the next storey. The third storey has beneath the overhanging gutter moulding a large series of small tall windows, two between each console. In the tower elements variants, including on the second and third storeys of the northern tower a compound round-arched three-part window spanning two storeys. The southern, now visible facade was largely built in and blind, apart from a vertical series of windows, which provides daylight to the internal corridor and light shaft.
INTERIOR: The layout is created by a T-shaped internal street structure four storeys high. The storage departments are finished towards the streets with fair-faced facades of yellow three-brick courses, provided with wall anchors in a whip-stitch motif. The long internal street is lit from the southern side facade by a glazed partition wall over the full height. The connections between the different departments are made by galleries and aerial bridges extending into and over the streets. In one street arm later intermediate floors have been inserted which reduce the transparency of the interior. The individual storage rooms possess original, varied support structures, in most cases wall brackets with support construction beneath the floor joists and sometimes with half-posts incorporated in the walls. In the northern street arm an original, open lift structure. Doors largely in original condition.
Valuation
Building of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- because of the lively and colourful Transitional style of the exterior, disturbed only in a small part, and highly representative for its function;
- because of the virtually intact interior with remarkable (light) streets, aerial bridges and galleries;
- because of the rarity of this type of building from the turn-of-the-century period.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Zuidergrachtswal 2Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Zuidergrachtswal 3Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Zuidergrachtswal 4Woonhuisunder 1 mi
- Kaaspakhuis, Zuidergrachtswal 1Opslagunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.