Rijksmonumentenregister · Netherlands
Borniamoune
Weidum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1930 - 1935
- Address
- Hegedyk bij 44, 9024 BG Weidum (Leeuwarden 21)
- Place
- Weidum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.14396, 5.73876
- Monument number
- 516364
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De AMERIKAANSE WINDMOTOR is een herkenningspunt aan de rand van de afgegraven terp van het dorp Weidum. De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Record, nr 8", is in Nederland vervaardigd en begin twintigste eeuw ontworpen door de Gebr. Bakker te IJlst. De molen werd begin jaren dertig gebouwd voor het bemalen van het door de terpafgraving ontstane lager gelegen stuk weiland in de kern van Weidum. De molen heeft een zogenaamde onderbemalingsfunctie. Deze molen is als uitzondering, bij windmotoren van deze afmetingen, uitgerust met zes in plaats van twaalf wiekbladen.
Omschrijving
De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep aangebracht. Aan de polderzijde is een stalen kroosrek aangebracht. De molen bemaalt het door de terpafgraving lager gelegen gebied als onderbemaling. De stalen toren heeft geen stelling. Aan de bovenzijde van de toren is een gietstalen motorlichaam aangebracht. Het zes gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 2.50 meter. De bladen zijn direct bevestigd op de zes straalarmen. De molen is voorzien van één vaan voor de zelfregeling naar de windrichting. De zelfregeling naar windsterkte gebeurd doordat bij toenemende omloopsnelheid de optredende tanddruk-reactiekracht van het windrad groter wordt dan de spanning van de schroefveer van de vaan; de molen zal zich hierbij krimpend uit de wind draaien. De vaan kan vanaf de begane grond door middel van een hefboom bediend en vergrendeld worden. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. De waaierpomp wordt hierbij direct aangedreven door de verticale spil.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit de eerste helft van de twintigste eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der in Nederland ontworpen en gebouwde windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-twintigste-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als maalwerktuig kenmerkend voor de overgang van de bemaling van kleine bemalingsgebieden door traditionele windmolens naar die door "moderne" Amerikaanse windmotoren;
- als maalwerktuig kenmerkend voor de fase die ligt tussen windbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol als onderbemaler van een klein lager gelegen gebied;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als bemalingswerktuig, gelegen aan de rand van de afgegraven terp van het dorp Weidum.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The AMERICAN WINDMOTOR is a landmark at the edge of the excavated terp of the village of Weidum. The windmill of the "Record, nr 8" type, created after an American model, was manufactured in the Netherlands and designed in the early twentieth century by Gebr. Bakker in IJlst. The mill was built in the early thirties for the drainage of the lower lying piece of grassland in the centre of Weidum created by the terp excavation. The mill has a so-called sub-drainage function. This mill is, as an exception for windmotors of these dimensions, equipped with six instead of twelve blade arms.
Description
The tower stands in a foundation basin constructed of concrete provided with wooden lids. In the foundation basin a steel impeller pump provided with a wooden inlet pipe with a wooden check valve has been installed. On the polder side a steel screen has been fitted. The mill drains the area lowered by the terp excavation as sub-drainage. The steel tower has no platform. At the top of the tower a cast steel motor body has been mounted. The wind wheel consisting of six galvanised steel blades has a diameter of 2.50 metres. The blades are directly attached to the six radial arms. The mill is provided with one vane for self-regulation to wind direction. Self-regulation to wind strength is achieved in that with increasing rotational speed the occurring gear pressure reaction force of the wind wheel becomes larger than the tension of the helical spring of the vane; the mill will thereby rotate contracting out of the wind. The vane can be operated and locked from the ground floor by means of a lever. The mill is provided with a cast steel operating mechanism and steel spindles. The impeller pump is hereby driven directly by the vertical spindle.
Valuation
The so-called American windmotor from the first half of the twentieth century is of general cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of industrial archaeology of the Netherlands, in particular that of windmotors designed and built in the Netherlands;
- for the development of early-twentieth-century Dutch drainage technique using American model windmills;
- as a milling device characteristic of the transition from drainage of small drainage areas by traditional windmills to that by "modern" American windmotors;
- as a milling device characteristic of the phase between wind drainage and motor drainage;
- because of its role as a sub-drainer of a small lower lying area;
- because of its landscape significance as a drainage device, located at the edge of the excavated terp of the village of Weidum.
Nearby in the register
- Schoolgebouw, Lytse Buorren 2 aOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Kerk, Lytse Buorren 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Buma-begraafplaatsBegraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Woonhuis, Lytse Buorren 12Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.