Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gemeentehuis, Raadhuisplein 5
Veendam, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bestuursgebouw en onderdl
- Function
- Gemeentehuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1878
- Address
- Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam
- Place
- Veendam
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.10445, 6.87773
- Monument number
- 515408
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
GEMEENTEHUIS van oorsprong gebouwd in 1878. De bouw was gegund aan H. Huizing en firma J.M. Meihuizen uit Wildervank. In 1913 bleek uitbreiding noodzakelijk en werd het gemeentehuis verbouwd en uitgebreid met een nieuw gedeelte onder architectuur van Jan Stuivinga uit Zeist. Dit nieuwe gedeelte, opgetrokken in een Neo-Hollandse Renaissance stijl, bepaalt het huidige aanzien van het gemeentehuis. Om een consistent beeld te krijgen verving Stuivinga de bestaande vensters van het oude gemeentehuis door kruisvensters. In 1927 wordt de archiefruimte uitgebreid met bestaande aangrenzende ruimten, in 1935 krijgt de administratie een andere indeling. Na de oorlog vinden er nog enkele kleine wijzigingen plaats, waaronder in 1949 het opknappen van de trouwzaal, die voorzien wordt van nieuwe stoelen en fauteuils.
Het gemeentehuis is in 1968 en eind jaren tachtig nog eens uitgebreid met een nieuwe vleugel, die het aanzien van het gebouw nauwelijks aantasten. In het gebouw zijn nog een groot aantal originele interieuronderdelen (zowel uit 1878 als uit 1913) aanwezig.
Het gemeentehuis is beeldbepalend gelegen op het Raadhuisplein.
Omschrijving
Twee bouwlagen hoog GEMEENTEHUIS waarvan het voorste deel (1913) is opgetrokken in een bruinrode baksteen op een uitspringend trasraam van bruinrode klinkers met natuurstenen hoekstukken en afgezet met een natuurstenen rand. De gevels worden verlevendigd door natuurstenen gevelbanden en ijzeren sierankers, en geleed door houten kruisvensters, natuurstenen onderdorpels, houten luiken tot aan de middenstijl, onder een segmentboog met sluit-en aanzetstenen van natuursteen en een gemetselde boogtrommel. De kruisvensters op de eerste bouwlaag hebben alleen glas-in-lood in de bovenhelft, die op de verdieping zijn geheel voorzien van glas-in-lood. Het zadeldak, gedekt met leien (maasdekking) wordt ingesloten door twee trapgevels met natuurstenen dekplaten en heeft een geprofileerde goot op klossen.
De hoofdentree bevindt zich in de voorgevel (noordoost) en wordt benadrukt door een doorgetrokken geveldeel met torenspits, gedekt met leien, en goot op klossen. De entree bestaat uit dubbele paneeldeuren met kijkgat met smeedwerk onder een geknikt gebogen vijfruits bovenlicht met glas-in-lood; een gemetseld bordes met aan weerszijden een natuurstenen trap; een houten luifel met kruisgewelf en afgeknot leien dakje, steunend op twee houten zuilen en twee natuurstenen pilasters. Op het luifeldak een balkon met houten balustrade met twee natuurstenen leeuwen die het gemeentewapen dragen. Aan de voorzijde van het bordes een getoogde kelderingang met dubbele houten deuren onder een korfboog met natuurstenen aanzetstenen en een sluitsteen met cartouche en gemeentewapen van natuursteen, en een natuurstenen trap. In de voorgevel acht kruisvensters; twee getoogde keldervensters met korfboog met natuurstenen sluit- en aanzetstenen; openslaande balkondeuren met glas-in-lood deurlichten en bovenlicht.
In het doorgetrokken deel met torenspits een rondboogfries met natuurstenen sluit- en aanzetstenen, steunend op natuurstenen zuiltjes; drie glas-in-lood vensters onder een natuurstenen latei; in de spits een dakkapel met steekkapje en piron, en een wijzerplaat met eromheen de cijfers 1 9 1 3.
De zuidoostgevel en de noordwestgevel hebben beide vier kruisvensters en twee tweeruits keldervensters, en in de topgevel een ovalen glas-in-lood venster.
Aan de achtergevel (zuidwest) het twee bouwlagen hoge OUDE GEMEENTEHUIS, opgetrokken in een roodbruine baksteen, op een trasraam van roodbruine klinkers, onder een schilddak met leien, goot op klossen en een hoge gemetselde schoorsteen. De gevels worden geleed door kruisvensters met roedenverdeling en houten luiken tot kalfhoogte en een strek. In de noordwestgevel zes kruisvensters en een gevelsteen met onder andere het stichtingsjaar van het oude gemeentehuis, "1878". In het trasraam (later) dichtgemetselde getoogde openslaande deuren en een venster. Aan de noordwestgevel een in 1913 aangebouwde traptoren, twee bouwlagen hoog, onder een aangekapt schilddak met leien en goot op klossen. Aan de noordoostzijde van de traptoren een klein vierruits venster met rondboog en gemetselde boogtrommel, en een later toegevoegde uitbouw die buiten de bescherming valt. Aan de noordwestzijde van de traptoren een paneeldeur met bovenlicht met roedenverdeling en segmentboog; twee kleine vierruits vensters met rondboog en gemetselde boogtrommel; een gemetseld bordes met natuurstenen dekplaat en aan weerszijden een natuurstenen trap; in het bordes een getoogd keldervenster met roedenverdeling. Op de verdieping twee kruisvensters met roedenverdeling, luiken en strek. In het dakvlak een kleine dakkapel met gebogen dak en fronton, en een negenruits venster. Aan de zuidwestzijde een kruisvenster, een staand tweeruits keldervenster, een negenruits keldervenster en een kelderdeur, alle met strek.
In de zuidwestgevel vijf kruisvensters en een erkerachtige uitbouw (1913) onder een schilddakje met leien en goot op klossen; in de uitbouw een dubbel negenruits venster met houten luiken en strek, en een negenruits keldervenster met strek. In het dakvlak een platte dakkapel met dubbele openslaande zesruits vensters. In de zuidoostgevel vijf kruisvensters, waarvan twee zonder luiken; een staand tweeruits venster met strek. In het dakvlak een platte dakkapel met een dubbel zesruits venster. Aan de zuidoostgevel de na-oorlogse uitbreidingen die buiten de bescherming vallen.
In het INTERIEUR zijn onder meer van belang: de raadzaal (1913) met eikenhouten boogspanten; zandstenen pilasters met kapitelen met gebeeldhouwde vogelfiguren van de hand van J. Schröder uit Amsterdam; de eikenhouten lambrizering; de eikenhouten paneeldeuren met architraaf; de gebrandschilderde ramen met wapens van geslachten die hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van Veendam en de twee ovalen ramen met zinspelingen op de scheepvaart, landbouw en industrie, alle van de hand van J. Schouten uit Delft; het bord met de namen van burgemeesters, wethouders en secretarissen, binnen een houten omlijsting met gebogen fronton en pilasters; de parketvloer; twee ijzeren kroonluchters met glazen kapjes. De commissiekamer met houten schouw met houtsnijwerk (kopjes), betegelde wand (blauw-wit), en decoratieve haardplaat; de parketvloer. De hal met paneeldeuren met architraaf, geaderde marmeren vloer (zwart-wit); plafond met houten balken; ingemetselde natuurstenen plaquette ter ere van de verbouw in 1913; de dubbele houten tochtdeuren met deur- en bovenlichten met roedenverdeling, binnen een omlijsting met kroonlijst, die de overgang naar het oude gedeelte markeren. De burgemeesterskamer met plafond ingedeeld door houten balken; de parketvloer; de glas-in-lood ramen met spreuken ("Een wijs besluit ziet ver vooruit", "Gij die op 't kleine ziet verzuimt het grote niet", "Dat men bereid is terwijl het tijd is", "Het is beter gezwegen als hinder door praet gekregen"), vervaardigd door J. Luyken. Op de verdieping van het oude deel de hal met houten kastenwand. In het oude deel de paneeldeuren en de houten trap met dichte leuning met decoratieve beëindiging.
Waardering
Gemeentehuis van algemeen belang vanwege cultuur- en architectuurhistorische waarde
- als voorbeeld van een gemeentehuis uit 1878, dat in 1913 zijn huidige Neo-Hollandse Renaissance-aanzien kreeg
- vanwege de opvallende detaillering en ornamentiek
- als goed voorbeeld uit het oeuvre van architect Jan Stuivinga, Zeist
- vanwege een aantal fraaie interieuronderdelen
- vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van het exterieur en delen van het interieur
- vanwege de beeldbepalende ligging aan het Raadhuisplein
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
MUNICIPAL BUILDING originally constructed in 1878. The construction was awarded to H. Huizing and the firm J.M. Meihuizen from Wildervank. In 1913 expansion proved necessary and the municipal building was renovated and extended with a new section designed by architect Jan Stuivinga from Zeist. This new section, erected in a Neo-Dutch Renaissance style, determines the current appearance of the municipal building. To achieve a consistent image Stuivinga replaced the existing windows of the old municipal building with cross windows. In 1927 the archive space was expanded with existing adjacent rooms, in 1935 the administration received a different layout. After the war several small alterations took place, including in 1949 the renovation of the marriage hall, which was fitted with new chairs and armchairs.
The municipal building was expanded in 1968 and in the late 1980s with a new wing, which barely affects the appearance of the building. The building still contains a large number of original interior components (both from 1878 and from 1913).
The municipal building is a defining landmark situated on the Raadhuisplein.
Description
Two-storey MUNICIPAL BUILDING of which the front section (1913) is constructed in reddish-brown brick on a projecting plinth of reddish-brown clinkers with natural stone corner pieces and edged with a natural stone border. The facades are enlivened by natural stone facade bands and ornamental iron wall anchors, and articulated by wooden cross windows, natural stone sills, wooden shutters up to the middle rail, under a segmental arch with natural stone voussoirs and springer stones and a curved archway. The cross windows on the first storey have leaded glass only in the upper half, those on the upper storey are entirely fitted with leaded glass. The gabled roof, covered with slate (Maasland covering) is enclosed by two stepped gables with natural stone coping plates and has a moulded gutter on corbels.
The main entrance is located in the front facade (northeast) and is emphasised by a protruding facade section with tower spire, covered with slate and gutter on corbels. The entrance consists of double panel doors with decorative ironwork peephole under a bent-curved five-light fanlight with leaded glass; a masonry platform with a natural stone flight of stairs on both sides; a wooden canopy with cross vault and cut-off slated roof, supported on two wooden columns and two natural stone pilasters. On the canopy roof a balcony with wooden balustrade with two natural stone lions bearing the municipal coat of arms. At the front of the platform an arched basement entrance with double wooden doors under a corbelled arch with natural stone springer and voussoir stones and a keystone with cartouche and municipal coat of arms in natural stone, and a natural stone flight of stairs. In the front facade eight cross windows; two arched basement windows with corbelled arch with natural stone voussoir and springer stones; opening balcony doors with leaded glass door lights and fanlight.
In the protruding section with tower spire a round-arch frieze with natural stone voussoir and springer stones, supported on natural stone columns; three leaded glass windows under a natural stone lintel; in the spire a roof dormer with pitched roof and weather vane, and a clock face with the numerals 1 9 1 3 around it.
The southeast facade and the northwest facade each have four cross windows and two two-light basement windows, and in the gable an oval leaded glass window.
On the rear facade (southwest) the two-storey OLD MUNICIPAL BUILDING, constructed in reddish-brown brick, on a plinth of reddish-brown clinkers, under a hipped roof with slate, gutter on corbels and a tall masonry chimney. The facades are articulated by cross windows with glazing bars and wooden shutters to calf height and a string course. In the northwest facade six cross windows and a facade stone bearing among other things the construction year of the old municipal building, "1878". In the plinth (later) bricked-up arched opening doors and a window. On the northwest facade a staircase tower added in 1913, two storeys high, under a half-hipped roof with slate and gutter on corbels. On the northeast side of the staircase tower a small four-light window with round arch and curved archway, and a later added extension which falls outside the protection. On the northwest side of the staircase tower a panel door with fanlight with glazing bars and segmental arch; two small four-light windows with round arch and curved archway; a masonry platform with natural stone coping plate and a natural stone flight of stairs on both sides; in the platform an arched basement window with glazing bars. On the upper storey two cross windows with glazing bars, shutters and string course. In the roof plane a small roof dormer with curved roof and pediment, and a nine-light window. On the southwest side a cross window, a tall two-light basement window, a nine-light basement window and a basement door, all with string course.
In the southwest facade five cross windows and an alcove-like extension (1913) under a small hipped roof with slate and gutter on corbels; in the extension a double nine-light window with wooden shutters and string course, and a nine-light basement window with string course. In the roof plane a flat roof dormer with double opening six-light windows. In the southeast facade five cross windows, two of which without shutters; a tall two-light window with string course. In the roof plane a flat roof dormer with a double six-light window. On the southeast facade the post-war extensions which fall outside the protection.
In the INTERIOR the following are of particular importance: the council chamber (1913) with oak curved roof trusses; sandstone pilasters with capitals bearing carved bird figures by J. Schröder from Amsterdam; the oak wainscoting; the oak panel doors with architrave; the stained glass windows with coats of arms of families that contributed to the development of Veendam and the two oval windows with allusions to shipping, agriculture and industry, all by J. Schouten from Delft; the board with the names of mayors, aldermen and secretaries, within a wooden frame with curved pediment and pilasters; the parquet floor; two iron chandeliers with glass shades. The committee room with wooden fireplace surround with carved woodwork (heads), tiled wall (blue-white), and decorative hearth plate; the parquet floor. The hall with panel doors with architrave, veined marble floor (black-white); ceiling with wooden beams; set-in natural stone plaque commemorating the 1913 renovation; the double wooden draught doors with door and fanlight lights with glazing bars, within a frame with cornice, which marks the transition to the old section. The mayor's office with ceiling divided by wooden beams; the parquet floor; the leaded glass windows with inscriptions ("A wise decision looks far ahead", "Ye who look at the small do not neglect the great", "That one is ready while it is time", "It is better to remain silent than to incur hindrance through talk"), made by J. Luyken. On the upper storey of the old section the hall with wooden cabinet walling. In the old section the panel doors and the wooden staircase with closed balustrade with decorative termination.
Valuation
Municipal building of general importance due to cultural and architectural historical value
- as an example of a municipal building from 1878, which in 1913 acquired its present Neo-Dutch Renaissance appearance
- due to the striking detailing and ornamentation
- as a fine example from the oeuvre of architect Jan Stuivinga, Zeist
- due to a number of fine interior components
- due to the relatively high degree of integrity of the exterior and parts of the interior
- due to the landmark status on the Raadhuisplein
Nearby in the register
- Woonhuis, Bocht Oosterdiep 47Woonhuisunder 1 mi
- Bankgebouw, Beneden Oosterdiep 23Handel en kantoorunder 1 mi
- Kerk, J.G. Pinksterstraat 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Winkelwoning, Bocht Oosterdiep 19Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.