Rijksmonumentenregister · Netherlands
O.K. Parochie Heilige Georgius
Amersfoort, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Parochiekerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1927
- Address
- 't Zand 13, 3811 GB Amersfoort (and others)
- Place
- Amersfoort
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15854, 5.38875
- Monument number
- 517741
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "32 Amersfoort" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
ZAALKERK van de Oud-katholieke parochie van de Heilige Georgius, gelegen op de westhoek van 't Zand en de Boldersstraat. De kerk heeft een klein voorterrein, dat links door de in de rooilijn van het belendende pand staande toren wordt besloten. Voordat deze kerk met sacristie naar ontwerp van W. van Gent in 1927 werd gebouwd, bevond zich hier vanaf 1692 een schuilkerk. Daarvoor was er een weeshuis gevestigd en nog vroeger een begijnhof. De kerk vormt de beëindiging van een historische gevelrij bestaande uit panden die alle een roomse- of oud-katholieke achtergrond hebben. Het pand, dat links aan de toren grenst, is in 1899 als oud-katholieke pastorie door architect H. Kroes ontworpen.
Het kerkgebouw is, gelet op de paraboolvormige entree, het expressieve metselwerk en de detaillering van bijvoorbeeld het uurwerk en in het interieur in de constructieve essentie met paraboolvormige transversaalbogen, vormgegeven in de stijl van de Amsterdamse School.
Verschillende zeventiende-eeuwse interieurelementen (w.o. zeven schilderijen met scènes uit het leven van Christus en Maria) uit de schuilkerk werden in de nieuwbouw opgenomen. De gesneden eikenhouten communiebank uit 1693, die als scheiding tussen altaar en schip dient, heeft zelfs als basismaat voor de huidige kerk gediend. In de kerk bevindt zich een orgel, dat in 1870 door August Gern werd gebouwd. De kerk bezit nog vrijwel geheel de toestand van 1927, waarbij onder meer het in patroon van de kerkvloer in overeenstemming vormgegeven kleed bij het altaar. Alleen aan de oostzijde is in 1964 een kleine uitbouw aangebracht, waarin zich de toegang tot de sacristie bevindt.
Omschrijving
De zaalkerk is gesitueerd op een rechthoekige plattegrond, met aan de noordzijde een smallere ruimte voor het priesterkoor. Het schip bestaat uit vier traveeën, die in de zijgevels ieder zijn voorzien van een topgevel. Schip en koor zijn zowel wat exterieur als interieur betreft symmetrisch van vorm. Dit geldt ook voor de ruimte, recht achter de kerk gelegen, die oorspronkelijk een `leeringlokaal' bevatte.
De verschillende achter elkaar gelegen ruimten worden met hoogteverschillen tussen de met leien bedekte zadeldaken aangegeven. Voor het hoofdvolume van de kerkzaal is in een lager deel de entree ondergebracht. Aan de noordzijde bevindt zich, onder een lagere kap, het priesterkoor met daarvoor het nog lagere deel met het leeringlokaal. De risalerende toren aan de linkerzijde van de voorgevel bezit een zadeldak, bekroond door een kruis met windhaan.
De voorgevel (zuidzijde) wordt gedomineerd door de rechthoekige klokkentoren met daarnaast en teruggelegen, met een topgevel afgesloten voorgevel van het middenschip. In het midden van de gevel bevindt zich de toegangspartij, geflankeerd door twee halfronde muurdammen met daartussen een drietal natuurstenen treden. De diepe entree wordt overspannen door een paraboolvormig gewelf van gele bakstenen. in de nok van het gewelf is een paraboolvormige lamp van glas-in-lood aangebracht. De paraboolvormige dubbele deuren zijn met siersmeedwerk beslagen. In de zwart-witte tegelvloer onder het gewelf is een geometrisch motief aangebracht.In de zijvlakken van het portaal bevinden zich ingangen. De entree wordt omgeven door een in radialen gemetselde vorm. De entree wordt links geflankeerd door één en rechts door twee smalle vensters. Boven de entree bevindt zich een vierdelige vensterpartij, bestaande uit smalle rechthoekige vensters met glas-in-lood, onderling van elkaar gescheiden door eensteens bakstenen kolom. De middelste twee vensters zijn een derde hoger dan de buitenste twee vensters. Vlak onder de top van de voorgevel bevindt zich een klein venster. Op de nok, als afsluiting van de overigens bakstenen daklijst is een natuurstenen kruis aangebracht. De smalle hoge toren, met zadeldak tussen topgevels, nok haaks op de weg, verjongt naar boven toe en heeft op de begane grond twee smalle vensters en één smal venster naar boven toe. Een galmgat, met daarboven een uurwerk beslaat het bovenste deel van de toren, met in de topgevel een smal venster. De rechter zijgevel van de toren heeft begane gronds twee relatief grote vensters.
De achtergevel is uiterst sober en zakelijk vormgegeven en toont de drie in hoogte verspringende kappen boven een één bouwlaag hoge muur. De topgevel van het leeringlokaal heeft in de nok een rechthoekige schoorsteen, met daaronder op de eerste verdieping twee smalle vensters. Links in de uitbouw van de sacristie is een vierdelig strokenvenster aangebracht.
Het zicht op de linkerzijgevel wordt deels ontnomen door de daaraan grenzende pastorie. Drievierde deel van het schip is echter vrijstaand. De twee middelste van de vier traveeën waarin het schip van de kerk kan worden onderverdeeld, worden bekroond door topgevels. In deze traveeën bevinden zich vier smalle vensters, die door drie bakstenen muurdammen van elkaar zijn gescheiden. De twee middelste vensters zijn anderhalf zo hoog als de twee buitenste vensters. De vensters zijn met abstract-geometrisch glas-in-lood versierd. De linkertravee heeft een rechte lijstgevel, waarin vier even hoge smalle vensters, eveneens met glas-in-lood, zijn aangebracht. In de iets lagere zijmuur van het priesterkoor bevindt zich eenzelfde vensterpatroon. In de wederom iets lagere zijmuur van het voormalige leeringlokaal bevinden zich dubbele openslaande deuren met meervoudige bovenlichten. In afwijking tot de voorgevel van de toren bevindt het galmgat en het uurwerk zich in de bredere linkerzijgevel van de toren iets rechts van het midden.
De rechterzijgevel is in hoofdzaak gespiegeld identiek aan de linker zijgevel. Het schip is symmetrisch. Rechts bevindt zich een uitbouw. Het muurvlak van de sacristie is blind. De lagere uitbouw links daarnaast is van later datum.
Het interieur is in vrijwel gave toestand bewaard gebleven, gelet op de decoratie van de vloeren, de detaillering van wanden, vensters en het plafond, maar ook de koorbanken, kerkbanken en het vloerkleed bij het altaar.
Verschillende oudere elementen, zoals een koorbank, een altaarstuk, beeldbouwwerk en 17de-eeuwse schilderijen zijn in het nieuwe gebouw herplaatst. Het orgel met twee klavieren en pedaal met 13 registers, gemaakt in 1872 door de orgelmaker A. Gern in Londen onder gebruikmaking van een belangrijk deel 18e eeuws pijpwerk. Het instrument werd in 1977, bij de plaatsing te Amersfoort, van een nieuwe orgelkas voorzien die als van ondergeschikt belang wordt aangeduid.
Waardering
De oud-katholieke kerk van de Heilige Georgius is van algemeen belang vanwege zijn architectuurhistorische waarde als gaaf voorbeeld van een zaalkerk, vormgegeven in de stijl van de Amsterdamse School met een samenhang tussen exterieur, interieur en meubilair. Het kerkgebouw is tevens van ensemblewaarde als markant element in een reeks gebouwen met een oud- of rooms-katholieke geschiedenis. De zaalkerk vormt een belangrijk onderdeel in het oeuvre van architect W. van Gent.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Hall church of the Old Catholic parish of Saint George, situated on the western corner of 't Zand and Boldersstraat. The church has a small forecourt, which on the left is bounded by the tower standing in the building line of the adjoining property. Before this church with sacristy was built according to a design by W. van Gent in 1927, there was a hidden church here from 1692 onwards. Prior to that, an orphanage was located here and even earlier a beguinage. The church forms the termination of a historic facade row consisting of properties that all have a Roman Catholic or Old Catholic background. The property adjoining the tower on the left was designed in 1899 as an Old Catholic rectory by architect H. Kroes.
The church building, given the parabolic-shaped entrance, the expressive brickwork and the detailing of, for example, the clock and in the interior in the structural essence with parabolic-shaped transverse arches, is shaped in the style of the Amsterdam School.
Various seventeenth-century interior elements (including seven paintings with scenes from the life of Christ and Mary) from the hidden church were incorporated into the new building. The carved oak communion rail from 1693, which serves as a partition between the altar and the nave, even served as the basic measurement for the present church. In the church there is an organ, which was built in 1870 by August Gern. The church still retains virtually the entire condition of 1927, including the carpet at the altar, which was shaped according to the pattern of the church floor. Only on the east side was a small extension added in 1964, which contains the access to the sacristy.
Description
The hall church is situated on a rectangular plan, with a narrower space for the priest's choir on the north side. The nave consists of four bays, each of which is provided with a stepped gable in the side facades. Nave and choir are symmetrical in form both on the exterior and interior. This also applies to the space located directly behind the church, which originally contained a 'schoolroom'.
The various spaces lying one behind another are indicated with height differences between the slate-covered gabled roofs. For the main volume of the church hall, the entrance is accommodated in a lower section. On the north side, below a lower roof, is the priest's choir, with in front of it the still lower section with the schoolroom. The projecting tower on the left side of the front facade has a gabled roof, crowned by a cross with a weather vane.
The front facade (south side) is dominated by the rectangular bell tower with, beside it and set back, a front facade of the central nave terminating in a stepped gable. In the centre of the facade is the entrance composition, flanked by two semicircular buttresses with three natural stone steps between them. The deep entrance is spanned by a parabolic vault of yellow brickwork. In the ridge of the vault is a parabolic lamp of leaded glass. The parabolic double doors are fitted with decorative ironwork. In the black-and-white tile floor beneath the vault is a geometric motif. In the side faces of the portal are entrances. The entrance is surrounded by a form laid with radiating bricks. The entrance is flanked on the left by one and on the right by two narrow windows. Above the entrance is a four-part window composition, consisting of narrow rectangular windows with leaded glass, separated from each other by a one-brick brick column. The middle two windows are one-third taller than the outer two windows. Directly below the top of the front facade is a small window. On the ridge, as a termination of the otherwise brick cornice, a natural stone cross is placed. The narrow tall tower, with a gabled roof between stepped gables, ridge perpendicular to the street, tapers upwards and has two narrow windows on the ground floor and one narrow window above. A sound hole, with a clock above, occupies the upper part of the tower, with a narrow window in the stepped gable. The right side facade of the tower has two relatively large windows on the ground floor.
The rear facade is extremely austere and pragmatic in design and shows the three roofs staggered in height above a single-storey wall. The stepped gable of the schoolroom has a rectangular chimney in the ridge, below which on the first floor are two narrow windows. On the left in the sacristy extension is a four-part transom window.
The view of the left side facade is partly obscured by the adjoining rectory. Three-quarters of the nave, however, is freestanding. The two middle of the four bays in which the nave of the church can be subdivided are crowned by stepped gables. In these bays are four narrow windows, which are separated from each other by three brick buttresses. The two middle windows are one and a half times as tall as the two outer windows. The windows are decorated with abstract-geometric leaded glass. The left bay has a straight cornice-topped facade, in which four equally tall narrow windows, also with leaded glass, are installed. In the slightly lower side wall of the priest's choir is a similar window pattern. In the again slightly lower side wall of the former schoolroom are double opening doors with multiple fanlights. In contrast to the front facade of the tower, the sound hole and the clock are located in the wider left side facade of the tower slightly to the right of centre.
The right side facade is in the main mirrored identically to the left side facade. The nave is symmetrical. On the right is an extension. The wall surface of the sacristy is blank. The lower extension to the left of it is of a later date.
The interior has been preserved in virtually intact condition, given the decoration of the floors, the detailing of walls, windows and ceiling, but also the choir stalls, church pews and the floor carpet at the altar.
Various older elements, such as a choir stall, an altarpiece, sculpture and seventeenth-century paintings have been reinstated in the new building. The organ with two manuals and pedal with 13 registers, made in 1872 by the organ builder A. Gern in London, making use of an important part of 18th-century pipework. The instrument was given a new organ case in 1977 when installed in Amersfoort, which is described as being of minor importance.
Valuation
The Old Catholic church of Saint George is of general importance because of its architectural-historical value as an intact example of a hall church, shaped in the style of the Amsterdam School with a coherence between exterior, interior and furnishings. The church building is also of ensemble value as a distinctive element in a series of buildings with an Old Catholic or Roman Catholic history. The hall church forms an important component in the oeuvre of architect W. van Gent.
Nearby in the register
- Pastorie(F), 't Zand 15Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, 't Zand 19Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, 't Zand 21Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, 't Zand 23Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.