Rijksmonumentenregister · Netherlands
Cathechisatielokaal
Grou, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerkelijke dienstwoning
- Function
- Kosterswoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1905
- Address
- Kerkstraat 3, 9001 AA Grou (Leeuwarden 21) (and others)
- Place
- Grou
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.09717, 5.84064
- Monument number
- 514883
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 8 Heerenveen, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het CATECHISATIELOKAAL (huisnr. 3) met WOONHUIS (huisnr. 2) en HEKWERK uit 1905 onder Overgangsarchitectuur is vermoedelijk een ontwerp van K.B. Budstra. Volgens rekeningen van de kerkvoogdij werd hij betaald voor het maken van het bestek, de tekeningen en het houden van toezicht tijdens de uitvoering van de bouw van het "Lokaal voor Godsdienstonderwijs met woning". De uitvoerder van de bouwwerkzaamheden was D.T. Hiemstra. Het lokaal werd op 12 oktober 1905 feestelijk ingewijd. Het ijzeren hek in de voortuin van het gebouw werd uitgevoerd door H.W. van der Schaaf; de gietijzeren ornamenten zijn vermoedelijk afkomstig van de Fa. B. Mohrmann uit Leeuwarden.
De kerkvoogden lieten het lokaal inrichten met banken van de Fa. Leyden & Van Beest uit Rotterdam, die enkele zichtexemplaren had toegezonden. De keuze van banken werd door sommige van de kerkvoogden als ouderwets en schools ervaren, anderen wezen op de stimulans voor het schoonheidsgevoel en de hygiëne en op de mogelijkheid het lokaal eventueel te gebruiken als bijzondere school. De woning werd opgeleverd met gestucadoorde wanden. Het verzoek van de bewoner (Jouke de Jong) om een behangsel te mogen aanbrengen werd afgewezen om hygiënische redenen.
De banken zijn niet meer aanwezig; de wanden zijn inmiddels behangen. Het catechisatielokaal ligt tegenover de van rijkswege beschermde hervormde kerk (monumentnummer 22894) en naast de pastorie, die niet van rijkswege is beschermd wegens de geringe architectuurhistorische waarde.
Het lokaal is vermoedelijk in de 50-er jaren gemoderniseerd en in 1994 inpandig gerenoveerd. De cultuurhistorische waarden, de ensemblewaarden en de gaafheid van het exterieur en interieuronderdelen geven voldoende aanleiding om het pand van rijkswege te beschermen.
Buiten bescherming valt de houten berging in de ruime achtertuin.
Omschrijving
Het catechisatielokaal en de woning vormen één bouwlichaam, maar zijn in de detaillering van elkaar te onderscheiden. Het gebouw heeft een voortuin die door een gietijzeren hek van het openbare pad wordt gescheiden en een diepe achtertuin. Het gebouw heeft een rechthoekige plattegrond, verdeeld in een lokaal, een woning en een oorspronkelijke aanbouw aan de achterzijde. Het gebouw bestaat uit één bouwlaag onder een afgeknot schilddak; de voor- en zijschilden zijn gedekt met zwart geglazuurde gegolfde Friese pannen en het achterschild met rode ongeglazuurde Hollandse pannen.
De voorgevel is opgetrokken in bruine baksteen op een gepleisterde plint en verticaal geleed door gepleisterde banden. In de voorgevel is het lokaal van de woning te onderscheiden door een hoger opgetrokken borstwering, de versiering van de gevel met diamantkoppen en de gebogen geveltop. De woning heeft een dakschild met zwart geglazuurde Friese pannen en een dakkapel. Alle lichtopeningen zijn onder een getoogde streklaag met trommelveld gemetseld met gekleurde baksteen; T-vensters.
De woning is drie traveeën breed. De toegang heeft een tweetreeds beraapte stoep, deur en bovenlicht. Het opgaande muurwerk is horizontaal geleed door een gepleisterde plint, gepleisterde banden langs onder-, wissel- en bovendorpel van de ramen, een cordonlijst onder het fries, waarin vlakken met siermetselverband. De T-vensters hebben groen geglazuurde lekdorpelstenen en persiennes. In het midden van het dakschild zit een bakstenen dakkapel, met rondboograam en persiennes; hoeklisenen met diamantkopversiering, een architraaf en een houten timpaan.
Het lokaal is drie traveeën breed. De toegang heeft een tweetreeds stoep. De gevelwand van het lokaal risaleert en heeft hoeklisenen, versierd met diamantkoppen en bekroond met een kapiteel waarop de gevellijsten rusten en een bolvormige versiering staat. De gevel is horizontaal geleed door een gepleisterde plint en een borstwering met gepleisterde panelen en gepleisterde banden. De T-venster hebben aan beide zijden sierblokken met diamantkop. In de geveltop een tweelichtvenster, waaronder en waarnaast stenen met opschriften, respectievelijk: CATECHISATIELOKAAL en: ANNO 1905. De geveltop wordt afgesloten met een getoogde streklaag en een gepleisterde geprofileerde lijst die onder de top eindigen in een krul; een horizontale, geprofileerde lijst met console en bolknop bekronen de gevel.
De zuidelijke zijgevel is ongeleed; in de noordelijke zijgevel onder meer een tweelichtvenster met gekleurd baksteen in de strekboog en het trommelveld.
De achtergevel wordt gedeeltelijk oversneden door een berghok uit de bouwtijd met een portaal voor de woning, onder een plat dak. De stenen aanbouw heeft een houten beschieting; de windveer is een gezaagde sierlijst. De woning heeft een twee-lichts-venster, met zesruits-ramen, onder een getoogde strekboog en trommelveld van gekleurde baksteen. Het lokaal heeft twee zesruits-vensters elk onder een streklaag met trommelveld van gekleurde baksteen. In het dakschild van de woning bevindt zich een dakkapel onder een geringere dakhelling.
Het INTERIEUR heeft de oorspronkelijk indeling behouden. Tot de waardevolle onderdelen behoren ondermeer de paneeldeuren in de woning en de schuifblinden voor de ramen in het kerklokaal.
Het HEK bestaat uit gietijzeren, gecanneleerde stijlen met een knop; de spijlen hebben lanspunten en op de onder- en bovenregel lobbige ornamenten.
Waardering
Het catechisatielokaal (huisnr. 3) met woonhuis (huisnr. 2) en hekwerk uit 1905 onder Overgangsarchitectuur, vermoedelijk ontworpen door K.B. Busstra, is van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling, namelijk de afzondering van een catechisatielokaal van de woonfunctie, van ofwel de pastorie ofwel een kosterij,
- vanwege de bijzondere samenhang van exterieur en interieur, in relatie tot de bestemming van die ruimten, die door de detaillering wordt benadrukt,
- vanwege de hoogwaardige kwaliteit van de bebouwing en de historisch-ruimtelijke relatie met de kerk en pastorie,
- vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The CATECHISM CLASS ROOM (house no. 3) with DWELLING HOUSE (house no. 2) and IRON FENCING from 1905 in Transitional Architecture is presumably a design by K.B. Budstra. According to accounts of the church wardens, he was paid for drawing up the specifications, the plans and supervising the execution of the construction of the "Room for Religious Education with dwelling". The builder carrying out the construction works was D.T. Hiemstra. The classroom was solemnly inaugurated on 12 October 1905. The iron gate in the front garden of the building was executed by H.W. van der Schaaf; the cast iron ornaments are presumably from the firm B. Mohrmann from Leeuwarden.
The church wardens had the classroom fitted out with benches from the firm Leyden & Van Beest from Rotterdam, which had sent a few display samples. The choice of benches was perceived as old-fashioned and school-like by some of the church wardens, while others pointed to the stimulus for aesthetic sense and hygiene and to the possibility of possibly using the classroom as a special school. The dwelling was handed over with plastered walls. The request of the occupant (Jouke de Jong) to be allowed to apply wallpaper was refused on hygiene grounds.
The benches are no longer present; the walls have since been papered. The catechism classroom is located opposite the state-protected Reformed church (monument number 22894) and next to the manse, which is not protected by the state due to the minor architectural-historical value.
The classroom was presumably modernised in the 1950s and renovated internally in 1994. The cultural-historical values, the ensemble values and the integrity of the exterior and interior components provide sufficient reason to protect the building at state level.
Falling outside protection is the wooden storage building in the spacious back garden.
Description
The catechism classroom and the dwelling form one building structure, but are distinguishable in their detailing. The building has a front garden separated from the public path by a cast iron gate and a deep back garden. The building has a rectangular floor plan, divided into a classroom, a dwelling and an original extension at the rear. The building consists of one storey under a truncated hipped roof; the front and side roofs are covered with black glazed corrugated Frisian tiles and the rear roof with red unglazed Dutch tiles.
The front facade is built of brown brick on a plastered plinth and vertically articulated by plastered bands. In the front facade the classroom is distinguished from the dwelling by a higher breast wall, the decoration of the facade with diamond points and the curved gable top. The dwelling has a roof with black glazed Frisian tiles and a roof dormer. All light openings are set under a relieving arch with a drum course built of coloured brick; T-windows.
The dwelling is three bays wide. The entrance has a two-step rendered stoep, door and fanlight. The rising masonry is horizontally articulated by a plastered plinth, plastered bands along the lower, middle and upper window sills, a cornice beneath the frieze in which panels with decorative brickwork. The T-windows have green glazed drip moulding stones and blinds. In the centre of the roof is a brick roof dormer, with a round arch window and blinds; corner lisenes with diamond point decoration, an architrave and a wooden tympanum.
The classroom is three bays wide. The entrance has a two-step stoep. The gable wall of the classroom projects and has corner lisenes, decorated with diamond points and crowned with a capital on which the gable mouldings rest and a spherical ornament stands. The facade is horizontally articulated by a plastered plinth and a breast wall with plastered panels and plastered bands. The T-windows have decorative blocks with diamond points on both sides. In the gable top a two-light window, below and beside which stones with inscriptions, respectively: CATECHISATIELOKAAL and: ANNO 1905. The gable top is closed with a relieving arch and a plastered profiled moulding which end below the top in a curl; a horizontal, profiled moulding with console and ball knob crown the gable.
The southern side facade is unartisculated; in the northern side facade among other things a two-light window with coloured brick in the relieving arch and the drum course.
The rear facade is partly intersected by a storage shed from the period of construction with a doorway for the dwelling, under a flat roof. The stone extension has wooden cladding; the barge board is a sawn decorative moulding. The dwelling has a two-light window, with six-pane sashes, under a relieving arch and drum course of coloured brick. The classroom has two six-pane windows each under a relieving course with drum course of coloured brick. In the roof of the dwelling there is a roof dormer under a lesser roof pitch.
The INTERIOR has retained its original layout. Among the valuable components are the panelled doors in the dwelling and the roller blinds for the windows in the church classroom.
The FENCE consists of cast iron, fluted stanchions with a knob; the spines have lance points and on the lower and upper rail lobed ornaments.
Valuation
The catechism classroom (house no. 3) with dwelling house (house no. 2) and fencing from 1905 in Transitional Architecture, presumably designed by K.B. Busstra, is of general cultural and architectural-historical importance:
- as a distinctive expression of a typological development, namely the separation of a catechism classroom from the residential function, from either the manse or a sexton's dwelling,
- because of the distinctive coherence of exterior and interior, in relation to the purpose of those spaces, which is emphasised by the detailing,
- because of the high-quality standard of the buildings and the historical-spatial relationship with the church and manse,
- because of the architectural integrity of the exterior.
Nearby in the register
- Woonhuis, Wijde Steeg 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Wijde Steeg 10 aWoonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Hoofdstraat 108Woonhuisunder 1 mi
- Sint PiterkerkKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.