Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, Pieterskerkgracht 7
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1860 - 1861
- Address
- Pieterskerkgracht 7, 2311 SZ Leiden
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15910, 4.48734
- Part of complex
- 515028
- Monument number
- 515030
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Amsterdam" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
GYMNASTIEKSCHOOL, in 1860-1861 gebouwd in opdracht van de Maatschappij 'Tot Nut van 't Algemeen', ten behoeve van de schoolgaande jeugd, samen met de naburige beheerderswoning. Architect was de latere gemeente-architect J.W. Schaap, die de school bouwde volgens de destijds nieuwste opvattingen over het gymnastiekonderwijs in eclectische trant.
Omschrijving
Vanuit een rechthoekige plattegrond opgebouwd symmetrisch pand met twee hoge bouwlagen onder een met verbeterde hollandse pannen gedekt zadeldak. De drie-assige voorgevel is opgetrokken in schone en gepleisterde baksteen. De gepleisterde geveldelen omlijsten de gevelopeningen. Tot de geprofileerde onderdorpels van de vensters doorgetrokken plint. Brede, hoger opgaande middentravee (tuitgevel) met entree, voorzien van een boven een hardstenen drempel staande, getoogde vleugeldeur met gietijzeren handgrepen, alles onder een profielboog met sluitsteen. Aan weerszijden van de entree een getoogd venster met roedenverdeling en rondbogen in de bovenste raampjes. Geprofileerde cordonlijst, verkropt en convex gewelfd boven de entreepartij. In het gevelveld tussen de sluitsteen en de cordonlijst een omlijst spaarveld met de tekst "gymnastiekschool". Tussen de vensters boven de cordonlijst elk een fries met opschrift "ANNO" en 1861. Op de verdieping boven de entree een brede vensterpartij met geprofileerde onderdorpel, roedenverdeling, wisseldorpel en schouderboogvormige bovenkant. Aan weerszijden een venster met geprofileerde onderdorpel. roedenverdeling, wisseldorpel en schouderboogjes onder strek met gepleisterde sluit- en aanzetstenen. Met de geprofileerde beëindiging van de hoeklisenen verbonden, eveneens geprofileerde schouderbogen rondom de bovenramen. Geveltop van de hoger opgaande middenpartij beëindigd door een geprofileerde en met zink beklede houten kroonlijst. Op de tuit een halfronde bekroning met decoratie in de vorm van een waaier gestyleerde bloemen en zinken obelisken op de schouders. Horizontale gevelbeëindigingen aan weerszijden hiervan met geprofileerde gevellijst met trapvormige gootklossen aan de verkroppingen. Bakstenen attiekverhoging met profiellijst en zinken obelisken op de hoeken. De achtergevel is een eenvoudige, in gepleisterde baksteen opgetrokken puntgevel met houten daklijst. De drie traveeën worden van elkaar gescheiden door lisenen. De vensters in de buitenste traveeën zijn voorzien van een roedenverdeling en ingezwenkte bovenhoeken (schouderbogen). In de middentravee bevond zich oorspronkelijk een groter rondboogvenster. De omtrekken hiervan zijn nog in de pleisterlaag terug te vinden.
Tegen de gevel staat een toegevoegde, verdiepingloze vleugel, die doorloopt tot aan de Schoolsteeg.
Het interieur is nog voor een belangrijk deel in oorspronkelijke staat.
Boven het ingangsportaal een balkon, dat door middel van een houten trap kan worden bereikt. De muur onder de borstwering van het balkon heeft een symmetrische indeling met geprofileerde segmentbogen boven de drie deuren, waarvan de middelste dubbel is. De binnenmuren van de negen traveeën diepe gymzaal zijn gepleisterd en voorzien van spaarvelden met schouderbogen. In de rechter muur een getoogde deur met geprofileerde omlijsting, alsmede een dichtgemaakte deuropening. De linker muur is voorzien van twee ondiepe materiaalkasten met geprofileerde rand. De houten kap wordt gedragen door een constructie van acht samengestelde houten spanten, waarvan de voeten van de gebogen delen rusten op met kraagstukken bekroonde lisenen. Tussen de lengtebalken, die de spanten met elkaar verbinden, en de dwarsbalken van de spanten zijn ijzeren kwartbogen en cirkels aangebracht, die voornamelijk een decoratieve functie hebben. De muur aan het eind van de zaal heeft een getoogde muuropening met geprofileerde omlijsting, die toegang geeft tot het materiaalhok. De vensters met schouderboog zijn hoog in de muur geplaatst.
Waardering
Uit 1860-61 daterende gymnastiekschool met bijbehorende onderdelen van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische alsook typologische waarde als vroeg en uit- en inwendig gaaf bewaard voorbeeld van een specifiek voor de lichamelijke oefening opgezet onderwijsgebouw in een rijk gedetailleerde eclectische trant. Tevens is de gymnastiekschool van belang wegens ensemblewaarde met de naburige beheerderswoning alsook als representatief werk in het oevre van J.W. Schaap.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
GYMNASTICS SCHOOL, built in 1860-1861 on behalf of the Society 'Tot Nut van 't Algemeen', for the benefit of schoolgoing youth, together with the neighbouring caretaker's house. The architect was the later municipal architect J.W. Schaap, who built the school according to the most contemporary views on gymnastics education in eclectic style.
Description
Built from a rectangular floor plan as a symmetrical building with two high storeys under a gabled roof covered with improved Dutch tiles. The three-bay front facade is constructed in fair-faced and rendered brick. The rendered facade sections frame the facade openings. Extended to the profiled sills of the windows, a continuous plinth. Broad, taller central bay (spout gable) with entrance, provided with a jointed double door standing above a hard-stone threshold with curved lintel and cast-iron handles, all under a profiled arch with keystone. On either side of the entrance a curved window with glazing bars and semicircular arches in the upper panes. Profiled string course, corbelled and convex above the entrance section. In the facade panel between the keystone and the string course a framed spared field with the text "gymnastiekschool". Between the windows above the string course each a frieze with inscription "ANNO" and 1861. On the upper storey above the entrance a broad window section with profiled sill, glazing bars, alternating sill and shouldered arch at the top. On either side a window with profiled sill, glazing bars, alternating sill and shouldered arches under line with rendered keystones and springstones. Connected with the profiled termination of the corner pilasters, equally profiled shoulder arches around the upper windows. Gable top of the taller central section terminated by a profiled and zinc-clad wooden cornice. On the spout a semicircular crown with decoration in the form of fan-styled flowers and zinc obelisks on the shoulders. Horizontal facade terminations on either side with profiled gable list with step-form gutter brackets at the corbellements. Brick attic storey with profiled list and zinc obelisks at the corners. The rear facade is a simple pointed gable constructed in rendered brick with wooden eaves. The three bays are separated from each other by pilasters. The windows in the outer bays are provided with glazing bars and angled upper corners (shouldered arches). In the middle bay originally stood a larger semicircular arch window. The outlines of this can still be found in the plaster layer.
Against the facade stands an added, one-storey wing, which extends to the Schoolsteeg.
The interior is still largely in original condition.
Above the entrance portal a balcony, which can be reached by means of a wooden staircase. The wall under the balustrade of the balcony has a symmetrical arrangement with profiled segment arches above three doors, of which the middle one is double. The interior walls of the nine-bay deep gymnasium are plastered and provided with spared fields with shouldered arches. In the right wall a curved door with profiled surround, as well as a blocked doorway. The left wall is provided with two shallow material cupboards with profiled edging. The wooden roof truss is supported by a structure of eight composite wooden roof trusses, of which the feet of the curved parts rest on pilasters crowned with brackets. Between the lengthwise beams, which connect the roof trusses with each other, and the cross beams of the roof trusses, iron quarter arches and circles are fitted, which primarily have a decorative function. The wall at the end of the hall has a curved wall opening with profiled surround, which gives access to the material store. The windows with shouldered arch are placed high in the wall.
Valuation
Gymnastics school dating from 1860-61 with associated components of general importance on account of architectural and cultural-historical as well as typological value as an early and internally and externally well-preserved example of an educational building specifically set up for physical exercise in richly detailed eclectic style. Furthermore, the gymnastics school is of importance on account of ensemble value with the neighbouring caretaker's house as well as being a representative work in the oeuvre of J.W. Schaap.
Nearby in the register
- Conciërgewoning, Pieterskerkgracht 5Dienstwoningunder 1 mi
- Woonhuis, Pieterskerkgracht 9Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Pieterskerkgracht 11Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Pieterskerkgracht 14Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.