Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk H. Cornelius
Achtmaal, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1863
- Address
- Pastoor de Bakkerstraat 6, 4885 AM Achtmaal (Zundert 30)
- Place
- Achtmaal
- Municipality
- Zundert
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.45366, 4.58378
- Monument number
- 519323
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1851 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
R.K. KERK van de Heilige Cornelius, gebouwd in 1863 in een Ambachtelijk-Traditionele Waterstaatsstijl naar ontwerp van P. Soffers. Uitgebreid in 1923-24 naar ontwerp van architect P. Bilsen. Het object ligt aan de Pastoor de Bakkerstraat, in de kern van het kerkdorp Achtmaal.
Omschrijving.
Driebeukige kruiskerk, vijf traveeën lang onder een zadeldak met wolfeind, voorzien van korte dwarsbeuken (één travee diep) onder schilddak. Het koor (twee traveeën diep) heeft een driezijdig gesloten absis. Tegen het front (aan de noord-oost zijde) is in het midden een vierkante toren geplaatst met achtzijdige ingesnoerde spits. De toren telt drie geledingen, van elkaar gescheiden door natuurstenen lijsten die doorlopen over de voorgevel van de kerk.
Het geheel is uitgevoerd in (handgevormde) baksteen, voor de bogen om de ramen en deuren is een afwijkende kleur baksteen (oranje) gebruikt. De daken zijn gedekt met leien. Tegen de zijgevel en op de hoeken van de dwarsbeuken zijn steunberen met natuurstenen afdekplaten geplaatst. De geledingen van de toren zijn voorzien van lisenen met segmentbogen. Bij de klokkegeleding verjongt de toren, op de overgang zijn aan de voorzijde voluten geplaatst. Tegen de zijgevels van het koor bevinden zich éénlaagse bouwvolumes onder plat dak.
Aan de voorzijde van de rechter dwarsbeuk is een portaal onder plat dak geplaatst, voorzien van een driehoekig fronton, met een brede dubbele deur. Op de begane grond is, in de toren, een rondboog paneeldeur met kussenpanelen gezet, in het metselwerk erboven zijn wit geschilderde natuurstenen aanzet- en sluitstenen aangebracht. In de bovenste geleding van de toren bevinden zich aan alle zijden rondbogige galmgaten en wijzerplaten welke de lijst van de lisenen doorsnijden. Boven de deur bevindt zich een hoog rondboograam met roedenverdeling. De rechterzijgevel van de toren is blind, links zijn een deur met daarboven een rondboograam en rond raam zichtbaar.
In de zijgevels en gevels van dwarsbeuken bevinden zich ramen met dezelfde vorm als die in de toren, de indeling is verfijnder, onder andere met kielbogen. Het koor, en de aanbouwen tussen dwarsbeuk en koor, hebben kleinere rondboogramen met metalen kozijnen en roedenverdeling.
Aan weerszijden van de toren, in de kopse gevel van het middenschip, zijn (op circa twee meter hoogte) gepleisterde nissen op natuurstenen dorpels aangebracht met beelden, links een voorstelling van Maria, rechts Jozef (of Cornelius?) met Christuskind.
Het interieur is wit gepleisterd. Zij- en dwarsbeuken hebben vlakke plafonds, het middenschip en koor zijn van tongewelven voorzien. Tegen de wanden zijn pilasters, doorlopend in geprofileerde gordelbogen aangebracht. Tussen het midden- en zijschip staan zuilen, beschilderd als marmer. De vloer in de kerk en van het verhoogde koor zijn bedekt met zwart marmeren tegels. In de linkerzijmuur is in een uitgebouwde nis een biechtstoel met houten panelen-omlijsting geplaatst. Boven de ingang bevindt zich een houten balustrade op smalle zuiltjes, beschilderd als marmer. Tot de inventaris behoren onder andere een houten Mariabeeld, gemaakt door F. de Vriendt in 1887 en twee vierkante panelen met houtsnijwerk (hangen aan weerszijden van de ingang).
Waardering.
De kerk is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de dorpskerk. Het gebouw heeft architectuurhistorisch belang als herkenbaar voorbeeld van de in het Bisdom Breda nog laat toegepaste Waterstaatsstijl en is van belang wegens de verzorgde stijl en detaillering en is van kunsthistorisch belang door de interieuronderdelen. Het gebouw heeft harmonische verhoudingen en is tevens van belang als voorbeeld van het oeuvre van de architect P. Soffers. Het heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere situering, verbonden met de ontwikkeling van het kerkdorp. Het is van belang vanwege de architectuurhistorische en typologische zeldzaamheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
Roman Catholic church of Saint Cornelius, built in 1863 in a Craft-Traditional Waterstate style after designs by P. Soffers. Extended in 1923-24 after designs by architect P. Bilsen. The building is located on Pastoor de Bakkerstraat, in the centre of the church village of Achtmaal.
Description.
Three-aisled cruciform church, five bays long under a gabled roof with half-hipped end, fitted with short transepts (one bay deep) under hipped roofs. The choir (two bays deep) has a three-sided closed apse. Against the front (on the north-east side) a square tower with an octagonal tapered spire is positioned in the centre. The tower has three storeys, separated from each other by natural stone mouldings that run across the front façade of the church.
The whole is executed in (hand-moulded) brick; for the arches around the windows and doors, brick of a different colour (orange) has been used. The roofs are covered with slate. Against the side walls and on the corners of the transepts, buttresses with natural stone capping plates are positioned. The storeys of the tower are fitted with pilaster strips with segmental arches. At the bell storey, the tower tapers; at this transition, volutes are placed on the front side. Against the side walls of the choir are single-storey building volumes under flat roofs.
At the front of the right transept, a porch under a flat roof is positioned, fitted with a triangular pediment and a wide double door. On the ground floor, in the tower, a round-arched panelled door with cushion panels is set; in the masonry above, white-painted natural stone springers and keystones are applied. In the uppermost storey of the tower are round-arched sound holes and dials on all sides which intersect the moulding of the pilaster strips. Above the door is a tall round-arched window with glazing bars. The right side wall of the tower is blind; on the left, a door with a round-arched window above and a round window are visible.
In the side walls and walls of the transepts are windows of the same form as those in the tower; the arrangement is more refined, among other things with ogival arches. The choir and the structures between transept and choir have smaller round-arched windows with metal frames and glazing bars.
On either side of the tower, in the end wall of the nave, (at approximately two metres height) plastered niches on natural stone sills are positioned with sculptures; on the left a representation of Mary, on the right Joseph (or Cornelius?) with the Christ child.
The interior is plastered white. Side and transept aisles have flat ceilings; the nave and choir are fitted with barrel vaults. Against the walls are pilasters, continuing in profiled cornice arches. Between the nave and side aisle stand columns, painted as marble. The floor in the church and of the raised choir are covered with black marble tiles. In the left side wall, in a projecting niche, a confessional with wooden panel surround is positioned. Above the entrance is a wooden balustrade on narrow columns, painted as marble. The inventory includes among other things a wooden statue of Mary, made by F. de Vriendt in 1887 and two square panels with wood carving (hanging on either side of the entrance).
Valuation.
The church is of general importance. The building has cultural-historical significance as a distinctive expression of the development of Catholicism in the south and is also of significance as an example of the typological development of the village church. The building has architectural-historical significance as a recognisable example of the Waterstate style still applied late in the Diocese of Breda and is of significance because of the careful style and detailing and is of art-historical significance through the interior components. The building has harmonious proportions and is also of significance as an example of the oeuvre of architect P. Soffers. It has ensemble values because of its distinctive situation, connected with the development of the church village. It is of significance because of its architectural-historical and typological rarity.
Nearby in the register
- Dienstwoning, Achtmaalseweg 158Dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, Roosendaalsebaan 15Woonhuisunder 1 mi
- Tuinkoepel, Achtmaalseweg bij 158 ATuin, park en plantsoen1 mi
- Historische aanleg, Achtmaalseweg bij 158 ATuin, park en plantsoen1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.