Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schuilplaats, Nieuwe Waalreseweg bij 189
Valkenswaard, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bomvrij militair object
- Function
- Schuilplaats
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1942
- Address
- Nieuwe Waalreseweg bij 189, Locatie: Bunker bij N.Waalreseweg, 5552 EJ Valkenswaard
- Place
- Valkenswaard
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.36438, 5.44504
- Monument number
- 518673
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Leiden University LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1945 map "West-Duitschland" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
In 1942 werd ten noorden van het dorp, aan de weg naar Waalre, een BUNKER met manschappenverblijven gebouwd. Het pand werd gecamoufleerd als boerderij, welke als een bakstenen schil om de bunker werd opgetrokken. In de oost-west gerichte vleugel van het L-vormige gebouw bevindt zich het bunkercomplex, in de noord-zuid gerichte vleugel de voormalige verblijven van de manschappen. Het exterieur vertoont qua type en stijl grote overeenkomsten met de in Duitse Ambachtelijk-Traditionele bouwtrant door de bezetter opgetrokken gebouwen op en rond luchtmachtbases (o.a. Prinsenbosch bij Gilze-Rijen). Het gebouw had als functie het ontvangen en doorzenden van allerlei radiografische berichten, met name die van de Duitse marine (U-boten) en heeft een belangrijke rol gespeeld als afluisterpost van het geallieerde berichtenverkeer binnen het 'Englandspiel'.
Na de oorlog heeft het pand o.a. dienst gedaan als marechaussee-kazerne (tot 1968) en als oefenplaats voor de plaatselijke brandweerkorpsen. Tegenwoordig is het in gebruik als woonhuis, kantoor en expositieruimte.
In de zuidgevel oorspronkelijk een licht getoogde, opgeklampte vleugeldeur onder getoogde strek en een rechthoekige opgeklampte vleugeldeur onder betonnen latei, nu beide beglaasd.
Oorspronkelijk op alle daken, in het verlengde van de vensters op de begane grond, houten dakkapellen onder zadeldak met verbeterde Hollandse pannen en gekoppelde tienruits openslaande vensters (nu deels verdwenen). De vensters op de begane grond in het manschappenverblijf hadden allen panneelluiken (nu op twee na verdwenen).
Beschrijving.
Het eenlaags pand heeft een L-vormige plattegrond en is opgetrokken uit imitatie-handvorm baksteen met muizetand. De gevels zijn symmetrisch ingedeeld. De hoge noordvleugel met het bunkercomplex heeft aan de noordzijde zes, aan de westzijde vijf, aan de zuidzijde drie negenruits valse vensters onder strek. Aan de zuidzijde van het bunkercomplex een korte, op het zuiden gerichte vleugel (massief beton, ommetseld), afgescheiden van het bunkercomplex door een overdekte doorgang met aan beide zijden een getoogd, hardstenen kozijn (T-ingang, oorspronkelijk afgesloten met een stalen deur of hekwerk). In de korte vleugel een negenruits vals venster. Ook in aansluiting met de oostvleugel eenzelfde T-vormige ingangspartij.
De lagere oostvleugel heeft in de gevel aan de oostzijde negen vensterassen met acht licht getoogde vierentwintigruits kruisvensters onder strek. In de de vierde as van rechts een nieuwe getoogde vleugeldeur met kleine roedeverdeling in een hardstenen, getoogd kozijn. In de asymmetrische westgevel een licht getoogde paneeldeur onder een getoogde strek. Hiertussen twee vierruits openslaande vensters met hardstenen dorpels en oorspronkelijk vier kruisvensters als in de oostgevel, waarvan er nu twee zijn vervangen door vleugeldeuren. Alle vensters en deuren bezitten hardstenen dorpels.
Op het pand afgewolfde zadeldaken met ongelijke nok die worden gedekt door oorspronkelijke blauwe en deels door nieuwe rode verbeterde Hollandse pannen met aan de onderzijde dakgoten.
De ruimtelijke indeling van het pand is nagenoeg ongewijzigd.
Van het oorspronkelijke interieur is echter alles verdwenen of vernieuwd. Van de gassluizen, aangebracht in de T-vomige ingangspartijen in de zuidgevel van de bunker, zijn nog aanwezig de stalen kozijnen met duimen en delen van het ventilatiesysteem. De oostvleugel is onderkelderd.
Aan de straat een nieuw smeedijzeren hek tussen twee gemetselde pilasters met hardstenen dekplaat. Aan een van deze pilasters een wachthuisje onder zadeldak (nu gedekt met nieuwe singels) met nieuwe opgeklampte deur.
Waardering.
De bunker is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een bestuurlijke en militaire ontwikkeling, namelijk de stichting van militaire gebouwen door de Duitse bezetter en is tevens van belang als herinnering aan een belangrijke fase in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Het is tevens een uitzonderlijk voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de gebouwen van de Duitse bezetter. Architectuurhistorisch is het van belang vanwege de Traditionalistische stijlvormen, die bewust werden toegepast als camouflagemiddel. Het object is als voorbeeld van een afluisterbunker uniek te noemen en is tevens belangrijk vanwege de gaafheid van het exterieur en delen van het inwendige.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
In 1942 a BUNKER with troop quarters was built north of the village, on the road to Waalre. The building was camouflaged as a farmhouse, which was constructed as a brick shell around the bunker. In the east-west oriented wing of the L-shaped building is located the bunker complex, in the north-south oriented wing the former troop quarters. The exterior shows great similarities in type and style with buildings constructed by the occupier in German Craft-Traditional building tradition on and around air force bases (including Prinsenbosch near Gilze-Rijen). The building served the function of receiving and forwarding all manner of radiographic messages, particularly those of the German navy (U-boats) and played an important role as an eavesdropping post for Allied message traffic within the 'Englandspiel'.
After the war the building served among other things as a military police barracks (until 1968) and as a training ground for local fire brigades. Nowadays it is in use as a residence, office and exhibition space.
In the south facade originally a lightly arched, riveted double door under an arched course and a rectangular riveted double door under a concrete lintel, now both glazed.
Originally on all roofs, in line with the windows on the ground floor, wooden roof dormers under saddle roofs with improved Dutch tiles and coupled ten-light opening windows (now partly gone). The windows on the ground floor in the troop quarters all had panel shutters (now gone except two).
Description.
The single-storey building has an L-shaped plan and is constructed of imitation handmade brick with toothed bond. The facades are arranged symmetrically. The tall north wing with the bunker complex has six on the north side, five on the west side, three on the south side nine-light false windows under course. On the south side of the bunker complex a short, south-facing wing (solid concrete, surrounded with masonry), separated from the bunker complex by a covered passage with an arched, sandstone frame on both sides (T-entrance, originally closed with a steel door or ironwork). In the short wing a nine-light false window. Also in connection with the east wing a similar T-shaped entrance arrangement.
The lower east wing has nine window axes in the east-facing facade with eight lightly arched twenty-four-light cross windows under course. In the fourth axis from the right a new arched double door with small glazing bars in a sandstone, arched frame. In the asymmetrical west facade a lightly arched panel door under an arched course. Between these two four-light opening windows with sandstone sills and originally four cross windows as in the east facade, of which two are now replaced by double doors. All windows and doors have sandstone sills.
On the building hipped saddle roofs with unequal ridge which are covered by original blue and partly by new red improved Dutch tiles with gutters on the underside.
The spatial arrangement of the building is virtually unchanged.
However, of the original interior everything has disappeared or been renewed. Of the gas locks, installed in the T-shaped entrance arrangements in the south facade of the bunker, still present are the steel frames with thumbscrews and parts of the ventilation system. The east wing is undercellared.
At the street a new wrought-iron gate between two brick piers with sandstone coping. At one of these piers a watch house under a saddle roof (now covered with new shingles) with new riveted door.
Valuation.
The bunker is of general importance. The building has cultural-historical value as an example of an administrative and military development, namely the construction of military buildings by the German occupier and is also of value as a reminder of an important phase in the history of the Second World War. It is also an exceptional example of the typological development of the buildings of the German occupier. From an architectural-historical perspective it is of value because of the Traditionalist style forms, which were deliberately applied as a camouflage device. The object can be called unique as an example of an eavesdropping bunker and is also important because of the integrity of the exterior and parts of the interior.
Nearby in the register
- Archeologie, Het Gegraaf ValkenswaardArcheologieunder 1 mi
- Boerderij, Dommelseweg 5Boerderijunder 1 mi
- Pastorie(F), Dommelstraat 41Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Terrein vroegere R.K. kerkhofBegraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.