Rijksmonumentenregister · Netherlands
Laboratorium, Hugo de Grootstraat 32 K 1
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Laboratorium
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1895 - 1897
- Address
- Hugo de Grootstraat 32 K 1, 2311 XK Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15261, 4.48557
- Part of complex
- 515047
- Monument number
- 515050
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst voor de Rijksuniversiteit Leiden uitgevoerd, voormalig Pharmaceutisch LABORATORIUM, gebouwd in 1895-1897 in een gemengd Neo-Gotische en Neo-Renaissance stijl.
Het gebouw bevatte oorspronkelijk diverse laboratoria (waaronder het Galenisch Laboratorium) en werkruimten, een prepareerkamer, magazijnen voor de pharmacognostische- en de chemicaliënverzameling, een modelapotheek en een collegezaal. Vanaf 1898 werd het Pharmaceutisch Laboratorium ook ingeschakeld bij de keuring van levensmiddelen voor gevangenissen en vanaf 1902 bij de gemeentelijke keuringsdienst van Leiden. Door diverse verbouwingen, aanpassingen aan de eisen van de tijd en functiewijziging is van het oorspronkelijke interieur weinig bewaard gebleven. Het inwendige is derhalve van ondergeschikt belang bij de bescherming van rijkswege. Het gebouw wordt anno 1995 gebruikt door de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Leiden.
Omschrijving
Oorspronkelijk vanuit een in hoofdzaak L-vormige plattegrond samengesteld, in rode verblendsteen met accenten van gele verblendsteen (speklagen) en natuursteen opgetrokken en met muurankers verlevendigd gebouw. Het gebouw heeft twee, respectievelijk drie bouwlagen boven een souterrain en met leien (Maasdekking) gedekte schild-, wolf- en zadeldaken, waarvan de meeste met ijzeren nokhoekbekroning. De vensters zijn voorzien van neggen en montanten met kwartholprofiel. De drie opgemetselde dakkapellen zijn voorzien van rechtgesloten vensters en staan onder gedrukte spitsbogen en met leien gedekte wolfdakjes met zinken pironnen.
Voorgevel met drie en twee bouwlagen boven een souterrain met hardstenen randen op het trasraam en rechtgesloten souterrainvensters onder eveneens hardstenen latei. Hoog opgaand risaliet met luiken in het souterrain en een ronde traptoren. Gevelomlijsting door middel van hoeklisenen en een spitsboogfries, die ook de andere gevels van de risaliet beëindigen. Op bel étage en eerste verdieping samengestelde, rechtgesloten zes-ruits vensters met geprofileerde bakstenen tussenstijlen (montants), zandstenen boven-, onder- en wisseldorpels en over de gehele gevelbreedte doorgetrokken, eveneens zandstenen lekdorpels, die tevens als cordonlijst fungeren. Hoog opgaande bovenste gevelgeleding met hoge, samengestelde spitsboogvensterpartij met glas-in-lood invulling, neggen, bakstenen montanten en traceringen met kwartholprofielen in de bakstenen borstweringen met spitsboogfriesjes. In de rechter zijgevel van de risaliet twee spitsboogvensters, die kleinere versies zijn van het grote venster aan de voorzijde. De linker zijde is blind. Het uit steile schilden bestaande schilddak is voorzien van dakkapelletjes met zinken pironen en uitkragende kapjes, alsmede twee ijzeren nokversieringen, waarvan één met windvaan. Op bel étage aangezette ronde hoektoren (arkel) met geprofileerde natuurstenen (zandsteen) onderbouw boven twee halfronde aanzetstukken met gebeeldhouwde reliëfs. Torenschacht met staande trapvenstertjes. Octogonale bovenste torengeleding onder een dito, met leien gedekte spits.
Rechts van de traptoren een lager bouwdeel met op de bel étage (oorspronkelijk met een modelapotheek) drie kruisvensters met geprofileerde bakstenen montants, zandstenen wisseldorpels en eveneens zandstenen boven- en onderdorpels. De vensters staan onder een dubbele ontlastingsboog met overspanningsboog. In de bouwlaag hierboven (oorspronkelijk de collegezaal) een groot, samengesteld spitsboogvenster met getoogde onderramen en bovenramen met traceringen van geprofileerde baksteen en een invulling van glas-in-lood. Het venster staat onder een met leien gedekte steekkap met wolfsend. Aan de dakaanzetten gebeeldhouwde kopjes. Rechts van de rechter vleugel een erfafscheiding in de vorm van een ijzeren hek, zoals dat tussen de linker vleugel en de dienstwoningen. De vrijwel symmetrisch ingedeelde vleugel (oorspronkelijk met laboratoria en werkruimtes) links van de risaliet telt boven het rechtgesloten vensters bevattende souterrain zes (bel étage), respectievelijk zeven vensters per bouwlaag.
Entreepartij onder een balkon met hardstenen voetplaat en gemetselde borstweringen, dat rust op deels uit natuursteen en deels uit baksteen samengestelde consoles met gebeeldhouwde spuwers. Boven een vernieuwd bordestrapje met hardstenen treden een getoogde, dubbele paneeldeur (vleugeldeur) met driedelig bovenlicht met geprofileerde montants, spitsbogen en glas-in-lood invulling tussen archivolten. Aan weerszijden van de entree drie kruisvensters als die van de bel etage rechts van het risaliet. Ook de in de verdieping hierboven zijn hieraan identiek. De middelste gevelopening is een getoogde, dubbele glasdeur onder een tweeruits bovenlicht als de bovenramen van de andere vensters. De balkondeuren staan onder een glazen luifel die rust op consoles van decoratief bewerkt smeedijzer. Vensters in de bovenste bouwlaag met getoogde bovenramen onder overspannende ontlastingsboog. Uitgemetselde gevelrand voorzien van kwarthol profiel. Uit het dakschild hierboven steken drie gemetselde dakkapellen met rechtgesloten vensters onder terugliggende boogtrommels en met leien gedekte wolfsdakjes met zinken piron. De kopgevel van de linker vleugel is driezijdig en per bouwlaag voorzien van vensters als die in de voorgevel. Een venster in de middentravee wijkt af en is voorzien van een getoogd onderraam.
De loodrecht op voornoemde bouwdeel staande vleugel (oorspronkelijk eveneens een laboratoriumvleugel) is voorzien van diverse uitbouwen met twee of drie vensterlagen. De vensters variëren van grootte en samenstelling, maar hebben alle zandstenen dorpels en zijn meestal voorzien van geprofileerde montants. De uitbouwen hebben respectievelijk een plat dak, een lessenaar- en een afgeknot schilddak. De bovenste bouwlaag van het door middel van lisenen gelede hoofdvolume is toegevoegd. Ook de gevelopening in het souterrain is een wijziging van de oorspronkelijke situatie.
De oorspronkelijke gevelbeëindiging is voorzien van een tandlijst met bloktand. Aan de achterzijde van het gebouw is een in donkere baksteen opgetrokken vleugel toegevoegd met diverse kruisvensters met hardstenen onderdorpels. De oorspronkelijke zuidgevel van de achterste vleugel telt boven het souterrain (met rechtgesloten vensters tussen hardstenen lateien en onderdorpels) twee, door middel van lisenen doorsneden oorspronkelijke bouwlagen en de toegevoegde verdieping. De zesruits vensters met zandstenen dorpels zijn te vergelijken met die in de noordgevel. In het linker deel van deze met lisenen doorsneden gevel bevindt zich een koekoek met dubbele, onder hardstenen latei staande paneel-glasdeur met ijzeren raamdecoraties. Een twee bouwlagen boven souterrain tellende uitbouw (avant corps) onder afgeknot schilddak, rechts aan de gevel. De kap hiervan is gedekt met leien en voorzien van dakkapelletjes en zinken pironen. De achtergevel (oostzijde) van de rechter vleugel aan de straatkant is vergelijkbaar met de voorgevel. De grote vensterpartij is hier samengesteld uit vier vensters met glas-in-lood invulling, baksteentraceringen en borstweringen met uitgemetselde boogfriesjes. De bovenste vensterdelen hebben een spitsboogbeëindiging. Het risalerende rechter deel van deze gevel bevat het trappenhuis. Boven een kleine trap staat een getoogde glasdeur met glas-in-lood in het tweedelige bovenlicht. Hierboven twee hoge, samengestelde traplichten, eveneens met glas-in-lood invulling, blinde delen met boogfriesjes en geprofileerde traceringen in de spitsboogvormige bovenramen.
De zuidelijke kopgevel is een topgevel onder wolfsdak. Het bevat op de bel étage drie rechtgesloten kruisvensters als die in de voorgevel. Het grote venster van de erboven liggende voormalige collegezaal is een samengesteld blind spitsboogvenster met een boogfries en geprofileerde baksteentraceringen. Oorspronkelijk waren de bovenste raamdelen voorzien van een invulling van glas-in-lood.
Het interieur bevat ondermeer nog het oorspronkelijke representatieve, voor een deel in natuursteen gebouwde trappenhuis met ribben aan de booggewelven, spitsboogopeningen, trapleuningen met driepasbalusters en met kleurig glas-in-lood ingevulde traplichten. Ook de voormalige collegezaal - nu bibliotheek - is nog voor een belangrijk deel in oorspronkelijke staat bewaard gebleven.
Deze ruimte is voorzien van een houten, met smalle ribben geprofileerd plafond met volwandige rondboogspanten (met vijfzijdige, geknikte boogrug) en trekbalken, die met decoratief bewerkte hangstijlen met elkaar zijn verbonden. Het met glas-in-lood ingevulde venster staat onder het spitsboogvormige houten gewelf van de steekkap.
Waardering
Het voormalig Pharmaceutisch laboratorium uit 1895-1897 is van algemeen belang wegens cultuurhistorische waarde als een bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling in de experimentele wetenschappen en vanwege de historische band tussen universiteit en de stad Leiden. Het gebouw is van algemeen belang wegens architectuurhistorische waarde vanwege de specifieke vormgeving in zowel de hoofdvorm als in de Neo-Gotisch-Renaissancistische detaillering van het exterieur en als karakteristiek voorbeeld van een bouwwerk uit het oeuvre van een vooraanstaand architect (J. van Lokhorst). Het gebouw heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarde als essentieel onderdeel van een architectonisch en stedenbouwkundig, zowel visueel als historisch-functioneel sterk aan elkaar gerelateerde groep universitaire gebouwen. Het gebouw is tevens van belang vanwege de gaafheid en herkenbaarheid van het exterieur en delen van het interieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Designed according to the plans of State Architect Jacobus van Lokhorst for Leiden State University and executed, former Pharmaceutical Laboratory, built in 1895-1897 in a mixed Neo-Gothic and Neo-Renaissance style.
The building originally contained various laboratories (including the Galenic Laboratory) and workspaces, a preparation room, storage for the pharmacognostic and chemical collections, a model pharmacy and a lecture hall. From 1898 onwards, the Pharmaceutical Laboratory was also involved in the inspection of food for prisons and from 1902 in the municipal inspection service of Leiden. Due to various renovations, adaptations to the demands of the times and changes of use, little of the original interior has been preserved. The interior is therefore of secondary importance to the protection by the State. In 1995 the building is used by the Faculty of Law of Leiden State University.
Description
Originally composed on the basis of a largely L-shaped floor plan, a building erected in red facing brick with accents of yellow facing brick (speckled courses) and natural stone and enlivened with ornamental wall anchors. The building has two and three storeys respectively above a basement and with slate (Maas covering) roofed hipped, half-hipped and gabled roofs, most of which with iron ridge corner capping. The windows are provided with glazing bars and muntins with quarter-round profile. The three built-up roof dormers are provided with right-angled windows and stand beneath depressed pointed arches and with slate roofed half-hipped rooflets with zinc finials.
Front facade with three and two storeys above a basement with stone-dressed edges on the travertine frame and right-angled basement windows beneath likewise stone-dressed lintels. Tall rising risalit with shutters in the basement and a round staircase tower. Facade framing by means of corner pilasters and a pointed arch frieze, which also terminate the other facades of the risalit. On piano nobile and first floor composite, right-angled six-pane windows with moulded brick muntins, sandstone upper, lower and alternating sills and extended over the entire facade width, likewise sandstone drip mouldings, which also serve as a stringcourse. Tall rising upper facade articulation with high, composite pointed arch window arrangement with leaded glass infill, glazing bars, brick muntins and traceries with quarter-round profiles in the brick parapets with pointed arch friezes. In the right side facade of the risalit two pointed arch windows, which are smaller versions of the large window at the front. The left side is blind. The hipped roof consisting of steep slopes is provided with small roof dormers with zinc finials and projecting roof hoods, as well as two iron ridge ornaments, one of which with weather vane. On the piano nobile set corner round tower (arkel) with moulded natural stone (sandstone) base above two semi-round setting pieces with sculpted reliefs. Tower shaft with upright staircase windows. Octagonal upper tower articulation beneath likewise, with slate roofed spire.
To the right of the staircase tower a lower building section with on the piano nobile (originally with a model pharmacy) three cross windows with moulded brick muntins, sandstone alternating sills and likewise sandstone upper and lower sills. The windows stand beneath a double relieving arch with spanning arch. In the storey above (originally the lecture hall) a large, composite pointed arch window with arched lower sashes and upper sashes with traceries of moulded brick and infill of leaded glass. The window stands beneath a slate-roofed pent roof with half-hip end. At the roof eaves sculpted heads. To the right of the right wing a site boundary in the form of an iron fence, as exists between the left wing and the service dwellings. The virtually symmetrically arranged wing (originally with laboratories and workspaces) to the left of the risalit has above the basement containing right-angled windows six (piano nobile) and seven windows respectively per storey.
Entrance section beneath a balcony with stone-dressed footplate and brick parapets, which rests on consoles composed partly of natural stone and partly of brick with sculpted spouts. Above a renewed flight of steps with stone-dressed treads a arched, double panel door (double-leaf door) with three-part fanlight with moulded muntins, pointed arches and leaded glass infill between archivolts. On either side of the entrance three cross windows as those of the piano nobile to the right of the risalit. Those in the storey above are likewise identical. The central facade opening is an arched, double glazed door beneath a two-pane fanlight as the upper sashes of the other windows. The balcony doors stand beneath a glazed canopy which rests on consoles of decoratively worked wrought iron. Windows in the upper storey with arched upper sashes beneath spanning relieving arch. Projecting facade edge provided with quarter-round profile. From the roof slope above project three brick-built roof dormers with right-angled windows beneath recessed arch soffit and with slate roofed half-hip rooflets with zinc finial. The gable facade of the left wing is three-sided and per storey provided with windows as those in the front facade. A window in the central bay differs and is provided with an arched lower sash.
The wing standing perpendicular to aforementioned building section is provided with various outbuildings with two or three window storeys. The windows vary in size and composition, but all have sandstone sills and are mostly provided with moulded muntins. The outbuildings have respectively a flat roof, a lean-to and a truncated hipped roof. The upper storey of the main volume articulated by means of pilasters was added. The facade opening in the basement is also a modification of the original situation.
The original facade termination is provided with a dentil course with block tooth. At the rear of the building a wing erected in dark brick has been added with various cross windows with stone-dressed lower sills. The original south facade of the rear wing has above the basement (with right-angled windows between stone-dressed lintels and lower sills) two, by means of pilasters divided original storeys and the added storey. The six-pane windows with sandstone sills are comparable with those in the north facade. In the left part of this pilaster-divided facade is located a small window with double, beneath stone-dressed lintel standing panel-glazed door with iron window fittings. A two storeys above basement counting outbuilding (avant corps) beneath truncated hipped roof, to the right of the facade. Its roof is covered with slate and provided with small roof dormers and zinc finials. The rear facade (east side) of the right wing on the street side is comparable with the front facade. The large window arrangement is here composed of four windows with leaded glass infill, brick traceries and parapets with built-up arch friezes. The upper window parts have a pointed arch termination. The projecting right section of this facade contains the staircase. Above a small stair stands an arched glazed door with leaded glass in the two-part fanlight. Above this two tall, composite staircase lights, likewise with leaded glass infill, blind sections with arch friezes and moulded traceries in the pointed arch-shaped upper sashes.
The southern gable facade is a stepped gable beneath half-hip roof. It contains on the piano nobile three right-angled cross windows as those in the front facade. The large window of the former lecture hall located above is a composite blind pointed arch window with an arch frieze and moulded brick traceries. Originally the upper window sections were provided with leaded glass infill.
The interior contains amongst other things still the original representative staircase partly built of natural stone with ribs on the barrel vault arches, pointed arch openings, stair railings with three-lobed balusters and staircase lights infilled with coloured leaded glass. The former lecture hall - now library - is likewise preserved to a considerable extent in original condition.
This room is provided with a wooden ceiling profiled with narrow ribs with full-wall round-arched roof trusses (with five-sided, angled arch back) and tie beams, which are connected to each other with decoratively worked hanging posts. The window infilled with leaded glass stands beneath the pointed arch-shaped wooden vault of the pent roof.
Valuation
The former Pharmaceutical Laboratory from 1895-1897 is of general importance due to cultural-historical value as a particular expression of the development in the experimental sciences and because of the historical bond between the university and the city of Leiden. The building is of general importance due to architectural-historical value because of the specific design in both the main form and in the Neo-Gothic-Renaissance detailing of the exterior and as a characteristic example of a building from the oeuvre of a leading architect (J. van Lokhorst). The building has townscape and ensemble value as an essential component of an architectural and townscape group of university buildings strongly related both visually and historically-functionally to each other. The building is furthermore of importance because of the intactness and recognisability of the exterior and parts of the interior.
Nearby in the register
- Dienstwoning(K4), Hugo de Grootstraat 28Dienstwoningunder 1 mi
- Pharmaceutisch LaboratoriumOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Witte Singel 92Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Witte Rozenstraat 57Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.