Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gemeentehuis, Wijk 2 2
Urk, Flevoland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bestuursgebouw en onderdl
- Function
- Gemeentehuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1904 - 1905
- Address
- Wijk 2 2, 8321 EP Urk
- Place
- Urk
- Province
- Flevoland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.66144, 5.59605
- Monument number
- 515903
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1892 map "Ontwerp tot afsluiting der Zuiderzee over Wieringen met gedeeltelijke indijking binnen die afsluiting" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het voormalige GEMEENTEHUIS annex politiebureau van Urk verrees in 1904- 1905 in een aan de Neo-Hollandse Renaissance verwante bouwstijl. Het is gebouwd naar een ontwerp van de Haagse architect J.F.L. Frowein. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door de aannemer H.C. Kramer uit IJmuiden.
Het voormalige gemeentehuis staat op de plaats, waar voorheen de in 1896-1897, naar een ontwerp van R. de Boer van der Ley gebouwde openbare school stond. Van dit schoolgebouw, dat is gebouwd door de Urker aannemer H.J. Buis, zijn de zijvleugels blijven staan. Deze zijn met de bouw van het gemeentehuis verbouwd tot woningen voor de burgemeester en de plaatselijke arts. In 1941-1942 vond er een verbouwing annex uitbreiding aan het raadhuis en de woningen plaats door de Groninger architecten C. van Wijk en D. Broos. Het betrof voornamelijk inwendige verbouwingen, waarbij onder meer de ruimtendeling werd gewijzigd en de zuidgevel van de burgemeesterswoning een andere indeling kreeg. In 1988 verloor het gemeentehuis de oorspronkelijke functie.
Het inwendige werd ingrijpend verbouwd en aangepast aan de nieuwe functie van museum met VVV kantoor. De voormalige trouwzaal is bij de verbouwing intact gelaten. In de jaren negentig is het voormalige vissershuisje (Wijk 2, 4) aan het museum toegevoegd.
Omschrijving
Het voormalige raadhuis is gebouwd in baksteen vanuit een onregelmatige plattegrond. Het verdiepingloze gebouw heeft een samengestelde, met leien (maasdekking) gedekte, voor een deel afgeknotte schilddaken. De voorzijde van het gebouw wordt gedomineerd door een vierkante klokkentoren, waarin zich ook de hoofdentree bevindt. De entree bestaat uit een beslagen deur onder een bewerkt kalf met het opschrift 'anno 1905'. Hierboven staat een tweelicht met bakstenen penant en diepliggende, segmentboogvormige glas-in-lood ramen en zandstenen onderdorpel. Het bovenlicht staat onder een eveneens segmentboogvormige overspanningsboog. De Bentheimer zandstenen gevelsteen hierboven is voorzien van een ruitvormige, in reliëf uitgevoerd wapen van Urk. De dubbele galmgaten hierboven zijn voorzien van keperbogen en afzaten.
Aan de achterzijde van de toren bevinden zich identieke gevelopeningen. De galmgaten in de zijkanten zijn enkelvoudig en minder hoog. De iets bredere bovenkant van de toren heeft natuurstenen hoekstenen aan de aanzet van de met zink of lood beklede hoeklisenen. Dit gedeelte is met leien (maasdekking) bekleed en voorzien van een uurwerk aan alle vier zijden. De vierkante spits is aan de onderkant concaaf gewelfd, gedekt met leien (maasdekking) en heeft dakkapelletjes met luiken en een pironbekroning met bol en windvaan. De gevel rechts van de toren is symmetrisch. Deze heeft een doorgetrokken lekdorpel onder de vensters die zijn voorzien van onderdorpels met afzaat. In het midden staat een voor een steekkap geplaatste trapgevel (voormalige trouwzaal). Aan weerszijden hiervan bevindt zich een rechtgesloten, achtruits en met luiken behangen venster met geglazuurde onderdorpels. Ze staan onder segmentboogvormige, met glas-in-lood ingevulde bovenlichten. De twee vensters met smalle bakstenen penant in de trapgevel zijn identiek en staan onder een segmentboogvormige overspanningsboog. Het venster op de zolderverdieping is kleiner, maar verder vergelijkbaar. De vlaggenstok is met beugels aan de gevel bevestigd. De gevelranden aan weerszijden van de met geprofileerde zandstenen deklijsten voorziene trapgevel zijn verlevendigd met een fries van uitgemetselde bloktanden onder op klossen rustende dakgoten.
Uit het rechter dakschild steekt een slanke bakstenen schoorsteen met ezelsrug. Het lagere bouwdeel links van de toren bevatte oorspronkelijk de bodenkamer. Het heeft een vijfzijdige kap met opstaande nokranden van zink, een afgesnoten hoek en vijf zesruits vensters onder rollaag. De rechter zijgevel van het hoofdvolume is voorzien van een achtruitsvenster en een gevelbeëindiging als die van de voorgevel. De rechter uitbouw telt drie rechtgesloten venstertjes onder rollaag en heeft een uitgemetselde gevelbeëindiging en een geprofileerde gootlijst op klossen.
Het trapgeveltje vormde oorspronkelijk de westelijke kopgevel van dit bouwdeel. Deze is verlengd met een tussenlid die het raadhuis met de voormalige dokterswoning verbindt. De achterzijde van het hoofdvolume was volgens een tekening ooit verlevendigd met een trapgeveltje. De achtergevel bezit een licht uitgemetseld trasraam, rechtgesloten vensters en een driezijdige, torenvormige erker met zeszijdige spits. Deze uitbouw bezit zesruits vensters met gebrandschilderd glas-in-lood in segmentboogvormige bovenramen met sluitstenen in de segmentbogen. De muren worden beëindigd door een uitgemetseld rondboogfries en een rand met op klossen rustende geprofileerde goten. De concaaf gewelde spits is gedekt met leien (maasdekking) en heeft een bolbekroning. De vensters zijn voorzien van onderdorpels met afzaat van geglazuurde tegels en doorgetrokken lekdorpels. De gevelbeëindiging is als die van de voorgevel. Het vlakke deel van de gevel bevat drie keer twee zesruits-vensters onder segmentboogvormige, met glas-in-lood ingevulde bovenlichten, alsmede een kleine, rechtgesloten gevelopening met tralies onder rollaag. Het venster in de rechter zijgevel is identiek.
Uit het dakschild hierboven steekt een dakkapel met luik en met zink beklede wangen. De lagere uitbouw aan deze oostgevel vormt het tussenlid naar de voormalige burgemeesterswoning.
Het tussenlid is voorzien van een met bouletpannen gedekt afgeknot zadeldak en een met hangwerk beslagen deur boven een bakstenen stoep met ijzeren hek. Een recht gesloten gevelopening rechts hiervan is dicht gemetseld. De gevelbeëindiging is een uitgemetselde rand (rollaag) met geprofileerde goot op klossen. Het terugliggende gedeelte links van het hoofdvolume is minder hoog opgaand en staat onder een afgeknot, met leien (maasdekking) gedekt afgeknot schilddak. Het heeft een afgesnoten hoek, zes vensters en een nog iets lager, met bouletpannen gedekt tussenlid met twee zesruits vensters, waarmee het met de voormalige dokterswoning is verbonden.
Rondom het complex staat een grotendeels vernieuwde bakstenen erfscheiding met ezelsrug op de lagere delen en met ijzeren hekwerk tussen de platte postamenten en de gebogen hoekpartijen, die oorspronkelijk ook van een ezelsrug waren voorzien.
De voormalige schoolvleugels, de latere woningen voor de dokter en de burgemeester, zijn opgetrokken in twee kleuren baksteen, vanuit rechthoekige plattegronden. De anderhalve bouwlaag hoge bouwdelen staan onder met bouletpannen gedekte zadeldaken met bloemvormige makelaars. De lange westgevel van de voormalige dokterswoning (het westelijke bouwdeel) bevat vijf, onder segmentboog staande zes- en negenruits vensters met onderdorpels met dubbele afzaat. Tussen de begane grond en de lage verdieping zijn staafankers bevestigd. De hoeken worden geaccentueerd door lisenen en de bovenkant van de gevel is verlevendigd door decoratieve metselverbanden van gele baksteen en een uitgemetselde rand met bloktand. De goot rust op gesneden houten klampen. Tussen het linker venster en de hoekliseen bevindt zich een trapsgewijs uitgemetselde verticale band, die mogelijk het restant is van een deels uitpandig rookanaal. Boven het tweede venster van rechts bevindt zich een bakstenen dakkapel met negenruits venster tussen lisenen.
Het uitkragende zadeldak is voorzien van een voorschot met makelaar en rust op twee korbelen. Een gevelsteen vermeldt '6 juli 1904, Frans van der Wielen, oud 4 jaar'. De zuidelijke kopgevel telt op de begane grond drie negenruits-vensters onder segmentboog, als die in de zijgevel. Het kortere, brede venster daarboven staat onder strek en een uitkragend voorschot met makelaar. De noordelijke kopgevel is enigszins vergelijkbaar. Het bredere middelste venster is hier negenruits en staat tussen twee smallere zesruits-vensters. Al deze vensters staan onder segmentbogen. Ook hier zijn staafankers tussen beide bouwlagen bevestigd. Tegen het rechter (noordelijke) deel van de oostgevel staat een bakstenen serre onder een met leien (maasdekking) gedekt lessenaardak. De serre heeft zijwanden (noord- en zuidzijde) met zesruits vensters onder segmentboog en een beschoten bovenkant met keperfries. De lange serrezijde is voorzien van een porte brisée met zijramen. Hierboven is de gevel net als de westelijke gevel verlevendigd met decoraties van gele baksteen. De deur in deze gevel is nieuw, het venster staat onder segmentboog en bevat openslaande ramen. De kopgevels van de voormalige burgemeesterswoning waren oorspronkelijk identiek aan die van de dokterswoning. Het middelste venster in de zuidelijke gevel is echter dichtgemetseld. Tegen de oostgevel staat een tussengevoegd, met een schuur verbonden tussenlid met plat dak en afgesnoten hoek. De gevel is net als de westgevel van de dokterswoning voorzien van twee, deels uitpandige rookkanalen, waarvan de rechter nog uitmondt in een schoorsteen. De gevel bevat verder twee vensters als de smallere in de noordelijke kopgevels, een gewijzigde gevelopenig, een serie staafankers en een gevelsteen met '29 juli 1904, jonkvr. E.C. den Beer Poortugall'. De westgevel telt vier negenruits-vensters als de vensters elders in de vleugels, alsmede een deels in de kap stekend samengesteld venster met zadeldak en beschoten top met makelaar. De grote dakkapel is als die aan de voormalige burgemeesterswoning. Uit het dakschild steekt een uit een deels uitpandig rookkanaal voortkomende vierkante schoorsteen. In het inwendige van het gebouw is de voormalige, nu als trouwzaal in gebruik zijnde raadszaal voor een belangrijk deel in de oorspronkelijke staat bewaard gebleven.
Waardering
Het voormalige gemeentehuis annex politiebureau is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, de architectuurhistorische en de stedenbouwkundige waarde.
- Zowel het karakteristieke raadhuis als de beide vleugels zijn van cultuurhistorisch belang vanwege de oorspronkelijke functies en de hiermee verbonden geschiedenis. De bouwdelen zijn tevens van belang als een bijzondere uitdrukking van een bestuurlijke ontwikkeling en als uitdrukking van typologische ontwikkelingen.
- De samenstellende bouwdelen zijn van architectuurhistorisch belang vanwege de voor de bouwtijd karakteristieke vormgeving, vanwege de detaillering en vanwege het materiaalgebruik.
- Het raadhuis heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarde als beeldbepalend onderdeel van de waardevolle bebouwing rondom het Wilhelminaplein en vanwege de visuele en functionele samenhang tussen de samenstellende onderdelen van het gebouw.
- Het raadhuis is bovendien van belang vanwege de herkenbaarheid en de grote mate van gaafheid van het exterieur en delen van het interieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The former TOWN HALL with police station of Urk was erected in 1904-1905 in a building style related to Neo-Dutch Renaissance. It was built to a design by The Hague architect J.F.L. Frowein. The work was carried out by contractor H.C. Kramer from IJmuiden.
The former town hall stands on the site where previously the public school built in 1896-1897, to a design by R. de Boer van der Ley, had stood. Of this school building, which was built by Urker contractor H.J. Buis, the side wings remain standing. These were converted into dwellings for the mayor and the local doctor during the construction of the town hall. In 1941-1942 a renovation and extension of the town hall and the dwellings took place by Groningen architects C. van Wijk and D. Broos. This involved mainly internal alterations, whereby among other things the spatial division was changed and the south facade of the mayor's dwelling was given a different layout. In 1988 the town hall lost its original function.
The interior was substantially renovated and adapted to its new function as a museum with VVZ office. The former wedding hall was left intact during the renovation. In the nineteen-nineties the former fisherman's house (Wijk 2, 4) was added to the museum.
Description
The former town hall is built in brick from an irregular ground plan. The single-storey building has a composite roof covered with slates (Maas covering), in part cut off with hipped roofs. The front of the building is dominated by a square clock tower, in which the main entrance is also located. The entrance consists of a reinforced door under a worked beam with the inscription 'anno 1905'. Above this is a two-light with brick pendant and deeply set, segment-arched stained glass windows and sandstone sub-sill. The fanlight stands under an equally segment-arched spanning arch. The Bentheimer sandstone facing stone above this is provided with a diamond-shaped, relief-worked coat of arms of Urk. The double sound holes above are provided with herringbone arches and offsets.
On the rear of the tower are identical window openings. The sound holes on the sides are single and less tall. The slightly wider top of the tower has natural stone corner stones at the base of the zinc or lead-clad corner mouldings. This part is covered with slates (Maas covering) and provided with a clock on all four sides. The square spire is concavely vaulted at the bottom, covered with slates (Maas covering) and has roof dormer windows with shutters and a finial with ball and weathervane. The facade to the right of the tower is symmetrical. This has a continuous drip moulding under the windows which are provided with sub-sills with offsets. In the middle stands a stepped gable placed before a gutter roof (former wedding hall). On either side of this is a straight-sided, eight-paned window with shutters and glazed sub-sills. They stand under segment-arched fanlights filled with stained glass. The two windows with narrow brick pendant in the stepped gable are identical and stand under a segment-arched spanning arch. The window on the attic storey is smaller, but otherwise comparable. The flagpole is attached to the facade with brackets. The facade edges on either side of the stepped gable provided with profiled sandstone cornice stones are enlivened with a frieze of moulded dentil blocks under gutters resting on corbels.
From the right roof section protrudes a slender brick chimney with saddle back. The lower building section to the left of the tower originally contained the storage chamber. It has a five-sided roof with rising ridge edges of zinc, a cut-off corner and five six-paned windows under roll moulding. The right side facade of the main volume is provided with an eight-paned window and a facade termination like that of the front facade. The right extension has three straight-sided small windows under roll moulding and has a moulded facade termination and a profiled gutter cornice on corbels.
The small stepped gable originally formed the western end facade of this building section. This is extended with an intermediate section which connects the town hall with the former doctor's dwelling. The rear of the main volume was according to a drawing once enlivened with a small stepped gable. The rear facade has a slightly moulded brick ash window, straight-sided windows and a three-sided, tower-shaped bay with hexagonal spire. This extension has six-paned windows with stained glass in segment-arched fanlights with voussoirs in the segment arches. The walls are terminated by a moulded round-arch frieze and a border with profiled gutters resting on corbels. The concavely vaulted spire is covered with slates (Maas covering) and has a ball finial. The windows are provided with sub-sills with offset of glazed tiles and continuous drip mouldings. The facade termination is like that of the front facade. The flat part of the facade contains three times two six-paned windows under segment-arched fanlights filled with stained glass, as well as a small, straight-sided window opening with grilles under roll moulding. The window in the right side facade is identical.
From the roof section above protrudes a roof dormer with shutter and zinc-clad cheeks. The lower extension on this east facade forms the intermediate section to the former mayor's dwelling.
The intermediate section is provided with a cut-off saddle roof covered with barrel tiles and a door reinforced with ironwork above a brick step with iron fence. A straight-sided window opening to the right of this is bricked up. The facade termination is a moulded border (roll moulding) with profiled gutter on corbels. The recessed section to the left of the main volume is lower in rise and stands under a cut-off, slate (Maas covering) covered hipped roof. It has a cut-off corner, six windows and an even lower intermediate section covered with barrel tiles with two six-paned windows, by which it is connected with the former doctor's dwelling.
Around the complex stands a largely renewed brick boundary wall with saddle back on the lower sections and with iron fencing between the flat posts and the curved corner sections, which originally were also provided with a saddle back.
The former school wings, the later dwellings for the doctor and the mayor, are built in two colours of brick, from rectangular ground plans. The one-and-a-half storey building sections stand under saddle roofs covered with barrel tiles with flower-shaped corner projections. The long west facade of the former doctor's dwelling (the western building section) contains five, standing under segment arch six- and nine-paned windows with sub-sills with double offsets. Between the ground floor and the low upper storey are rod anchors attached. The corners are accentuated by pilasters and the top of the facade is enlivened by decorative brick patterns of yellow brick and a moulded border with dentil. The gutter rests on cut wooden corbels. Between the left window and the corner pilaster is a step-wise moulded vertical band, which may possibly be the remains of a partly projecting smoke duct. Above the second window from the right is a brick roof dormer with nine-paned window between pilasters.
The projecting saddle roof is provided with a fascia with corner projection and rests on two corbels. A facing stone mentions '6 July 1904, Frans van der Wielen, aged 4 years'. The southern end facade has on the ground floor three nine-paned windows under segment arch, like those in the side facade. The shorter, wide window above stands under stretch and a projecting fascia with corner projection. The northern end facade is somewhat similar. The wider middle window is here nine-paned and stands between two narrower six-paned windows. All these windows stand under segment arches. Here too rod anchors are attached between both building storeys. Against the right (northern) part of the east facade stands a brick conservatory under a roof covered with slates (Maas covering) in a lean-to style. The conservatory has side walls (north and south side) with six-paned windows under segment arch and a boarded-up top with herringbone frieze. The long conservatory side is provided with a bi-fold door with side windows. Above this the facade is, like the west facade, enlivened with decorations of yellow brick. The door in this facade is new, the window stands under segment arch and contains opening casements. The end gables of the former mayor's dwelling were originally identical to those of the doctor's dwelling. The middle window in the south facade is however bricked up. Against the east facade stands an intermediate section inserted and connected to a shed with flat roof and cut-off corner. The facade, like the west facade of the doctor's dwelling, is provided with two, partly projecting smoke ducts, of which the right one still leads to a chimney. The facade further contains two windows like the narrower ones in the northern end gables, an altered window opening, a series of rod anchors and a facing stone with '29 July 1904, Jonkvr. E.C. den Beer Poortugall'. The west facade has four nine-paned windows like the windows elsewhere in the wings, as well as a composite window partly protruding into the roof with saddle roof and boarded-up top with corner projection. The large roof dormer is like that at the former mayor's dwelling. From the roof section protrudes a square chimney coming from a partly projecting smoke duct. In the interior of the building, the former council chamber, now used as a wedding hall, has been preserved in large part in its original state.
Valuation
The former town hall with police station is of general importance owing to its cultural-historical, architectural-historical and urban design value.
- Both the characteristic town hall and both wings are of cultural-historical importance owing to their original functions and the history associated with them. The building sections are also of importance as a particular expression of administrative development and as an expression of typological developments.
- The constituent building sections are of architectural-historical importance owing to the design characteristic of the building period, owing to the detailing and owing to the material use.
- The town hall has urban design and ensemble value as an image-determining component of the valuable development around Wilhelminaplein and owing to the visual and functional coherence between the constituent parts of the building.
- The town hall is moreover of importance owing to its recognizability and the high degree of integrity of the exterior and parts of the interior.
Nearby in the register
- Woonhuis, Wijk 2 4Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Wijk 2 85Woonhuisunder 1 mi
- Scheepstuigerij, Wijk 1 57Nijverheidunder 1 mi
- Woonhuis, Wijk 2 74Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.