Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hoeve Wassergeest
Lisse, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1600 - 1650
- Address
- Achterweg-Zuid 35, 2161 DX Lisse (and others)
- Place
- Lisse
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.24748, 4.54029
- Monument number
- 516112
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1574 map "Beleg en ontzet van Leiden in 1574 COLLBN 22599-27-001" (Leiden University Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In de eerste helft van de zeventiende eeuw ontstaan landgoed met boerenhofstede, oorspronkelijk bekend onder de naam Westergeest. In 1660 bouwde Jonkheer Adriaan van der Laen op de plaats van de boerderij een buitenhuis met jachtkamer en aangebouwde boerenschuur, waardoor het meer het uiterlijk van een boerenhoeve dan van een buitenhuis had, en werd de naam van het landgoed officiëel gewijzigd in Wassergeest. Aan het eind van de zeventiende eeuw was Wassergeest het eigendom geworden van Jacob, Baron en Rijksgraaf van en tot Wassenaer, Heer van Obdam en diens nazaten, onder wier beheer het verval van het buiten inzette. In de daarop volgende eeuwen was het landgoed in bezit van diverse adellijke families. Het huis Wassergeest kreeg waarschijnlijk in 1790 de toevoeging van de zijvleugels, waarmee in grote lijnen de nog bestaande, door een Ambachtelijk-traditionele bouwstijl gekenmerkte hoofdvorm werd verkregen. Het huis werd in 1852 omschreven als "een kapitale, solide gebouwde, goed geordonneerde herenhuizinge". In 1855 werd het huis verbouwd en vergroot en kreeg het complex weer de functie van BOERDERIJ. Eén van de ruimtes in het woonhuisgedeelte werd toen ook in gebruik genomen als rosmolen. De middenpartij van de voorgevel werd in dezelfde tijd verhoogd met de zo karakteristieke trapgevel. In 1875 schreef de rondtrekkende Craandijk over het landgoed Wassergeest "..... met zijn nieuwe smaakvolle hoeve die onder het landgoed Wassergeest behoort". In 1909 volgde een vrij ingrijpende interne verbouwing, waarbij het huis werd verdeeld in vier werkmanswoningen. In die tijd werd ook de boerenschuur verbouwd tot BOLLENSCHUUR ten behoeve van het er destijds gevestigde bollenbedrijf van de familie Tromp. In 1930 werd een dwars op de bollenschuur staande schuur opgetrokken uit oude, van een afgebroken schuur afkomstige handvormsteen.
De ruimte tussen de beide schuren werd kort daarop overdekt. Ten noord- oosten van het huis bevindt zich nog een in oost-westelijke richting lopend water. Het huis heeft vroeger aan de oostzijde (voorgevel) een verbinding gehad met de Heereweg.
Tegenwoordig (dd. 1996) bevat het woonhuisgedeelte twee woningen en een kantoorruimte. De bollenschuur heeft nog wel een agrarische functie, maar wordt niet meer gebruikt als bollenschuur.
Omschrijving
De hoeve Wassergeest is opgetrokken in schone handvormsteen, vanuit een min of meer T-vormige plattegrond. De gevels zijn voorzien van een gepleisterde plinten, staafankers en worden verlevendigd en geaccentueerd door het gebruik van hardsteen en gele baksteen rondom de gevelopeningen.
Het vooraanzicht is symmetrisch bestaande uit een langgerekt bouwdeel van drie vensterassen met op de uiteinden twee kort vooruitspringende, identieke bouwdelen (avant-corps) met een vensteras. De middenas wordt benadrukt door een trapgevel met dwarskap en de avant-corps met topgevels aan steekkappen met enigszins uitkragende dakranden met vlakke windveren en amkelaar. De trapgevel maakt deel uit van de verbouwing uit 1855; de horizontale bouwnaad ligt ter hoogte van de flankerende dakgoten. De horizontale delen van de trapgevel worden afgedekt met geprofileerde dekplaten. In de trapgevel een dubbele opgeklampte deur en een gescheiden, korfboogvormig bovenlicht met diagonale roedenverdeling. In de linker dagkant drie hardstenen hoekstenen. De korfboog is, evenals de bogen van de overige gevelopeningen van het woongedeelte, van geel geverfde baksteen. Op de zolderverdieping twee rondboog-venstertjes en in de geveltop een smal licht binnen een omlijsting van gele baksteen. Aan weerszijden van deze middenas bevindt zich een met luiken behangen rondboog-tweelicht met gemetselde penant en op klampen rustende dakgoten. De avant-corps zijn voorzien van een gelijkvormig rondboog-tweelicht met in de top een klein rondboog tweelicht gelijk aan die in de middenpartij, alsmede een klein rechthoekig venster in de geveltop. In de naar de trapgevel gekeerde zijgevels een vernieuwde invulling van een deuropening met afgeronde bovenhoeken.
In de linker zijgevel (zuidzijde) bevindt zich rechts een niet oorspronkelijke invulling van een deuropening met hardstenen hoekstenen in de linker dagkant onder een liggende ellipsboog en een boogtrommel met de naam 'Wico', een klein venster met afgeronde bovenhoeken en een smal, hoog geplaatst, onder rollaag staand venstertje. Links daarvan, onder de puntgevel,op de begane grond twee rechtgesloten vensters onder rollaag en een venstertje met kruisraam; in de geveltop twee kleine rondboog-vensters en drie rechthoekige venstertjes met een omlijsting van gele baksteen. Geveltop afgedekt door een rollaag en waarschijnlijk van kunststeen vervaardigde tegels.
De rechter zijgevel (noordzijde) heeft segment- en rondboogvormige venster- en deurbogen van gele verblendsteen boven de gevelopeningen van de begane grond. In de geveltop een rechthoekig venster en drie smalle venstertjes binnen een omlijsting van gele verblendsteen.
Haaks op de oorspronkelijk symmetrische achterzijde (westkant) staat een bollenschuur. In het geveldeel rechts hiervan, van links naar rechts: een dichtgezette deuropening met hardstenen hoekstenen en een rollaag met afhangende afgeronde hoeken; een rechtgesloten venster en een deur in een vergelijkbare deuropeningopening. In het geveldeel links hiervan, van links naar rechts: een deur onder bovenlicht en verblendstenen segmentboog, een rondboog-tweelicht en een uitgebouwde opkamer onder een lessenaardakje, voorzien van twee, met luiken behangen rondboog-vensters met een diagonale roedenverdeling en bogen van gele baksteen; rechtsonder een licht getoogd keldervenster met een boog van gele baksteen, diefijzers en een raam met roedenverdeling in de vorm van een andreaskruis.
De aangebouwde bollenschuur heeft in de noordelijke langsgevel zes oorspronkelijke raamdeuren met roedenverdeling onder een geprofileerde, op houten klampen rustende gootijst. De kopgevel, waarvan de begane grond grotendeels aan het gezicht is onttrokken door de overkapping van de ruimte tussen de bollenschuur en een tweede, hier dwars op staande schuur uit 1930, heeft op de begane grond de oorspronkelijke, getoogde gevelopeningen met schuifdeur en op de zolderverdieping drie ijzeren roosvensters, een raamdeur met roedenverdeling gevat in een verblendstenen omlijsting en een platte liggende ellipsboog van verblendsteen. De zuidelijke langsgevel heeft eveneens met zes raamdeuropeningen, maar met een niet oorspronkelijke invulling met roedenverdeling.
Tussen de bollenschuur en de hier loodrecht op staande schuur bevindt zich een uit schone baksteen opgetrokken TUINMUUR met spaarvelden, een opgeklampte deur en een afdekking in de vorm van een ezelsrug. De uit oude handvormsteen opgetrokken schuur staat onder een met Hollandse pannen gedekt zadeldak. Alle gevelopeningen zijn rechtgesloten en de dakgoten rusten op uitgemetselde klossen.
Het INTERIEUR van het woonhuis is nog voor een deel in oorspronkelijke staat. De meeste ruimtes op de begane grond hebben een balkenplafond. De kamer in de noordvleugel heeft bovendien een plankenvloer, de omkasting van een bedstee, een nieuw gemetselde schouw met oude, ijzeren stookplaat, een houten steektrap met bordes naar de zolder en een rondboogdoorgang naar een nu als keuken in gebruik zijnde achterkamer met een gemetselde schouw uit 1909 en eveneens een plankenvloer. De kap is, evenals de steekkappen en de dwarskap, voorzien van dakbeschot en een eenvoudig Hollands spant. Iets excentrisch van het midden bevindt zich een brede gang achter één deur van de dubbele voordeur. Tussen de twee deuren - hier loodrecht opstaand - staat een in 1909 opgetrokken muur met rondboogdoorgang. Deze muur scheidt de gang van een ruimte met bedstee. Een ruimte aan de andere kant (zuidelijk) van de gang bevatte ooit een rosmolen. De gang staat in rechtstreekse verbinding met een 17de eeuwse kelder en de opkamer. De kelder heeft een dubbele kelderdeur en door kruisgewelven overwelfde ruimtes die zijn voorzien van eveneens 17de eeuwse, grauwe plavuizen. Links van de kelderdeuren de opgang naar de opkamer met balkenplafond, bedstee en een houten schouw met ijzeren haardplaten. Enkele dikke muren in het huis maakten waarschijnlijk eveneens deel uit van de zeventiende kern. Het interieur van de bollenschuur is van ondergeschikt belang voor de bescherming van rijkswege.
Waardering
- Het huis Wassergeest met bijbehorende bollenschuur is cultuurhistorisch van algemeen belang vanwege de belangrijke plaats die deze combinatie inneemt in de geschiedenis van de bollencultuur in het algemeen en in die van de Bollenstreek in het bijzonder. Het gebouw is tevens van belang vanwege de geschiedenis van Lisse en het voormalige landgoed Wassergeest.
- Het gebouw is architectuurhistorisch van algemeen belang vanwege de bijzondere bouwhistorie en vanwege de karakteristieke vormgeving en detaillering van de verschillende onderdelen, die in nauwe relatie staan tot de specifieke functies die het heeft en heeft gehad. Het is tevens van belang als representatief vertegenwoordiger van een type bollenschuur, dat een belangrijke plaats inneemt in de ontwikkeling van de bollenschuren.
- Wassergeest heeft ensemblewaarde als beeldbepalend, met het omringende landschap vergroeide object en vanwege de visuele en functionele samenhang tussen de samenstellende onderdelen.
- Het complex is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de ruime mate van gaafheid van het exterieur en delen van interieur.
- Als type heeft het gebouw bovendien zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
In the first half of the seventeenth century an estate with a farmstead came into being, originally known by the name Westergeest. In 1660 Jonkheer Adriaan van der Laen built on the site of the farm a country house with a hunting room and an adjoining farm barn, which gave it more the appearance of a farm than of a country house, and the name of the estate was officially changed to Wassergeest. At the end of the seventeenth century Wassergeest had become the property of Jacob, Baron and Imperial Count van and tot Wassenaer, Lord of Obdam and his descendants, under whose management the decline of the country house began. In the centuries that followed the estate was owned by various noble families. The house Wassergeest probably received the addition of side wings in 1790, whereby the still-existing main form, characterised by a Craft-traditional building style, was acquired in broad outline. The house was described in 1852 as "a capital, solidly built, well-ordered manor house". In 1855 the house was rebuilt and enlarged and the complex again acquired the function of FARMERY. One of the spaces in the residential part was then also put into use as a horse mill. The central section of the front facade was heightened at the same time with the characteristic stepped gable. In 1875 the itinerant Craandijk wrote about the estate Wassergeest "... with its new tasteful farm which belongs to the estate Wassergeest". In 1909 a fairly major internal reconstruction followed, in which the house was divided into four workers' dwellings. At that time the farm barn was also rebuilt into a BULB STORE for the benefit of the bulb business of the Tromp family that was established there at the time. In 1930 a barn standing transverse to the bulb store was erected from old hand-moulded bricks originating from a demolished barn.
The space between the two barns was covered shortly thereafter. To the north-east of the house there is still a watercourse running in an east-westerly direction. The house formerly had a connection on the east side (front facade) with the Heereweg.
At present (as of 1996) the residential part contains two dwellings and an office space. The bulb store still has an agricultural function, but is no longer used as a bulb store.
Description
The farm Wassergeest is constructed in fair-faced hand-moulded brick, from a more or less T-shaped ground plan. The facades are provided with plastered plinths, vertical anchors and are enlivened and accentuated by the use of stone and yellow brick around the facade openings.
The front elevation is symmetrical, consisting of an elongated building section of three window bays with at the ends two slightly projecting, identical building parts (avant-corps) with a window bay. The central bay is emphasised by a stepped gable with collar gable and the avant-corps with pointed gables on pitched roofs with slightly projecting eaves edges with flat wind braces and single corbels. The stepped gable forms part of the 1855 reconstruction; the horizontal construction joint lies at the height of the flanking roof gutters. The horizontal parts of the stepped gable are covered with profiled cover plates. In the stepped gable a double clamped door and a separate, basket-arch fanlight with diagonal glazing bars. In the left reveal three stone corner stones. The basket arch is, like the arches of the other facade openings of the residential part, of yellow-painted brick. On the attic storey two round-arch small windows and in the gable top a narrow light within a framing of yellow brick. On either side of this central bay there is a similar round-arch two-light with mortared pendant and roof gutters resting on clamps. The avant-corps are provided with a similar round-arch two-light with in the top a small round-arch two-light equal to that in the central part, as well as a small rectangular window in the gable top. In the side facades facing the stepped gable a renewed infill of a door opening with rounded upper corners.
In the left side facade (south side) there is on the right a non-original infill of a door opening with stone corner stones in the left reveal under a lying ellipse arch and an arch ring with the name 'Wico', a small window with rounded upper corners and a narrow, high-placed window under a roll moulding. To the left of it, under the pointed gable, on the ground floor two closed windows under roll moulding and a small window with cross window; in the gable top two small round-arch windows and three rectangular small windows with a framing of yellow brick. Gable top covered by a roll moulding and probably made of artificial stone tiles.
The right side facade (north side) has segment- and round-arch-shaped window and door arches of yellow facing brick above the facade openings of the ground floor. In the gable top a rectangular window and three narrow small windows within a framing of yellow facing brick.
At right angles to the originally symmetrical rear side (west side) stands a bulb store. In the facade section to the right of it, from left to right: a blocked-up door opening with stone corner stones and a roll moulding with hanging rounded corners; a closed window and a door in a similar door opening. In the facade section to the left of it, from left to right: a door under fanlight and facing-brick segment arch, a round-arch two-light and an added-on chamber under a lean-to roof, provided with two, shuttered round-arch windows with diagonal glazing bars and arches of yellow brick; bottom right a slightly arched cellar window with an arch of yellow brick, iron bars and a frame with glazing bars in the form of a St Andrew's cross.
The adjoining bulb store has in the northern long side six original window-doors with glazing bars under a profiled gutter edge resting on wooden clamps. The gable end, of which the ground floor is largely hidden from view by the covering of the space between the bulb store and a second barn standing transverse here from 1930, has on the ground floor the original arched facade openings with sliding door and on the attic storey three iron ventilation windows, a window-door with glazing bars set in a facing-brick framing and a flat lying ellipse arch of facing brick. The southern long side also has six window-door openings, but with a non-original infill with glazing bars.
Between the bulb store and the barn standing perpendicularly here there is a GARDEN WALL constructed of fair-faced brick with spare fields, a clamped door and a covering in the form of a saddle back. The barn constructed of old hand-moulded brick stands under a hipped roof covered with Dutch tiles. All facade openings are closed and the roof gutters rest on extended corbels.
The INTERIOR of the residential house is still partially in its original state. Most spaces on the ground floor have a beam ceiling. The room in the north wing also has a plank floor, the casing of a bed cupboard, a newly mortared fireplace with an old iron stove plate, a wooden steep stair with landing to the attic and a round-arch passage to a back room now used as a kitchen with a mortared fireplace from 1909 and likewise a plank floor. The roof truss, like the collar gables and the collar gable, is provided with roof sheathing and a simple Dutch rafter truss. Somewhat eccentric of the centre there is a wide passage behind one door of the double front door. Between the two doors - standing perpendicularly here - stands a wall erected in 1909 with round-arch passage. This wall separates the passage from a space with bed cupboard. A space on the other side (south) of the passage once contained a horse mill. The passage is in direct connection with a 17th-century cellar and the chamber. The cellar has a double cellar door and vaulted spaces covered by cross vaults which are provided with likewise 17th-century, grey tiles. To the left of the cellar doors the stair to the chamber with beam ceiling, bed cupboard and a wooden fireplace with iron fire plates. Some thick walls in the house probably also formed part of the seventeenth-century core. The interior of the bulb store is of subordinate importance for protection by the national authorities.
Valuation
- The house Wassergeest with its adjoining bulb store is of general cultural-historical importance because of the important place this combination occupies in the history of bulb cultivation in general and in that of the Bulb Region in particular. The building is also of importance because of the history of Lisse and the former estate Wassergeest.
- The building is of general architectural-historical importance because of the special building history and because of the characteristic design and detailing of the various components, which are in close relationship to the specific functions it has and has had. It is also of importance as a representative example of a type of bulb store that occupies an important place in the development of bulb stores.
- Wassergeest has ensemble value as a visually determining, object merged with the surrounding landscape and because of the visual and functional coherence between the constituent parts.
- The complex is also of importance because of the recognisability and the considerable degree of integrity of the exterior and parts of the interior.
- As a type, the building also has rarity value.
Nearby in the register
- Dienstwoning, Heereweg 347 CDienstwoningunder 1 mi
- DeverFort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Boerderij, 't Lange Rack 2Boerderijunder 1 mi
- Nieuw ZomerzorgWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.