Rijksmonumentenregister · Netherlands
sierhek Wilhelminaboom
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gedenkteken
- Function
- Gedenkteken(D6)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1898
- Address
- Op het plein in de Binnenstad, TO Raadhuisplein 25 Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20205, 5.79527
- Monument number
- 516445
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Midden op het Raadhuisplein is in 1898 een linde geplant, die voorzien werd van een ruim cirkelvormig smeedijzeren hek. Op het piëdestal van de poort staat onder het leeuwenmasker de tekst : Ter Herinnering aan de Troonsbestijging van H.M. Koningin Wilhelmina, der Gemeente aangeboden door de Vereeniging "voor Vaderland en Oranje", 31 augustus 1898. Hendrik Kramer heeft het hek ontworpen, waarschijnlijk geassisteerd door de heraldicus Tiete van der Laars, die als tekenaar op zijn bureau werkte. De firma J. Kroes en Zn. uit Leeuwarden voerde het smeedwerk uit. Het sierhek rond de Wilhelminaboom is een kenmerkend voorbeeld van een gedenkteken van rond de vorige eeuwwisseling. Het past in de grote reeks soortgelijke monumenten, die ter gelegenheid van de kroning van koningin Wilhelmina werden opgericht. In architectuurhistorisch opzicht is er sprake van een monument op de grens van de neo-renaissance en de Art Nouveau.
Omschrijving
Cirkelvormig hekwerk met een boom in het middelpunt, dat tweemaal onderbroken is door deuren en eenmaal door een poort. Het opgaand werk bestaat uit stijlen, waarbij de tussenruimte is gevuld door gestileerde takken met v-vormig geplaatste bladeren. Daarboven bevindt zich een gedeeltelijk geopende ring waarbinnen een kruis met op het snijpunt rozetten. De pieken bovenop bestaan uit gesmede bladeren. De poort en de deuren zijn georiënteerd op belangrijke plaatsen: de poort naar het Hofplein, de deuren naar respectievelijk het Herenwaltje en de Weerd. De poort heeft een hardstenen piëdestal op halfcirkelvormige grondslag met een gecontourneerde bovenrand, die voorzien is van een frijnslag. De piëdestal draagt bovengenoemde inscriptie en daarboven een leeuwenmasker, dat gedacht was als waterspuwer, maar nooit als zodanig in gebruik genomen is. Het hekwerk daarboven zwenkt met de onderbouw mee en draagt op de middenstijl de rijksappel. Boven de poort bevindt zich een uit oranjetakken gevlochten haag met oranjebloesems en oranjeappels, die gedragen wordt door hellebaarden, die geplaatst zijn op een hardstenen piëdestal. In de oranjetakken lijkt een W gevlochten, die de kroon draagt, waarvoor een groot naamcijfer W geplaatst was, dat thans verdwenen is. De deuren dragen respectievelijk een rijkszwaard (aan de zijde van de Weerd), omgeven door oranjetakken, waarbinnen een W gevlochten is en een scepter (aan de zijde van het Herenwaltje), waarmee alle kroningsattributen in het hek aanwezig zijn. De vier hellebaarden, die de poort flankeren zijn voorzien van heraldieke punten met afwaaiende linten. Bloemen, bladeren en vruchten zijn afzonderlijk gesmeed en vertonen de voor de Jugendstil kenmerkende zweepslagen. De hoofdstijlen van de poort en de deuren worden geschraagd door draken, die naar elkaar toegewend op het hek liggen. Het grote hekwerk is in rijtuiggroen geschilderd, de kroningsattributen kregen heraldische kleuren. De appels werden oranje en de bloesems wit met rood aangestipte meeldraden.
Waardering
Hekwerk van algemeen architectuurhistorisch, cultuurhistorisch en stedenbouwkundig belang vanwege:
- de kwaliteit van het smeedwerk;
- het iconografisch program ter gelegenheid van een historische gebeurtenis;
- de ligging op het Raadhuisplein ten opzichte van het Stadhuis en het voormalig Stadhouderlijk Hof.
Cultuurhistorische omschrijving
Het sierhek rond de Wilhelminaboom is een kenmerkend voorbeeld van een gedenkteken van rond de vorige eeuwwisseling. Het past in de grote reeks soortgelijke monumenten, die ter gelegenheid van de kroning van koningin Wilhelmina werden opgericht. In architectuurhistorisch opzicht is sprake van monument op de grens van de neorenaissance en de Art Nouveau.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
In the middle of the Raadhuisplein, a lime tree was planted in 1898, which was provided with a spacious circular wrought-iron fence. On the pedestal of the gate, below the lion mask, the text reads: In Remembrance of the Accession to the Throne of H.M. Queen Wilhelmina, offered to the Municipality by the Association "for Fatherland and Orange", 31 August 1898. Hendrik Kramer designed the fence, probably assisted by the heraldist Tiete van der Laars, who worked as a draughtsman in his office. The firm J. Kroes and Sons from Leeuwarden executed the metalwork. The ornamental fence around the Wilhelmina tree is a characteristic example of a memorial from around the previous turn of the century. It fits into the large series of similar monuments that were erected on the occasion of the coronation of Queen Wilhelmina. From an architectural history perspective, this is a monument on the border between neo-Renaissance and Art Nouveau.
Description
Circular fencing with a tree at its centre, interrupted twice by doors and once by a gate. The structural work consists of uprights, the space between which is filled with stylised branches with v-shaped positioned leaves. Above this is a partially open ring within which is a cross with rosettes at the intersection. The spikes on top consist of wrought leaves. The gate and the doors are oriented towards important places: the gate towards the Hofplein, the doors towards the Herenwaltje and the Weerd respectively. The gate has a sandstone pedestal on a semi-circular base with a contoured upper edge, which is provided with fine moulding. The pedestal bears the aforementioned inscription and above it a lion mask, which was intended as a water-spout, but was never used as such. The fencing above this swings along with the substructure and carries on the central upright the orb. Above the gate is a hedge woven from orange branches with orange blossoms and orange fruits, supported by halberds, which are placed on a sandstone pedestal. In the orange branches appears a W woven, which carries the crown, for which a large monogram W was placed, which has now disappeared. The doors carry respectively a royal sword (on the side of the Weerd), surrounded by orange branches, within which a W is woven, and a sceptre (on the side of the Herenwaltje), with which all coronation attributes are present in the fence. The four halberds flanking the gate are provided with heraldic points with fluttering ribbons. Flowers, leaves and fruits are individually wrought and show the whiplash lines characteristic of Art Nouveau. The main uprights of the gate and the doors are supported by dragons, which face each other as they lie on the fence. The large fencing is painted in carriage green, the coronation attributes were given heraldic colours. The apples were painted orange and the blossoms white with red-dotted stamens.
Valuation
Fencing of general architectural history, cultural history and urban planning significance on account of:
- the quality of the metalwork;
- the iconographic programme on the occasion of a historical event;
- the location on the Raadhuisplein in relation to the Town Hall and the former Stadhouderlijk Hof.
Cultural-historical description
The ornamental fence around the Wilhelmina tree is a characteristic example of a memorial from around the previous turn of the century. It fits into the large series of similar monuments that were erected on the occasion of the coronation of Queen Wilhelmina. From an architectural history perspective, this is a monument on the border between neo-Renaissance and Art Nouveau.
Nearby in the register
- Gemeenteschool no. 3, HofschoolOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Hofplein 29Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Raadhuisplein 30Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Raadhuisplein 21Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.