Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Hegedyk 21
Jellum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1884
- Address
- Hegedyk 21, 9026 BA Jellum (Leeuwarden 21)
- Place
- Jellum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.16566, 5.74171
- Monument number
- 516339
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WOONHUIS met aangebouwd KOETSHUIS, gebouwd in 1884 in eclectische trant in opdracht van Lútsen Ymkes Kingma wiens initialen (LYK) zijn ingekerfd in een baksteen van het trasraam, rechts naast de stoep. Op de DAM een ijzeren INRIJHEK. Hegedyk 21, waar in 1905 de Friese dichter Rely Jorritsma werd geboren, is markant gelegen aan de verbindingsweg tussen Jellum en Boksum, buiten de bebouwde kom van Jellum. Het huis, een zogenaamde rentenierswoning, is vermoedelijk ontworpen en gebouwd door de schoonzoon van Lútsen Ymkes Kingma, Wilhelm Alexander de Rapper (geb. Nederhemert, 17 mei 1841 - gest. Pretoria), ten tijde van de bouw woonachtig te Arum. Van deze ontwerper/aannemer zijn in Arum enkele bouwwerken bekend - waaronder zijn eigen woonhuis met werkplaats (De Polle 10), de pastorie Sytzamaweg 14, de eveneens van rijkswege beschermde dokterswoning Sytzamaweg 13 en herberg De Gekroonde Leeuw, Sytzamaweg 15. Het huis vertoont stilistische overeenkomsten met twee rentenierswoningen in Mantgum, te weten Seerp van Galamawei 4 en in het bijzonder Seerp van Galamawei 13. Oorspronkelijk behoorde bij het huis ook een terrein met een landschappelijke aanleg van omstreeks 1898-1900. Dit omgrachte terrein, dat woonhuis en erf haakvormig omvat, is tegenwoordig in andere handen. Opdrachtgever van deze tuin was Hotze Theodorus Aurelius Jorritsma, vader van eerdergenoemde Friese dichter. De achtergevel is verbouwd en ook de noordgevel is door het verwijderen van een niet oorspronkelijke serre gewijzigd. Het interieur is door deze ingrepen ook enigszins gewijzigd.
Omschrijving
Woonhuis op nagenoeg vierkante plattegrond en bestaande uit één bouwlaag met een schilddak met aflegering aan achterzijde; op de hoeken twee bekroonde schoorsteenborden; op de dakschilden zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen. De gevels gemetseld in bruine baksteen in staand verband met een knipvoeg. De voorgevel verticaal geleed door een natuurstenen plint en een gepleisterde gevellijst en horizontaal door hoeklisenen en een middenrisaliet, welke doorloopt in een gemetselde dakkapel onder licht hellend zadeldak. De hoeklisenen voorzien van gepleisterde en geborstelde spiegelvlakken. In de voorgevel tweemaal twee getoogde T-vensters aan weerszijden van het middenrisaliet. In de bovenlichten gekleurd glas-in-lood. De lichtopeningen met wenkbrauwboog met imitatie sluitsteen met florale ornamenten. Het gevelvlak van het middenrisaliet verdiept en op de verdieping gepleisterd. In de eerste bouwlaag een portiek met een drietreeds hardstenen stoep; een porte brisée met gecanneleerde middenstijl, panelen en gietijzeren hekwerk voor een glaspaneel. Getoogd bovenlicht met gekleurd glas-in-lood. De zijwanden van de portiek bepleisterd en deels opgeruwd met de borstel. Het middenrisaliet horizontaal geleed door een balkon op keramische consoles; aan de onderzijde een (gietijzeren) ornament; gietijzeren balustrade met bloemkelkmotief. Dakkapel met keperboogvormige afsluiting en een porte brisée met glaspanelen. In de gedeeltelijk door het aangebouwde koetshuis doorsneden zuidgevel één T-venster. In de noordgevel onder meer één getoogd T-venster met gekleurd glas-in-lood in het bovenlicht. De achtergevel gewijzigd. Oorspronkelijk is nog het linker gedeelte met zesruitvenster. Het INTERIEUR symmetrisch ingedeeld door een centrale gang met aan weerszijden vertrekken. Waardevolle elementen zijn onder meer: de gang en delen van de voorkamers. In de gang een houten vloer, een imitatie marmeren lambrisering en een stucplafond met lijstdecoratie en hoekvullingen; een gepleisterd poortje met imitatie sluitsteen en eierlijst op de kapitelen. De rechter voorkamer eenvoudig ingericht met een zwart marmeren schoorsteenmantel met eenvoudige houten boezem en balkenplafond. Boven elk van de drie deuren van de kastenwand met oorspronkelijk hang- en sluitwerk een spreuk, v.l.n.r.: At pueri ludentes rex eris aiunt si reete facies, Levenslust is levenskracht, Ob du Verlust hast ob Gewinn mit leichtem Sinn nimm beides hin. De linker voorkamer eenvoudig ingericht met een natuurstenen schouw met gepleisterde boezem en balkenplafond. De bedstedenwand iets eenvoudiger uitgevoerd dan die in de rechter kamer. Vensterblinden in beide kamers. In de keuken een eenvoudige houten schouw, de wanden geheel betegeld met een zogenaamd "behangetje'- een tegelpatroon met een eenvoudige blauwe belijning van ruiten. De zolder ongeleed. Aangebouwd KOETSHUIS bestaande uit één bouwlaag in bruine baksteen in staand verband, onder een licht hellend zadeldak en belegd met zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen. In de voorgevel mandeuren met gietijzeren panelen, waarin gekroonde kopjes; in het middendeel van het bovenlicht een paard naar links gewend. In de zuidelijke zijgevel één rond venster. In de geveltop van de achtergevel een vierruitsvenster. De achtergevel gedeeltelijk oversneden door een contemporain aangebouwd toilet. In de bermsloot aan de openbare weg een DAM met duiker; de wanden concaaf gemetseld. Daarop een INRIJHEK bestaande uit twee gietijzeren gecanneleerde zuilen bekroond met een pijnappel, twee smeedijzeren vleugels en twee smeedijzeren draaihekken.
Waardering
WOONHUIS met aangebouwd KOETSHUIS en DAM met INRIJHEK in 1884 gebouwd, vermoedelijk door en naar ontwerp van Wilhelm Alexander de Rapper, voor Lútzen Ymkes Kingma, van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
-vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;
-vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek;
-vanwege de in redelijke mate aanwezige architectonische gaafheid van het exterieur;
-vanwege het vrij gaaf bewaarde interieur (plattegrond en interieuronderdelen);
-vanwege de herinneringswaarde aan de familie Jorritsma en in het bijzonder aan de 20ste-eeuwse Friese schrijver Rely Jorritsma;
-vanwege de markante ligging aan een doorgaande weg.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
RESIDENCE with attached CARRIAGE HOUSE, built in 1884 in eclectic style commissioned by Lútsen Ymkes Kingma whose initials (LYK) are carved into a brick of the trash window, to the right next to the pavement. On the DAM an iron ENTRANCE GATE. Hegedyk 21, where in 1905 the Frisian poet Rely Jorritsma was born, is prominently located on the connecting road between Jellum and Boksum, outside the built-up area of Jellum. The house, a so-called gentleman's residence, was presumably designed and built by the son-in-law of Lútsen Ymkes Kingma, Wilhelm Alexander de Rapper (born Nederhemert, 17 May 1841 - died Pretoria), at the time of construction resident in Arum. Several buildings by this designer/contractor are known in Arum - including his own residence with workshop (De Polle 10), the rectory Sytzamaweg 14, the doctor's residence also protected by the state Sytzamaweg 13 and inn De Gekroonde Leeuw, Sytzamaweg 15. The house shows stylistic similarities with two gentleman's residences in Mantgum, namely Seerp van Galamawei 4 and in particular Seerp van Galamawei 13. Originally the house also included a site with a landscaped garden from around 1898-1900. This moated site, which surrounds the residence and courtyard in an L-shape, is nowadays in other hands. The commissioner of this garden was Hotze Theodorus Aurelius Jorritsma, father of the aforementioned Frisian poet. The rear facade has been rebuilt and the north facade has also been altered by the removal of a non-original conservatory. The interior has also been somewhat altered by these interventions.
Description
Residence on an approximately square ground plan and consisting of one storey with a hipped roof with a lean-to at the rear; at the corners two crowned chimney stacks; on the roof slopes black glazed corrugated Frisian tiles. The facades built in brown brick in stretcher bond with a joint cut. The front facade vertically articulated by a natural stone plinth and a plastered facade cornice and horizontally by corner mouldings and a central projection, which continues into a brick gable under a slightly sloping gabled roof. The corner mouldings provided with plastered and brushed mirror surfaces. In the front facade twice two arched T-windows on either side of the central projection. In the fanlights coloured leaded glass. The window openings with eyebrow arch with imitation voussoir with floral ornaments. The facade surface of the central projection recessed and on the elevation plastered. In the first storey a porch with a three-step stone stoep; a folding door with fluted central pillar, panels and cast iron framework for a glass panel. Arched fanlight with coloured leaded glass. The side walls of the porch plastered and partially roughed with the brush. The central projection horizontally articulated by a balcony on ceramic consoles; underneath an (cast iron) ornament; cast iron balustrade with flower chalice motif. Gable dormer with basket arch closure and a folding door with glass panels. In the south facade partially intersected by the attached carriage house one T-window. In the north facade among other things one arched T-window with coloured leaded glass in the fanlight. The rear facade altered. Originally still present is the left part with six-pane window. The INTERIOR symmetrically arranged through a central corridor with rooms on either side. Valuable elements include among others: the corridor and parts of the front rooms. In the corridor a wooden floor, an imitation marble wainscot and a plaster ceiling with list decoration and corner fills; a plastered archway with imitation voussoir and egg moulding on the capitals. The right front room simply fitted with a black marble fireplace surround with simple wooden hood and beam ceiling. Above each of the three doors of the cabinet wall with original fittings and fasteners a saying, from left to right: At pueri ludentes rex eris aiunt si reete facies, Zest for life is life force, Ob du Verlust hast ob Gewinn mit leichtem Sinn nimm beides hin. The left front room simply fitted with a natural stone fireplace with plastered hood and beam ceiling. The bed recess wall executed slightly simpler than that in the right room. Window blinds in both rooms. In the kitchen a simple wooden fireplace, the walls entirely tiled with a so-called "tile wallpaper" - a tile pattern with a simple blue outline of squares. The attic undivided. Attached CARRIAGE HOUSE consisting of one storey in brown brick in stretcher bond, under a slightly sloping gabled roof and covered with black glazed corrugated Frisian tiles. In the front facade barn doors with cast iron panels, in which crowned heads; in the middle section of the fanlight a horse turned to the left. In the southern side facade one round window. In the gable top of the rear facade a four-pane window. The rear facade partially intersected by a contemporary addition of a toilet. In the ditch edge at the public road a DAM with culvert; the walls concavely built. Upon it an ENTRANCE GATE consisting of two cast iron fluted columns crowned with a pinecone, two wrought iron wings and two wrought iron swing gates.
Valuation
RESIDENCE with attached CARRIAGE HOUSE and DAM with ENTRANCE GATE built in 1884, presumably by and to the design of Wilhelm Alexander de Rapper, for Lútzen Ymkes Kingma, of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- on account of the high aesthetic quality of the design;
- on account of the distinctive material use and ornamentation;
- on account of the reasonably well-preserved architectural integrity of the exterior;
- on account of the fairly well-preserved interior (ground plan and interior components);
- on account of the commemorative value for the Jorritsma family and in particular for the 20th-century Frisian writer Rely Jorritsma;
- on account of the prominent location on a through road.
Nearby in the register
- Tuinsieraad, Hegedyk bij 21Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Brug, Hegedyk bij 15Brugunder 1 mi
- Boerderij, Smidshoeke 4Boerderijunder 1 mi
- Tolhuis, Hegedyk 8Overheidsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.