Rijksmonumentenregister · Netherlands
H. Martinus
Eindhoven, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1888 - 1891
- Address
- 't Hofke 1, Locatie: Tongelre, 5641 AH Eindhoven
- Place
- Eindhoven
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.44819, 5.51822
- Monument number
- 518790
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
R.K. Martinuskerk, driebeukige kruisbasiliek, gebouwd in 1891 naar ontwerp van architect E. Corbey in Neo-Gotische stijl. De torens zijn nooit voltooid.
De kerk heeft een markante ligging aan het Hofke, een oude, ringvormige structuur in het stadsdeel Tongelre, in de zichtas vanaf de Tongelresestraat.
Omschrijving
Bakstenen kruisbasiliek, met een schip van drie beuken en korte (één travee diepe), recht gesloten, transeptarmen. De koorpartij is vijfzijdig gesloten. De kerk heeft een samengesteld zadeldak, gedekt met leisteen. Op de viering is een achthoekige dakruiter met spits geplaatst. De voorgevel bestaat uit drie brede traveeën, elk met drie geledingen. In de middelste travee is de ingangspartij gelegen, deze bestaat uit een spitsboogportaal, trapsgewijs terugspringend, waarin zich een dubbele houten deur met smeedijzeren beslag bevindt. De ingang wordt bekroond door een topgevel met natuurstenen afdekrand en hogeltjes. Hiertegen is een tegeltableau met een voorstelling van St. Martinus aangebracht. Daarboven is een groot roosvenster, gevuld met glas-in-lood zichtbaar. Een topgevel met spitsboog lisenen en natuurstenen afdekrand bekroont dit middelste gedeelte, hiertegen is een wijzerplaat aangebracht. Het middendeel wordt geflankeerd door twee vierkante torens. Op de begane grond is hierin een kleinere deur onder een natuurstenen latei aangebracht. Direkt boven de latei bevindt zich een spitsboograam, gevuld met glas-in-lood, daarboven is in de gevel opnieuw een spitsboograam met glas-in-lood zichtbaar, het raam heeft een bakstenen tracering. In de bovenste laag van de torens zijn galmgaten aangebracht. De torens worden bekroond door een tentdak gedekt met leisteen.
De lisenen tegen de voorgevel zijn per geleding voorzien van natuurstenen blokken. Op de hoeken van de torens zijn natuurstenen consoles en baldakijnen aanwezig (de beelden die hierin hebben gestaan zijn reeds verdwenen).
Over de gehele breedte van de voorgevel is ter hoogte van bovenste geleding een balustrade aanwezig. Op de begane grond strekt zich een bordes met trap uit.
Tegen de zijgevels zijn steunberen geplaatst, éénmaal versneden en voorzien van natuurstenen afdekplaten. Over de bovenste rand loopt een bakstenen tandlijst. Per travee is een driedelig glas-in-lood raam aangebracht.
De transeptarmen zijn op de begane grond van een nis voorzien. Daarboven zijn roosvensters aangebracht. Een natuurstenen afdekrand met kruis bekroont de topgevels van de transepten. In het leien zadeldak van het middenschip zijn dakkapelletjes aangebracht, deze zijn voorzien van een houten overstek en een windveer.
Het interieur is overwelfd door bakstenen kruisribgewelven, de ribben zijn in een afwijkende kleur steen uitgevoerd. Deze gewelven worden ondersteund door bakstenen pijlers met colonetten, geplaatst op een natuurstenen basement en voorzien van natuurstenen kapitelen die met loofwerk en in de zijbeuken met figuren zijn versierd. De kapitelen zijn uitgevoerd in zandsteen door G.H. Mestrum en dateren uit 1890. De sluitstenen van de gewelven in het transept zijn van een bloemdekoratie voorzien. De buitenmuren hebben een betegelde lambrizering, daarboven zijn zij gepleisterd. De wanden van het middenschip bestaan uit drie geledingen: de doorgangen naar het zijschip worden gevormd door spitsbogen, daarboven zijn blindnissen aangebracht en in de bovenste laag van de wand bevinden zich tripletten. Het koor heeft glas-in-loodramen met bijbelse voorstellingen, gemaakt in 1900 door Nicolas (Roermond). Onder de viering is een nieuw, verhoogd altaar aangelegd. Het oorspronkelijke neogotisch hoogaltaar uit 1919, uitgevoerd in franse zandsteen door J. Custers, staat achter in het koor. Direkt boven de ingang bevindt zich op verdiepingshoogte een galerij, voorzien van een houten balustrade.
De sakristie bevindt zich rechts achter het koor.
Tot de verdere inrichting behoren een vijftiende eeuws houten kruisbeeld, een gepolychromeerd houten beeld van St. Martinus te paard uit ca. 1560 en twee eiken biechtstoelen (XVIII/XIXa). In de torens hangen twee klokken uit 1467 en 1752 gemaakt door Gobbel Moer en Alexis Petit. Tegen de pilaren zijn diverse houten heiligenbeelden geplaatst.
Waardering
De Martinuskerk is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de driebeukige basiliek, uitgaande van een aanpassing en vereenvoudiging van Franse kathedrale voorbeelden. Het gebouw heeft architectuurhistorisch belang door de stijl en de detaillering en is van kunsthistorisch belang door de interieuronderdelen. Het gebouw is tevens van belang als voorbeeld van het oeuvre van de architect Corbey, die zich hier sterk door Franse voorbeelden heeft laten leiden. Het heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere situering nabij de schildvormige oude kern van het kerkdorp Tongelre. Het is gaaf bewaard gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
R.K. Martinuskerk, three-aisle cruciform basilica, built in 1891 after a design by architect E. Corbey in Neo-Gothic style. The towers were never completed.
The church has a striking location at the Hofke, an old, ring-shaped structure in the Tongelre district, in the sight line from the Tongelresestraat.
Description
Brick cruciform basilica, with a nave of three aisles and short (one bay deep), straight-ended transept arms. The choir section is closed with five sides. The church has a composite gabled roof, covered with slate. On the crossing is an octagonal roof turret with a spire. The front facade consists of three wide bays, each with three divisions. The entrance section is located in the middle bay, consisting of a pointed-arch portal, stepping back in stages, containing a double wooden door with wrought-iron fittings. The entrance is crowned by a stepped gable with natural stone capping and crockets. A tile tableau with a representation of St. Martinus is attached to this. Above it a large tracery window filled with stained glass is visible. A stepped gable with pointed-arch pilasters and natural stone capping crowns this middle section, a clock face is attached to this. The middle section is flanked by two square towers. On the ground floor a smaller door is placed beneath a natural stone lintel. Directly above the lintel is a pointed-arch window filled with stained glass, above it another pointed-arch window with stained glass is visible in the facade, the window has a brick tracery. Louvre openings are placed in the uppermost layer of the towers. The towers are crowned by a tent roof covered with slate.
The pilasters against the front facade are provided per division with natural stone blocks. On the corners of the towers are natural stone consoles and baldachins (the figures that stood in these have already disappeared).
Across the full width of the front facade, at the height of the upper division, is a balustrade. On the ground floor a platform with stairs extends.
Against the side facades buttresses are placed, interrupted once and provided with natural stone capping plates. Along the upper edge runs a brick string course. Per bay a three-part stained-glass window is placed.
The transept arms are provided on the ground floor with a niche. Above these are tracery windows. A natural stone capping with a cross crowns the stepped gables of the transepts. In the slate gabled roof of the central nave are small roof chapels, these are provided with a wooden overhang and a weather vane.
The interior is vaulted with brick cross-rib vaults, the ribs are executed in a contrasting colour stone. These vaults are supported by brick piers with colonettes, placed on a natural stone basement and provided with natural stone capitals decorated with foliage and in the side aisles with figures. The capitals were executed in sandstone by G.H. Mestrum and date from 1890. The keystones of the vaults in the transept are decorated with floral ornament. The outer walls have tiled wainscoting, above which they are plastered. The walls of the central nave consist of three divisions: the passages to the side aisle are formed by pointed arches, above these are blind niches and in the upper layer of the wall are triplets. The choir has stained-glass windows with biblical representations, made in 1900 by Nicolas (Roermond). Beneath the crossing a new, raised altar has been installed. The original Neo-Gothic high altar from 1919, executed in French sandstone by J. Custers, stands at the back of the choir. Directly above the entrance, at floor level, is a gallery provided with a wooden balustrade.
The sacristy is located to the right behind the choir.
The further furnishings include a fifteenth-century wooden crucifix, a polychrome wooden figure of St. Martinus on horseback from c. 1560 and two oak confessionals (18th/early 19th century). In the towers hang two bells made in 1467 and 1752 by Gobbel Moer and Alexis Petit. Against the pillars various wooden saint figures are placed.
Valuation
The Martinuskerk is of general importance. The building has cultural-historical importance as a particular expression of the development of Catholicism in the south and is also of importance as an example of the typological development of the three-aisle basilica, based on an adaptation and simplification of French cathedral precedents. The building has architectural-historical importance through its style and detailing and is of art-historical importance through its interior components. The building is also of importance as an example of the oeuvre of architect Corbey, who was strongly influenced here by French precedents. It has ensemble values because of its particular location near the shield-shaped old core of the village church of Tongelre. It has been well preserved.
Nearby in the register
- Hallehuisboerderij, 't Hofke 13Boerderijunder 1 mi
- Gemeentehuis, 't Hofke 15Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Huis te CollBedrijfs-,fabriekswoningunder 1 mi
- Molen, Collseweg 5Industrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.