Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Lammenschansweg 40 A
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1935 - 1936
- Address
- Lammenschansweg 40 A, 2313 DM Leiden
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15039, 4.49567
- Part of complex
- 515065
- Monument number
- 515066
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "30 's Gravenhage" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In de traditionalistische trant van de Delftse School uitgevoerde St. Petruskerk met hoge fronttoren. Op 23 april 1935 werd de eerste steen van de driebeukige, rooms-katholieke BASILIEK gelegd door deken A.H.M.J. Homulle. Bouwheer van de kerk was pastoor Th. Beukers, de firma Bik en Breedeveld de aannemer. De architect A.J. Kropholler heeft ook een groot deel van het meubilair ontworpen. 10 maart 1936 werd de kerk ingewijd en in gebruik genomen. Tijdens de inwijding werden de relikwieën van de H.Petrus en de HH. Fortunatus en Placidus in een holte van de tafel van het hoogaltaar gemetseld volgens vroeg-christelijk gebruik. De relikwieën waren afkomstig uit de in 1933 afgebrande St. Petruskerk aan de langebrug.
De plattegrond van de Petruskerk is het resultaat van Krophollers idee dat een kerk kort en breed moet zijn in plaats van smal en lang. In een brede kerk hebben de gelovigen het beste zicht op de H. Handelingen en kunnen het gesproken woord het best verstaan. Kropholler beschouwde het koor als het belangrijkste onderdeel van de kerk. Daar moest veel licht binnenvallen en naar het koor toe mocht geen kolom het zicht belemmeren. Vandaar dat de vier grote zuilen in de Petruskerk zoveel mogelijk naar buiten zijn geplaatst. De zijbeuken dienen als gangpad en voor het plaatsen van de biechtstoelen. De matige hoogte van de ruimte en de houten kap hebben mede als functie te zorgen voor een goede akoestiek. In de architectonische vormgeving van zowel ex- als interieur blijkt eveneens dat de kerk een schoolvoorbeeld is van Krophollers uitgangspunten. Hij vond dat de hedendaagse bouwkunst moest aansluiten bij de oude inheemse kerkbouw, door het gebruik van onder meer spitsbogen, de basiliekvorm en de klokkentoren. Uit economisch standpunt moest een architect naar zijn idee weglaten wat gemist kan worden en in dat kader muren stevig uitvoeren zodat ze tegelijkertijd een onderdeel van de constructie vormen. De stevige muren zorgen tevens voor een duidelijk onderscheid tussen buiten en binnen en een gevoel van warmte. Door het gebruik van fraaie natuurlijke materialen kunnen dure beschilderingen en bedrieglijke elementen als schijnvoegen vermeden worden. In de eerste jaren was het interieur van de kerk nog niet voltooid. De vloer bestond uit kaal beton, beelden en een kruiswegstaties ontbraken. De vijf oorspronkelijke klokken zijn in februari 1943 door de Duitsers geroofd. In 1947 werden de klokken ter gelegenheid van het zilveren pastoraat van pastoor Beukers vervangen door vijf nieuwe klokken. In 1960 werd het torentje met de weerhaan op het priesterkoor wegens de slechte bouwkundige staat verwijderd. De vensters hadden in een latere fase gevuld moeten worden met gebrandschilderd glas. Wegens bezuinigingen is niet al het heldere glas vervangen. Alleen in het koor en in de zijkapellen is later glas- in-lood toegevoegd. In 1958 werd aan de zuidkant van de kerk de kapel van de H. Liduina toegevoegd. De fundamenten waren al gelegd bij de bouw van de kerk. De kapel is gebouwd door de architecten Van Oerle en Schrama in overleg met Kropholler. De sacristie is in 1968 verbouwd tot dagkapel. In 1964 werd een tweede altaar voor het hoofdaltaar geplaatst in verband met de gewijzigde liturgische opvattingen. Dit tweede altaar werd verwijderd, toen het hoofdaltaar in 1990 verplaatst werd vanuit de absis naar het middenschip. Bij de verplaatsing is het middendeel van de tombe verwijderd, waardoor een tafelmodel is ontstaan. De banken werden rond het altaar geplaatst. De communiebanken dienen nu deels als afbakening van de ruimte rond het altaar. Andere onderdelen van de communiebanken zijn gebruikt voor een rustaltaar voor het H. Sacrament in de absis. Achter in de kerk (west) is het portaal met koorbalkon uitgebouwd met behulp van de overtallige banken en glas. Het doopvont is verplaatst naar de middenas van het schip, midden tussen het altaar en koorbalkon. Ook op het gebied van de beeldende kunsten en kunstnijverheid zijn veel elementen verplaatst, verwijderd of toegevoegd. Zo is onder andere het tabernakel in 1975 opnieuw verguld en voorzien van een netwerk van ribbels.
Omschrijving
De St. Petruskerk, een basiliek, is opgetrokken in Ouderzorgsteen onder een geknikt zadeldak met rode Hollandse pannen en een houten gootlijst boven de muren. De zijbeuken zijn aan de westkant één travee korter dan het middenschip en afgedekt door identieke zadeldaken. De uiteinden van de daken zijn voorzien van tuitgevels. Zware overhoekse steunberen in twee geledingen zowel op de hoeken van het schip als van de zijbeuken. De lichtbeuken van het middenschip en de langsgevels van de zijbeuken worden geleed door drielichtvensters onder spitsbogen. In de andere gevels vensters onder spitsbogen. De dekstenen van de gevels en de schampstenen en aanzetstenen bij de gevelopeningen zijn uitgevoerd in Lärchen Tufsteen. Boven in de gevels horizontale lijnen door reliëf in het metselverband.
Voor de voorgevel (west) een zware, vierkante toren, die wordt bekroond door een hoge, ingezwenkte spits met leien in Maasdekking met op de top een kruis van smeedwerk. In iedere gevel van de toren een galmgat en een wijzerplaat. In de voorgevel van de toren (west) de hoofdingang in een spitsboogvormig portaal met afgeschuinde hoeken onder trompen van tufsteen. Boven drie hardstenen treden gaat men de kerk binnen door een dubbele getoogde opgeklampte houten deur met grote gietijzeren kruisgehengen en spioneervensters met sierijzers. In de zijgevels van de toren ingangen met zijlichten.
In de oksels van de zijbeuken en het schip aan de westkant zijn overhoekse entreepartijen aangebracht, die in vormgeving identiek zijn aan de hoofdingang in de toren. Tegen de langsgevels van de zijbeuken diverse uitbouwen van kapellen en biechtruimtes. Een driezijdige absis aan de oostkant van het schip, een driezijdige kapel als afsluiting van de zuidelijke zijbeuk. Voor de kerk een erfscheiding bestaande uit een muurtje van rode baksteen met ezelsruggen en zware postamenten.
Interieur
De drie beuken van het interieur worden gescheiden door gedrukte spitsbogen op kolommen van licht Noors graniet met teerlingkapitelen. De wanden zijn opgetrokken in kalkzandsteen, met een lambrisering van geglazuurde baksteen in dezelfde tint. Gedrukte spitsbogen boven de openingen naar de kapellen. Boven de deuren van de biechtstoelen rechte licht granieten lateien en lateien met keperbogen. De bogen in het interieur zijn voorzien van rollagen met vijf lagen koppen. Onder de zadeldaken balkenplafonds van roodbruin dennenhout uit Oregon. De dwarsbalken van de plafonds steunen op houten consoles. Op de vloer zijn verschillende soorten marmer en travertin in patronen gelegd. In het midden van het schip bijvoorbeeld een witmarmeren duif met olijftak. Aan de noordkant van de kerk bevindt zich de doopkapel. De vloer van de doopkapel ligt enige treden lager dan de aangrenzende zijbeuk. In de doopkapel glas-in-lood van Frans Balendong. Van de oorspronkelijke kerkmeubels en beeldende kunsten zijn onder meer bewaard: het tabernakel, bekroond met een koningskroon en voorzien van afbeeldingen van een pelikaan en vis met broodkorf; het hoogaltaar van Grieks marmer; een staande godslamp van geamberd onyx; de hekjes van de epistel- en evangelie-ambonen van Kropholler; de kroonluchters van Kropholler; geschilderde kruiswegstaties van Pieter Geraedts; de glas-in-lood ramen in de absis met Petrus en Paulus van Han Bijvoet uit 1938; het tegeltableau van de H. Antonius van Felix Timmermans uit 1938; de restanten van de communiebanken in wit, paars en zwart marmer; het zes meter hoge kruis met de Verlosser van Gerhard Janssen; beelden van Maria H. Maagd en Kind (Albert Termote), H. Theresia (dom. Van der Meij), Paus Pius X, H. Hart (dom. Van der Meij).
Waardering
De St. Petruskerk uit 1934-36 is van algemeen belang wegens cultuurhistorische waarde als uitdrukking van de katholieke parochiewijk gedachte en vanwege de dominante plaats die de kerk inneemt in de ontwikkeling van het interbellum-woonwijkje. Architectuurhistorisch is de kerk van algemeen belang vanwege de vormgeving in de bouwstijl van de Delftse School en als kenmerkend voorbeeld in het oeuvre van A.J. Kropholler. In stedebouwkundig opzicht is de kerk van betekenis vanwege de functionele en ruimtelijke relatie met de pastorie en rijtjeshuizen en de beeldbepalende ligging in het hart van het complex, alsook vanwege de silhoutwaarde van de toren. Het exterieur is gaaf, het interieur overwegend gaaf bewaard.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
St. Petrus Church executed in the traditionalist manner of the Delft School with a high front tower. On 23 April 1935 the first stone of the three-aisle, Roman Catholic BASILICA was laid by dean A.H.M.J. Homulle. The building owner of the church was vicar Th. Beukers, the firm Bik and Breedeveld the contractor. Architect A.J. Kropholler also designed a large part of the furnishings. On 10 March 1936 the church was consecrated and put into use. During the consecration the relics of St. Petrus and of SS. Fortunatus and Placidus were mortared into a cavity of the high altar table according to early Christian practice. The relics came from the St. Petrus Church at the langebrug which burned down in 1933.
The ground plan of the Petrus Church is the result of Kropholler's idea that a church should be short and broad rather than narrow and long. In a broad church the faithful have the best view of the Holy Acts and can best hear the spoken word. Kropholler regarded the choir as the most important component of the church. Much light should fall there and no column should obstruct the view towards the choir. That is why the four large columns in the Petrus Church are placed as far outboard as possible. The side aisles serve as gangways and for the placement of confessionals. The moderate height of the space and the wooden roof structure also serve to ensure good acoustics. In the architectural design of both exterior and interior it is evident that the church is a textbook example of Kropholler's principles. He believed that contemporary architecture should align with old indigenous church building, through the use of, among other things, pointed arches, the basilica form and the bell tower. From an economic standpoint, an architect should in his view omit what can be missed and in that context execute walls stoutly so that they simultaneously form a component of the structure. The sturdy walls also ensure a clear distinction between outside and inside and a feeling of warmth. Through the use of fine natural materials, expensive paintings and deceptive elements such as false joints can be avoided. In the first years the interior of the church was not yet completed. The floor consisted of bare concrete, statues and a stations of the cross were missing. The five original bells were stolen by the Germans in February 1943. In 1947 the bells were replaced by five new bells on the occasion of the silver jubilee of vicar Beukers's pastorate. In 1960 the small tower with the weathervane on the priest's choir was removed due to poor structural condition. The windows were to have been filled with stained glass at a later stage. Due to budget constraints not all clear glass was replaced. Only in the choir and in the side chapels was glass-in-lead later added. In 1958 the chapel of St. Liduina was added to the south side of the church. The foundations had already been laid during the construction of the church. The chapel was built by architects Van Oerle and Schrama in consultation with Kropholler. The sacristy was converted into a daily chapel in 1968. In 1964 a second altar was placed in front of the high altar in connection with changed liturgical views. This second altar was removed when the high altar was moved in 1990 from the apse to the nave. With the relocation the central part of the tomb was removed, creating a table model. The pews were placed around the altar. The communion rails now partly serve to demarcate the space around the altar. Other components of the communion rails were used for a side altar for the Holy Sacrament in the apse. At the back of the church (west) the porch with choir gallery was extended with the help of redundant pews and glass. The font was moved to the central axis of the nave, midway between the altar and choir gallery. Also in the field of the visual arts and decorative arts many elements were relocated, removed or added. For example, the tabernacle was regilded in 1975 and provided with a network of ribs.
Description
The St. Petrus Church, a basilica, is built of Ouderzorgsteen under a bent gabled roof with red Dutch tiles and a wooden drip moulding above the walls. The side aisles on the west side are one bay shorter than the nave and covered by identical gabled roofs. The ends of the roofs are provided with spout gables. Heavy diagonal buttresses in two stages both at the corners of the nave and of the side aisles. The clerestory windows of the nave and the long facades of the side aisles are articulated by three-light windows under pointed arches. In the other facades windows under pointed arches. The coping stones of the facades and the chamfer stones and setting stones at the façade openings are executed in Lärchen tuff stone. High up in the facades horizontal lines formed by relief in the brickwork bond.
Before the front facade (west) a heavy, square tower, which is crowned by a high, curved spire with slates in Maasdecker bond with a wrought iron cross on top. In each facade of the tower a sound hole and a clock face. In the front facade of the tower (west) the main entrance in a pointed arch-shaped portal with bevelled corners under trompes of tuff stone. Above three granite steps one enters the church through a double arched clamped wooden door with large cast iron cross hinges and peephole windows with decorative ironwork. In the side facades of the tower entrances with sidelights.
In the corners of the side aisles and the nave on the west side are diagonal entrance compartments, which in design are identical to the main entrance in the tower. Against the long facades of the side aisles various extensions of chapels and confessional spaces. A three-sided apse on the east side of the nave, a three-sided chapel as the closure of the southern side aisle. Before the church a boundary fence consisting of a wall of red brick with saddle backs and heavy plinths.
Interior
The three aisles of the interior are separated by compressed pointed arches on columns of light Norwegian granite with cubic capitals. The walls are built of calcium silicate brick, with panelling of glazed brick in the same tone. Compressed pointed arches above the openings to the chapels. Above the doors of the confessionals straight light granite lintels and lintels with herringbone arches. The arches in the interior are provided with roll mouldings with five rows of stops. Under the gabled roofs beam ceilings of reddish-brown Oregon pine wood. The cross beams of the ceilings rest on wooden consoles. On the floor various types of marble and travertine are laid in patterns. In the middle of the nave for example a white marble dove with olive branch. On the north side of the church is the baptismal chapel. The floor of the baptismal chapel is several steps lower than the adjacent side aisle. In the baptismal chapel glass-in-lead by Frans Balendong. Of the original church furnishings and works of art the following are preserved among others: the tabernacle, crowned with a royal crown and provided with depictions of a pelican and fish with bread basket; the high altar of Greek marble; a standing sanctuary lamp of amber onyx; the rails of the epistle and gospel pulpits by Kropholler; the chandeliers by Kropholler; painted stations of the cross by Pieter Geraedts; the glass-in-lead windows in the apse with Peter and Paul by Han Bijvoet from 1938; the tile tableau of St. Antonius by Felix Timmermans from 1938; the remains of the communion rails in white, purple and black marble; the six metre high cross with the Saviour by Gerhard Janssen; statues of Mary Holy Virgin and Child (Albert Termote), St. Theresia (dom. Van der Meij), Pope Pius X, Sacred Heart (dom. Van der Meij).
Valuation
The St. Petrus Church from 1934-36 is of general importance for its cultural historical value as an expression of the Catholic parish district idea and because of the dominant place the church occupies in the development of the interwar residential district. From an architectural history perspective the church is of general importance because of its design in the building style of the Delft School and as a characteristic example in the oeuvre of A.J. Kropholler. From an urban planning perspective the church is significant because of the functional and spatial relationship with the vicarage and terraced houses and the distinctive location in the heart of the complex, as well as because of the silhouette value of the tower. The exterior is intact, the interior is preserved to a large extent in good condition.
Nearby in the register
- Pastorie(F), Lorentzkade 16 AKerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Lantaarn, Lammenschansweg 40Straatmeubilairunder 1 mi
- Woonhuis, Zeemanlaan 24Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Lorentzkade 1Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.