Rijksmonumentenregister · Netherlands
Vroom & Dreesman
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Winkel
- Function
- Winkel (G2)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1934 - 1936
- Address
- Aalmarkt 22, 2311 ED Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15906, 4.49048
- Monument number
- 515119
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "30 's Gravenhage" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het in 1936 voltooide WARENHUIS Vroom & Dreesmann, gelegen aan de Aalmarkt aan de Rijn tussen twee steegjes, werd in 1934 ontworpen door Leonardus van der Laan (1864-1942) en zijn zoon Johannes Antonius (1896-1966), in opdracht van het gelijknamige warenhuisconcern. Vroom & Dreesmann is ontworpen in een Traditionalistische bouwstijl die sterk is geïnspireerd door de toenmalige Scandinavische architectuur, vergelijkbaar met het werk van onder andere G. Friedhoff en A. van der Steur. Als oud-student van M.J. Granpré Molière werkte Jan van der Laan sinds 1921 samen met zijn vader met name in deze Traditionalistische bouwstijl. C. Kerckhoff, de toenmalige filiaal-directeur, kende Van der Laan van school, reden waarom hij hem verkoos boven Jan Kuyt die op dat moment de meeste nieuwe V&D-filialen ontwierp. Aan de achterkant is het pand uit 1936 in een latere fase ververbonden met bestaande panden aan de Breestraat, waarvan de voorgevels in tact zijn gelaten. De begane grond en eerste drie etages waren ontworpen als verkoopruimten. De vierde, teruggelegen, etage werd gebruikt voor kantoren en dienstruimtes. Van het interieur is met name het hoofdtrappenhuis in de oorspronkelijke staat bewaard gebleven. In het trappenhuis bevinden zich glas-in-lood vensters van Joep Nicolas (1897-1972). Het trappenhuis werd oorspronkelijk overdekt door een witglazen lichtkap, die vervangen is door een flauw hellend tongewelf met inbouwspotjes. De etalages op de begane grond zijn deels gemoderniseerd. De grootste verandering hierin is de verwijdering van de etalage-eilanden in 1967. De reliëfs aan de Maarsmansteeg bevatten afbeeldingen van families, om aan te geven dat Vroom & Dreesmann een winkel is voor het gehele gezin. Op de risalerende toren is één van de twee reliëfs in 1993 toegevoegd.
Omschrijving
Warenhuis van vijf bouwlagen onder een overstekend schilddak, gedekt met koper. De kern van het gebouw bestaat uit betonnen kolommen, die bekleed waren met marmer, en betonvloeren. Het pand heeft een rechthoekige plattegrond met een gebogen voorgevel en torenachtige uitbouw met glazen opbouw en balustrade. De vierde en bovenste verdieping is kleiner en ligt terug van de rooilijn. De gevels zijn opgetrokken in gele baksteen met zandstenen sierlagen en reliëfs.
Op de verdiepingen dubbele en enkele vensters met stalen kozijnen en zesruits roedenverdeling in een zandstenen lijst met concave lisenen en waterdorpels.
Strekken boven en onder de vensters.
De extra hoge begane grond wordt in de voorgevel (noordoost) geleed door etalagevensters onder een koperen luifel met daarboven een horizontale strook in zandsteen met houten luikjes in vierkante nissen. Daarboven drie verdiepingen en een naar achter liggende vierde verdieping. De voorgevel telt tweeëntwintig vensterassen (dubbel venster = twee vensterassen). De tweede vensteras van links risaleert en heeft een opbouw, waardoor het de indruk wekt van een toren.
Rechts van het hoofdvolume een iets terugliggend trappenhuis van vier bouwlagen, met daarin een dienstingang met goederenontvangst. Het trappenhuis is lager om een overgang te vormen van het hoge warenhuis naar de aangrenzende Waag.
Vijf etalagevensters hebben nog de oorspronkelijke houten kozijnen. Granieten borstwering onder etalagevensters en granieten halfzuilen ertussen. Houten kroonlijst en betimmering van verticale latten boven etalages. Onder in bronzen luifel houten raamwerk, gevuld met glas. Op eerste verdieping Franse balkons.
Twee zandstenen speklagen op eerste verdieping over gehele breedte gevel.
Links van de risaliet enkele vensters, rechts dubbele. Zandsteen op de hoeken van de dakrand van de derde verdieping.
De vierde verdieping heeft glazen gevels van staande ruitjes in stalen kozijnen, omringd door een smal dakterras met een stalen hek.
Grote vensters met roedenverdeling in de risaliet. Tussen de vensters twee reliëfs met reigers en takken. Vier speklagen op de hoogte van de vierde verdieping. Boven de dakrand verjongt de top van de toren zich. In de top staande ruitjes in stalen kozijnen onder een koperen overstekend tentdak met concave dakvlakken en kanteelachtige slabben. In het trappenhuis rechts een dienstingang onder een zandstenen rondboog, smalle vensters en een overstekende daklijst.
De zijgevel aan de Maarsmansteeg (zuidoost) telt vier vensterassen. Vensters door zandstenen concave lisenen aan elkaar gekoppeld. Zowel de strook boven de etalages als de daklijst van de derde verdieping in zandsteen. Op de hoeken reliëfs met familietaferelen. Strekken op de derde verdieping met zandstenen sluit- en aanzetstenen. Vensterindeling en hekjes verder identiek aan voorgevel.
Overstekende daklijst vierde verdieping hier op stalen zuiltjes.
De zijgevel aan Mandenmakerssteeg (noordwest) is veel breder dan aan Maarsmansteeg. Linker deel onder zadeldak met vierkante vensters in eenheden van drie bij elkaar. Speklagen op de derde verdieping. Traplichten in het rechter deel.
Interieur
In het interieur zijn met name het hoofdtrappenhuis en de constructie van het schilddak bewaard gebleven. In de kelder achter de dienstingang aan de Aalmarkt een hellingbaan van de goedereningang. Op de begane grond hellingen met bronzen hekjes, relingen en kleine trapjes om het hoogteverschil tussen de Aalmarkt en Breestraat te overbruggen. In het deel aan de Breestraat, achter de gevel van de Vergulde Turk, zijn onder meer nog een cassetteplafond en een houten trap met gesneden balusters bewaard gebleven. In de balusters en wandbetimmering van het trappenhuis zijn guirlandes uitgesneden.
Onder het torentje aan de Aalmarkt leidt een rond trappenhuis van de derde naar de vierde verdieping. De stalen vakwerkspanten in het schilddak werden bij de oorspronkelijke kantoorfunctie verborgen achter een plafond. Trappenhuis op vierkante plattegrond met afgeronde hoeken. Wit en zwart marmeren lambrisering, betegelde zuil, linoleum op vloer en treden, houten leuningen op bronzen steunen, bronzen traphekken en relingen, radiatoren in nissen en glas-in-lood. Zowel figuratieve als abstracte, rechthoekige en ronde glas-in-lood vensters in de kleuren zwart, wit, geel en grijs. In de figuratieve glas-in-lood vensters zijn de eveneens afgebeelde spreuken uitgebeeld: eerste bordes: "Het welzijn van den geest/ wordt door de stof gedragen/ de stof dient stâag vernieuwd/ om het menschdom te behagen." tweede bordes: "Een oud kleed past geen nieuwen mensch/ elk jaartij heeft een eigen wensch." derde bordes: "Wie goede waar verkoopt/ die dient den gragen klant/ maar steunt de voortbrengst ook/ en helpt zoo 't gansche land." vierde bordes: "Wagens die rijden door de landouwen/ en dragers die pakken en balen sjouwen/ en schepen die de zee doorklieven/ zij voeren het goed aan om u te gerieven."
Waardering
Het warenhuis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van een warenhuis uit de jaren dertig van de twintigste eeuw.
Het warenhuis is tevens van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde wegens de door de Scandinavische architectuur geïnspireerde Traditionalistische bouwstijl, die in winkelarchitectuur zeldzaam is. Bovendien is het ontwerp van algemeen belang als kenmerkend voorbeeld binnen het oeuvre van Leo en Jan van der Laan.
Stedebouwkundig is het warenhuis zeer waardevol vanwege de beelbepalende situering in de binnenstad van Leiden.
Het exterieur is gaaf en ook delen van het interieur zijn gaaf bewaard gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The DEPARTMENT STORE Vroom & Dreesmann, completed in 1936, located on the Aalmarkt on the Rhine between two alleyways, was designed in 1934 by Leonardus van der Laan (1864-1942) and his son Johannes Antonius (1896-1966), commissioned by the department store concern of the same name. Vroom & Dreesmann was designed in a Traditionalist architectural style strongly inspired by Scandinavian architecture of the period, comparable to the work of, among others, G. Friedhoff and A. van der Steur. As a former student of M.J. Granpré Molière, Jan van der Laan had worked with his father since 1921, particularly in this Traditionalist architectural style. C. Kerckhoff, the branch manager at the time, knew Van der Laan from school, which is why he preferred him over Jan Kuyt, who was designing most of the new V&D branches at that time. At the rear, the 1936 building was later connected to existing buildings on the Breestraat, whose front facades were left intact. The ground floor and first three storeys were designed as sales spaces. The fourth, set-back, storey was used for offices and service rooms. Of the interior, in particular the main staircase has been preserved in its original state. In the staircase are stained-glass windows by Joep Nicolas (1897-1972). The staircase was originally covered by a white-glass lantern roof, which has been replaced by a gently sloping barrel vault with recessed spotlights. The storefronts on the ground floor have been partially modernized. The greatest change was the removal of the display islands in 1967. The reliefs on the Maarsmansteeg depict families, to indicate that Vroom & Dreesmann is a shop for the whole family. One of the two reliefs on the projecting tower was added in 1993.
Description
Department store of five storeys under a projecting hipped roof, covered with copper. The core of the building consists of concrete columns, which were clad in marble, and concrete floors. The building has a rectangular floor plan with a curved front facade and tower-like extension with glazed superstructure and balustrade. The fourth and top floor is smaller and set back from the building line. The facades are built in yellow brick with sandstone decorative bands and reliefs.
On the storeys double and single windows with steel frames and six-pane glazing bars in a sandstone surround with concave fluting and drip mouldings.
Bands above and below the windows.
The exceptionally high ground floor is articulated on the front facade (north-east) by storefront windows under a copper canopy, above which is a horizontal band in sandstone with wooden shutters in square recesses. Above this three storeys and a set-back fourth storey. The front facade has twenty-two window bays (double window = two window bays). The second window bay from the left projects and has a superstructure, giving it the appearance of a tower.
To the right of the main volume a slightly set-back staircase of four storeys, containing a service entrance with goods reception. The staircase is lower to form a transition from the high department store to the adjacent Waag.
Five storefront windows retain the original wooden frames. Granite breastwork under storefront windows and granite half-columns between them. Wooden cornice and boarding of vertical slats above storefronts. Below in bronze canopy wooden framework, filled with glass. On first floor French balconies.
Two sandstone bands on first floor across the full width of facade.
Left of the projection single windows, right double windows. Sandstone at the corners of the roof edge of the third storey.
The fourth storey has glazed facades of standing panes in steel frames, surrounded by a narrow roof terrace with a steel railing.
Large windows with glazing bars on the projection. Between the windows two reliefs with herons and branches. Four bands at the height of the fourth storey. Above the roof edge the top of the tower tapers. Standing panes in steel frames under a copper projecting pitched roof with concave roof surfaces and battlement-like slabs. In the staircase to the right a service entrance under a sandstone round arch, narrow windows and a projecting roof edge.
The side facade on the Maarsmansteeg (south-east) has four window bays. Windows connected by sandstone concave fluting. Both the band above the storefronts and the roof edge of the third storey in sandstone. On the corners reliefs with family scenes. Bands on the third storey with sandstone springer and abutment stones. Window arrangement and railings otherwise identical to front facade.
Projecting roof edge fourth storey here on steel columns.
The side facade on Mandenmakerssteeg (north-west) is much wider than on Maarsmansteeg. Left part under saddle roof with square windows in units of three together. Bands on the third storey. Stairwell lights in the right part.
Interior
In the interior, particularly the main staircase and the construction of the hipped roof have been preserved. In the basement behind the service entrance on the Aalmarkt a ramp for the goods entrance. On the ground floor ramps with bronze railings, handrails and small steps to bridge the height difference between the Aalmarkt and Breestraat. In the part on the Breestraat, behind the facade of the Vergulde Turk, among other things a coffered ceiling and a wooden staircase with carved balusters have been preserved. In the balusters and wall boarding of the staircase garlands have been carved.
Under the small tower on the Aalmarkt a round staircase leads from the third to the fourth storey. The steel lattice trusses in the hipped roof were concealed behind a ceiling during the original office function. Staircase on square floor plan with rounded corners. White and black marble wainscoting, tiled column, linoleum on floor and treads, wooden handrails on bronze brackets, bronze stair railings and handrails, radiators in niches and stained-glass windows. Both figurative and abstract, rectangular and round stained-glass windows in the colours black, white, yellow and grey. In the figurative stained-glass windows the maxims likewise depicted are shown: first landing: "The welfare of the spirit/ is carried by material/ material must constantly be renewed/ to please mankind." second landing: "An old garment befits not a new person/ each year has its own wish." third landing: "Whoever sells good goods/ serves the discerning customer/ but also supports production/ and helps thus the whole country." fourth landing: "Wagons that travel through the countryside/ and carriers who load and unload bales/ and ships that plough the sea/ they bring the goods to please you."
Valuation
The department store is of general importance because of its cultural-historical value as a representative example of a department store from the nineteen-thirties.
The department store is also of general importance because of its architectural-historical value due to the Traditionalist architectural style inspired by Scandinavian architecture, which is rare in commercial architecture. Moreover, the design is of general importance as a characteristic example within the oeuvre of Leo and Jan van der Laan.
From an urban planning perspective the department store is highly valuable because of its prominent situation in the city centre of Leiden.
The exterior is well-preserved and also parts of the interior have been well-preserved.
Nearby in the register
- Handel en kantoor, Aalmarkt 21Handel en kantoorunder 1 mi
- Brug, Aalmarkt tegenover 21Brugunder 1 mi
- Onderdeel woningen e.d., Mandenmakerssteeg 1Onderdeel woningen e.d.under 1 mi
- Winkelwoning, Maarsmansteeg 8Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.