Rijksmonumentenregister · Netherlands
Pastorie(K), Hoofdstraat 27
Warffum, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Dienstwoning
- Function
- Pastorie(K)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1885 - 1886
- Address
- Hoofdstraat 27, 9989 AM Warffum (Het Hogeland 20) (and others)
- Place
- Warffum
- Municipality
- Het Hogeland
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.39114, 6.56281
- Monument number
- 515330
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
KERK met aangebouwde CONSISTORIE en aangebouwde PASTORIE, en een HEK gebouwd in opdracht van de Christelijk Afgescheiden gemeente, die sinds 1841 was erkend. De pastorie kwam in 1885 gereed en de kerk in 1886, beide opgetrokken in een Eclectische bouwtrant. Als architect werd aangetrokken T. Huizenga uit Uithuizen; aannemers waren W.D. Rottschäfer uit Stedum (pastorie) en J. Zeldenrust uit Warffum (kerk). De kerk kwam in de plaats van een oudere kerk uit 1844 die door de groei van de gemeente te klein was geworden. In 1906 werd een orgel uit 1783, gebouwd door Johannes Spooreman, aangekocht van Martinus Vermeulen uit Woerden. Het kreeg een plaats tegen de oostwand van de kerk. Om de orgelgalerij te kunnen bouwen moest de bestaande preekstoel vervangen worden door een nieuwe. In 1950 is het portaal van de kerk iets vergroot en de trap naar de tribune gewijzigd. De pastorie heeft in de loop der jaren verschillende wijzigingen ondergaan, met name in 1946 en 1970, waardoor de achtergevel geheel veranderd is. In 1936 werd de achterzijde van het complex uitgebreid met een verenigingsgebouw, dat buiten de bescherming valt vanwege latere aanpassingen en verbouwingen. Kerk en pastorie zijn in 1982 gerestaureerd, waarbij er een nieuwe garderobe in het portaal is aangebracht.
Het complex ligt aan de Hoofdstraat op de als beschermd dorpsgezicht aangewezen wierde van Warffum. Het kerkterrein wordt aan de voorzijde van de openbare weg gescheiden door een HEK. Het bestaat uit gietijzeren pijlers bekroond door dennenappels, waartussen stijlen en regels van smeedijzer zijn bevestigd met bovenop afwisselend scherpe punten en gietijzeren klavermotieven.
Omschrijving
ZAALKERK opgetrokken in roodbruine baksteen op een iets uitspringend gepleisterd trasraam, aan de voorzijde afgezet met een gepleisterde bies. Het driezijdig gesloten schilddak, dat gedekt is met een zwart geglazuurde Hollandse pan, is tegen een rechte schoudergevel (voorgevel) geplaatst. Onder de dakgoot (niet origineel) een decoratief muizetandfries in gele en rode baksteen. De voorgevel (west) wordt extra benadrukt door decoratieve pleister- en metselwerkmotieven en heeft op de schouders en tuit gepleisterde ornamenten; op de hoeken en aan weerszijden van de entree bakstenen pilasters met verdiepte vlakken gevuld met decoratief metselwerk, die uitmonden in de schouders van de topgevel; in de top een klimmend boogfries in gele en rode baksteen; een gepleisterde cordonlijst deelt de topgevel in tweeën. In het middenrisaliet de hoofdentree, bestaande uit een dubbele houten paneeldeur met halfrond bovenlicht met decoratieve gietijzeren tracering onder een rondboog van gele en rode baksteen; de deur wordt van het bovenlicht gescheiden door een bewerkt houten kalf; de deur wordt omlijst door gegroefde pilasters met bovenop een konisch ornament met bol; de omlijsting wordt afgesloten door een kroonlijst met gevelsteen erboven met daarop het bouwjaar 1886 en de namen van de kerkvoogden plus een bijbeltekst. Aan weerszijden van de entree een omlijst rondboogvenster met gietijzeren tracering en in de top een gietijzeren roosvenster omringd door een rollaag van gele en rode baksteen.
De beide zijgevels worden geleed door gemetselde steunberen en rondboogvensters met gietijzeren tracering onder een rondboog van rode- en kalkzandsteen, afgezet met een gepleisterde bies; de vensters hebben onder de gemetselde onderdorpels muizetanddecoratie. De noordgevel heeft vier vensters, de driezijdig gesloten achtergevel (oost) twee en de zuidgevel heeft er ook twee.
In het INTERIEUR van de kerk zijn ondermeer van belang: de orgeltribune steunend op twee gietijzeren gegroefde pilaren met fantasiekapiteel, de vijfkantige houten preekstoel aan twee zijden toegankelijk via een houten trapje met aan weerszijden een houten trapleuning met ijzeren spijlen, drie rijen houten banken, de houten plankenvloer, het spiegelboogplafond met ontluchtingsroosters en ijzeren trekstangen, de houten tribune met borstwering bestaande uit panelen ondersteund door twee gietijzeren gegroefde pilasters. Verder het van oorsprong eenklaviersorgel, maar inmiddels tweeklaviersorgel, in 1783 gemaakt door J. Spooreman (plaats onbekend). Voor welke kerk dit orgel werd gebouwd is niet bekend; het is in 1906 door Mart Vermeulen uit Woerden in Warffum geplaatst. De firma Reil uit Heerde breidde in 1946 het orgel uit met een bovenwerk en een vrij pedaal.
Midden achter de oostgevel is de CONSISTORIE gebouwd, opgetrokken in roodbruine baksteen op een gepleisterd trasraam. Het met een geglazuurde pan gedekte zadeldak heeft een vernieuwde goot, een gemetselde schoorsteen op de nok en strakke windveren aan de oostzijde. In de noordgevel twee blinde rondboogvensters onder een boog van gele en rode baksteen en een omlijste deur (niet origineel); aan de oost- en zuidzijde twee rondboogvensters met gietijzeren roedeverdeling onder een boog van gele en rode baksteen.
Aan de zuidzijde is naast de kerk de PASTORIE aangebouwd op een nagenoeg vierkante plattegrond. Het in 1885 gebouwde pand is opgetrokken in roodbruine baksteen op een gepleisterd trasraam. Het afgeknotte schilddak heeft een kroonlijst en is gedekt met een zwart geglazuurde Friese golfpan. De voorgevel (west) heeft gemetselde hoekpilasters met gepleisterde banden en heeft een gepleisterde cordonlijst ter hoogte van de onderdorpels van de vensters. De gevels worden geleed door getoogde T-vensters onder een segmentboog van rode en kalkzandsteen met een gepleisterde sluitsteen; de noordgevel heeft twee vensters en de zuidgevel drie, waarvan de middelste in een risaliet is geplaatst; onder dit middelste venster bevindt zich een keldervenster met rollaag van rode en kalkzandsteen. De vier vensters in de voorgevel wijken iets af: ze hebben een dubbele segmentboog en onder de houten onderdorpels metseldecoraties van kalkzandsteen. De hoofdentree bevindt zich midden in de voorgevel en bestaat uit een dubbele paneeldeur met bovenlicht en deurlichten met smeedwerk in een getoogde portiek met een gepleisterde boognis aan beide zijkanten; de portiek wordt afgesloten door een rollaag van rode en kalkzandsteen met daaromheen een gepleisterde wenkbrauwboog, die wordt bekroond door een fantasiekroonlijst met sluitsteen; voor de entree een gemetselde stoep (drie treden). Boven de entree bevindt zich in een doorgetrokken geveldeel onder een zadeldak met fronton, een houten balkon met vernieuwd hek voor openslaande glasdeuren in de vorm van een driepasboog binnen een gepleisterde omlijsting met driepasboog. De gepleisterde achtergevel is geheel gewijzigd.
De INTERIEURs van consistorie en pastorie vallen buiten de rijksbescherming omdat ze te veel zijn verbouwd.
Waardering
Complex bestaande uit een zaalkerk met aangebouwde consistorie en pastorie, en een hek van algemeen cultuur- en architectuurhistorische waarde
- als goed voorbeeld van een groter complex van de Afgescheidenen in de jaren waarin hun gemeenten begonnen te groeien
- vanwege de voor die periode zo karakteristieke nadruk op de vormgeving van de voorgevel
- vanwege de opvallende eclectische timmermansvormgeving en ornamentiek
- vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van het geheel
- vanwege zijn ligging binnen het als beschermd dorpsgezicht aangewezen gedeelte van het dorp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
CHURCH with adjoining CONSISTORY and adjoining PARSONAGE, and a FENCE built by commission of the Christian Separated congregation, which had been recognised since 1841. The parsonage was completed in 1885 and the church in 1886, both erected in an Eclectic building style. The architect engaged was T. Huizenga from Uithuizen; the contractors were W.D. Rottschäfer from Stedum (parsonage) and J. Zeldenrust from Warffum (church). The church replaced an older church from 1844 which had become too small due to the growth of the congregation. In 1906 an organ from 1783, built by Johannes Spooreman, was purchased from Martinus Vermeulen from Woerden. It was placed against the east wall of the church. In order to build the organ gallery, the existing pulpit had to be replaced by a new one. In 1950 the church porch was slightly enlarged and the staircase to the gallery was modified. The parsonage has undergone various alterations over the years, particularly in 1946 and 1970, as a result of which the rear facade has been entirely changed. In 1936 the rear of the complex was extended with a community building, which falls outside protection due to later modifications and alterations. Church and parsonage were restored in 1982, with a new cloakroom added in the porch.
The complex is situated on Hoofdstraat on the wierde of Warffum, which is designated as a protected village scene. The church grounds are separated from the public road at the front by a FENCE. It consists of cast-iron pillars topped with pine cones, between which uprights and rails of wrought iron are attached with alternating sharp points and cast-iron clover motifs on top.
Description
HALL CHURCH erected in reddish-brown brick on a slightly projecting plastered tuff base, marked on the front side with a plastered moulding. The three-sided closed hipped roof, covered with black glazed Dutch pan tile, is placed against a straight shoulder gable (front gable). Below the roof gutter (not original) a decorative mouse-tooth frieze in yellow and red brick. The front gable (west) is further emphasised by decorative plaster and masonry motifs and has plastered ornaments on the shoulders and spout; on the corners and either side of the entrance brick pilasters with recessed panels filled with decorative masonry, which culminate in the shoulders of the gable top; at the top a climbing arch frieze in yellow and red brick; a plastered string course divides the gable top in two. In the central projection the main entrance, consisting of a double wooden panel door with semicircular fanlight with decorative cast-iron tracery under a round arch of yellow and red brick; the door is separated from the fanlight by a worked wooden calf; the door is framed by fluted pilasters with on top a conical ornament with knob; the frame is finished with a cornice with a gable stone above bearing the building year 1886 and the names of the church wardens plus a biblical text. Either side of the entrance a framed round-arch window with cast-iron tracery and at the top a cast-iron rose window surrounded by a roll moulding of yellow and red brick.
Both side gables are articulated by mortared buttresses and round-arch windows with cast-iron tracery under a round arch of red and calcareous sandstone, marked with a plastered moulding; the windows have mouse-tooth decoration below the mortared sills. The north gable has four windows, the three-sided closed rear gable (east) two, and the south gable also has two.
In the INTERIOR of the church the following are of particular note: the organ gallery supported on two cast-iron fluted pillars with fantasy capital, the five-sided wooden pulpit accessible from two sides via a wooden staircase with a wooden stair rail with iron balusters on both sides, three rows of wooden benches, the wooden board floor, the barrel-vault ceiling with ventilation grilles and iron tie rods, the wooden gallery with balustrade consisting of panels supported by two cast-iron fluted pilasters. Furthermore the organ, originally single-manual but now two-manual, made in 1783 by J. Spooreman (place unknown). For which church this organ was built is not known; it was placed in Warffum in 1906 by Mart Vermeulen from Woerden. The firm Reil from Heerde expanded the organ in 1946 with an upper work and a free pedal.
Central to the rear of the east gable the CONSISTORY is built, erected in reddish-brown brick on a plastered tuff base. The gabled roof covered with glazed pan tile has a renewed gutter, a mortared chimney on the ridge and tight wind vanes on the east side. In the north gable two blind round-arch windows under an arch of yellow and red brick and a framed door (not original); on the east and south side two round-arch windows with cast-iron glazing bars under an arch of yellow and red brick.
On the south side adjacent to the church the PARSONAGE is adjoined on a near-square floor plan. The building built in 1885 is erected in reddish-brown brick on a plastered tuff base. The truncated hipped roof has a cornice and is covered with a black glazed Frisian pantile. The front gable (west) has mortared corner pilasters with plastered bands and has a plastered string course at the level of the window sills. The gables are articulated by arched T-windows under a segmental arch of red and calcareous sandstone with a plastered keystone; the north gable has two windows and the south gable three, of which the middle one is placed in a projection; below this middle window is a cellar window with a roll moulding of red and calcareous sandstone. The four windows in the front gable differ slightly: they have a double segmental arch and below the wooden sills masonry decorations of calcareous sandstone. The main entrance is located in the middle of the front gable and consists of a double panel door with fanlight and door lights with wrought-iron work in an arched porch with a plastered arch niche on both sides; the porch is finished with a roll moulding of red and calcareous sandstone with around it a plastered eyebrow arch, which is crowned by a fantasy cornice with keystone; before the entrance a mortared stoop (three steps). Above the entrance is situated in a continuous gable section under a gabled roof with pediment a wooden balcony with renewed railing for opening glass doors in the form of a three-foil arch within a plastered frame with three-foil arch. The plastered rear gable has been entirely altered.
The INTERIORS of consistory and parsonage fall outside national monument protection because they have been too extensively altered.
Valuation
Complex consisting of a hall church with adjoining consistory and parsonage, and a fence of general cultural and architectural-historical value
- as a good example of a larger complex of the Separated congregation in the years when their congregations began to grow
- due to the emphasis on the design of the front gable so characteristic of that period
- due to the striking eclectic carpentry design and ornamentation
- due to the relatively high degree of integrity of the whole
- due to its location within the part of the village designated as a protected village scene.
Nearby in the register
- Boerderij, Hoofdstraat 23Boerderijunder 1 mi
- Schoolgebouw, Oosterkerkpad 3Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Hoofdstraat 21Woonhuisunder 1 mi
- Weeghuisje, Oosterstraat 8Handel en kantoorunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.