Rijksmonumentenregister · Netherlands
Wisboomgemaal
Kinderdijk, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gemaal
- Function
- Boezemgemaal
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1868
- Address
- Overwaard 3, 2961 AT Kinderdijk (Molenlanden 28)
- Place
- Kinderdijk
- Municipality
- Molenlanden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.88815, 4.63913
- Monument number
- 516161
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1846 map "Kaart van de provincie Zuid-Holland / opgemaakt op last van de Provinciale Staten" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het BOEZEMGEMAAL Wisboom dateert uit 1868 en is gebouwd in Traditioneel-Ambachtelijke stijl. Het Wisboomgemaal was van oorsprong een stoomgemaal dat bij Kinderdijk gebouwd werd ter versterking van de molens die de bemaling van het waterschap de Overwaard verzorgden. Het stoomwerktuig dreef vier schepraderen aan. In 1924 werd het stoomgemaal vervangen door een electrisch centrifugaalpompgemaal van aanmerkelijk grotere capaciteit waarbij twee elektromotoren werden opgesteld die elk een centrifugaalpomp dreven. De schepraderen werden toen verwijderd. De pompgemalen werden aan de zijkanten in nieuwe aanbouwen ondergebracht. Door deze aanbouwen heeft het huis een T-vormige plattegrond. In 1953 werd een tweede electrisch gemaal toegevoegd. Deze zijn tot 1996 in gebruik geweest.
De boezemgemalen liggen op het laagste punt bij Kinderdijk en lozen overtollig water uit de Overwaard op de Lek.
De behuizing van de machinerieen staat direkt langs een brug en rust gedeeltelijk op poeren in het water. Op de achtergrond vormen de molens van Kinderdijk een fraai en typisch Hollands decor.
Omschrijving
Het 19de-eeuwse gemaalhuis is opgetrokken vanuit een rechthoekige plattegrond met de verdiepingloze aanbouwen uit 1924 is een T-vormige plattegrond ontstaan. Het gemaalhuis is gemetseld in rode baksteen en heeft een betonnen plint; bestaat uit één boulaag en een kapverdieping onder een met gesmoorde Hollandse pannen gedekt zadeldak met de nokrichting evenwijdig aan de Lekdijk. Het gemaal is deels gebouwd op rond gemetselde poeren die ter hoogte van het waterniveau zichtbaar zijn. Langs de linkergevel loopt tot halverwege het pand een betonnen looprand.
De bakstenen aanbouwen hebben gepleisterde plinten waarop één bouwlaag onder een plat dak.
Alle ramen in het pand zijn rondboogvormig en hebben gietijzeren roeden, betonnen onderdorpels en rollagen. Gehele pand heeft een houten dakgoot die rust op eenvoudige ijzeren klampen.
Centraal in de symmetrische voorgevel (oost), een tuitgevel, een dubbele houten deur met rondboogvormig bovenlicht met ijzeren roeden. Aan weerszijden van de deur een venster in een verdiept gemetseld rondboogvormig veld waarvan de randen zijn gestuct. Boven de deur een zandstenen gevelsteen waarin de naam `De Overwaard' is aangebracht; in de top een rondboogvenster.
In de rechterzijgevel (noord) een gepleisterde cartouche waarin het stichtingsjaar, de bestuursleden en de hoofdingelanden zijn genoemd. De plaat wordt bekroond met twee smeedijzeren krullen en het (huidige) wapen van de gemeente Alblasserdam. Aan weerszijden lichtrisalerende pilasters bekroond met getrapte gemetselde klossen waarop de dakgoten rusten. In de uitbouw bevinden zich drie grote en een klein rondboograam. In het oude deel van de rechterzijgevel twee houten deuren die via een houten brug te bereiken zijn. Rechts drie rondboogramen. Links één rondboograam. In de linkergevelwand bevinden zich in totaal tien ijzeren rondboog meerruits vensters waarvan vijf kleiner zijn.
In de achtergevel zit een houten deur met drieruitsbovenlicht. Deze gevel is bereikbaar via een houten brug en een trapje welke vanaf de rechteroever is aangelegd. Rechts van de deur een halfboograam en langs de gevelranden windveren met op de top een houten pylon.
Het interieur is qua indeling oorspronkelijk. In de beide uitbouwen zijn de centrifugaalpompen opgesteld, Pannenvis machinerie. In het voormalige ketelhuis bevinden zich de transformatieruimte, de laagspanningsruimte en een smederij waarvan de schouw en vuurplaat nog aanwezig zijn. Houten kap.
Waardering
Het gemaal is van algemeen belang wegens cultuur-historische waarde als gaaf voorbeeld van een negentiende eeuws boezemgemaal met een van de Alblasserwaard waterstaatkundige belangrijke betekenis.
Het gemaal is van algemeen belang wegens architectuur-historische waarde als typologisch voorbeeld van een herkenbaar gemaal met een voor het eind van de negentiende eeuw herkenbare verschijningsvorm.
Het gemaal is met name van stedebouwkundig en landschappelijk belang vanwege de beeldbepalende ligging aan de Kinderdijk waar de molens voorbeeld zijn van een oudere maaltechniek
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The BOEZEM PUMPING STATION Wisboom dates from 1868 and was built in Traditional-Craft style. The Wisboom pumping station was originally a steam pumping station that was built at Kinderdijk to reinforce the mills that carried out the drainage of the waterboard the Overwaard. The steam engine drove four scoop wheels. In 1924 the steam pumping station was replaced by an electrical centrifugal pump station of considerably greater capacity whereby two electric motors were installed, each driving a centrifugal pump. The scoop wheels were then removed. The pump stations were housed in new extensions at the sides. Due to these extensions the building has a T-shaped plan. In 1953 a second electrical pumping station was added. These remained in use until 1996.
The boezem pumping stations are located at the lowest point at Kinderdijk and discharge surplus water from the Overwaard into the Lek.
The casing of the machinery stands directly alongside a bridge and rests partly on piers in the water. In the background the mills of Kinderdijk form a fine and typically Dutch decor.
Description
The 19th-century pumping station building is built from a rectangular plan and with the single-storey extensions from 1924 a T-shaped plan has been created. The pumping station is built in red brick and has a concrete plinth; consists of one storey and a roof storey beneath a gabled roof covered with Dutch tiles with the ridge direction parallel to the Lekdijk. The pumping station is partly built on round-built piers that are visible at water level. Along the left facade runs a concrete walkway to halfway along the building.
The brick extensions have plastered plinths with one storey beneath a flat roof.
All windows in the building are round-arched and have cast-iron glazing bars, concrete lintels and roll mouldings. The entire building has a wooden gutter that rests on simple iron clamps.
Centrally in the symmetrical front facade (east), a spout gable, a double wooden door with round-arched fanlight with iron glazing bars. On either side of the door a window in a recessed round-arched brick field with stuccoed edges. Above the door a sandstone facade stone on which the name "De Overwaard" is inscribed; at the top a round-arched window.
In the right side facade (north) a plastered cartouche in which the year of foundation, the members of the board and the principal sluice-holders are named. The plaque is crowned with two wrought-iron scrolls and the (current) coat of arms of the municipality of Alblasserdam. On either side light-projecting pilasters crowned with stepped brick courses on which the gutters rest. In the extension three large and one small round-arched window. In the old part of the right side facade two wooden doors which can be reached via a wooden bridge. On the right three round-arched windows. On the left one round-arched window. In the left gable wall there are in total ten cast-iron round-arched multi-light windows, five of which are smaller.
In the back facade there is a wooden door with three-light fanlight. This facade is accessible via a wooden bridge and a small staircase which is constructed from the right bank. To the right of the door a half-arched window and along the gable edges wind vanes with a wooden pylon at the top.
The interior is original as regards arrangement. In both extensions the centrifugal pumps are installed, Pannenvis machinery. In the former boiler house are located the transformer room, the low-voltage room and a smithy of which the chimney and grate are still present. Wooden roof structure.
Valuation
The pumping station is of general importance because of cultural-historical value as an intact example of a nineteenth-century boezem pumping station with waterboard-technical importance to the Alblasserwaard.
The pumping station is of general importance because of architectural-historical value as a typological example of a recognizable pumping station with an appearance recognizable for the end of the nineteenth century.
The pumping station is in particular of urban planning and landscape importance because of its prominent location at Kinderdijk where the mills are examples of an older milling technique.
Nearby in the register
- Bestuursgebouw en onderdl, Molenstraat 238Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Waterschapshuis, Molenstraat 230Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Nederlands-Hervormde KerkKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Molen, Nederwaard 4Industrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.