Rijksmonumentenregister · Netherlands
Molen, Doltesloot Uitwellingerga (Súdwest-Fryslân 21)
Uitwellingerga, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1929
- Address
- Doltesloot Uitwellingerga (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Uitwellingerga
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.01137, 5.73411
- Monument number
- 515186
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De middelgrote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het nabij het Sneekermeer gelegen weidegebied.
De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd en rond 1929 gebouwd voor de bemaling van de zomerpolder "De Geeuwpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de bestaande "Energie" windmotor gelegen aan dezelfde Doltesloot enige honderden meters naar het zuiden.
De molen werd gebouwd ter vervanging van de nog bestaande Geeuwpoldermolen (spinnekopmolen). De Geeuwpoldermolen bleef bestaan als landschappelijk monument, maar werd in 1987 weer maalvaardig opgeleverd. Sindsdien kunnen dus twee molens de Geeuwpolder bemalen.
Omschrijving
De 8 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is aan een zijde voorzien van een in een stalen kozijn aangebrachte stalen toegangsdeur.
De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur en een dubbele schotbalksponning. De molen maalt uit op de "Doltesloot" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een achtkantige stelling. De stelling bestaande uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het twaalf gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 6 meter. Het rad bestaat uit zes straalarmen waartussen, als uitzondering op het normale type, segmenten met ieder twee bladen verbonden door twee ringen zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de 20e eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland in het bijzonder van die der windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als maalwerktuig kenmerkend voor de fase die ligt tussen windbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van de "Geeuwpolder" van het voormalige Waterschap Oppenhuizen c.a. en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- vanwege de zeldzaamheid van de middelgrote "Herkules" windmotoren;
- vanwege de ensemblewaarde met de nabij gelegen "Energie" windmotor;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het weidegebied nabij het Sneekermeer.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The medium-sized AMERICAN WINDMOTOR is a striking landmark in the meadow area near the Sneekermeer.
The wind engine of the "Herkules Metallicus Windturbine" type, created after an American model, was manufactured in Germany by the "Vereinigte Windturbine Werke AG" in Dresden. The engine was imported by the Rotterdam trading company R.S. Stokvis & Zonen Ltd and was built around 1929 for the drainage of the summer polder "De Geeuwpolder". The engine was built together with the existing "Energie" windmotor located on the same Doltesloot some hundreds of metres to the south.
The engine was built to replace the still-existing Geeuwpoldermolen (spinnekopmolen). The Geeuwpoldermolen remained as a landscape monument, but was made operational again in 1987. Since then, two mills have been able to drain the Geeuwpolder.
Description
The 8-metre-high tower stands in a foundation constructed of concrete. On the foundation a concrete substructure has been erected with a concrete roof. The substructure is provided on one side with a steel access door mounted in a steel frame.
The front water channel is provided with a steel screen and a double sluice-gate slot. The steel screw pump is located in a concrete pump basin with wooden lids. The concrete rear water channel is provided with a wooden guard gate and a double sluice-gate slot. The engine drains into the "Doltesloot" (Frisian boezem). The steel tower has a ladder and an octagonal platform. The platform consisting of steel beams, a wooden deck and steel railings. At the top of the tower is a cast-iron motor body mounted on ball bearings and rotating. The twelve galvanised steel blades of the wind wheel have a diameter of 6 metres. The wheel consists of six radial arms between which, as an exception to the normal type, segments each with two blades connected by two rings are mounted. The engine is equipped with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation according to wind direction, the second for self-regulation according to wind strength. The engine is provided with a cast-iron working mechanism and steel spindles.
Valuation
The so-called American windmotor from the early 20th century is of general cultural-historical and industrial-archaeological importance:
- for the history of industrial archaeology in the Netherlands, in particular that of windmotors;
- for the development of early-20th-century Dutch drainage technology using American model windmills;
- as a milling device characteristic of the phase between wind-driven drainage and motor-driven drainage;
- on account of its role in the emergence of the drainage history of the "Geeuwpolder" of the former Waterschap Oppenhuizen and associates and later the Waterschap "Marne-Middelsee";
- on account of the rarity of the medium-sized "Herkules" windmotors;
- on account of ensemble value with the nearby "Energie" windmotor;
- on account of its landscape significance as a striking landmark in the meadow area near the Sneekermeer.
Nearby in the register
- Molen, Geeuwpolder aan De Dolte Uitwellingerga (Súdwest-Fryslân 21)Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- GeaupoldermoleIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
- Kerk, Buorren 59Kerk en kerkonderdeel1 mi
- Woonhuis, Buorren 43Woonhuis1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.