Rijksmonumentenregister · Netherlands
Coopersburg
Akkrum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Tuin
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1900
- Address
- Ljouwerterdyk bij 6, 8491 GC Akkrum (Heerenveen 21) (and others)
- Place
- Akkrum
- Municipality
- Heerenveen
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.05135, 5.83105
- Part of complex
- 514870
- Monument number
- 514872
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1892 map "Ontwerp tot afsluiting der Zuiderzee over Wieringen met gedeeltelijke indijking binnen die afsluiting" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De TUINAANLEG rond Coopersburg in Gemengde tuinstijl is in 1900 ontworpen en uitgevoerd door G.W. Westra uit Hurdegaryp/Hardegarijp; in de tuin zijn ook enkele contemporaine tuinornamenten zoals twee BRUGGEN, een FONTEIN, een TOEGANGSBRUG en een ZONNEWIJZER aangebracht.
Op 17 augustus 1899 werd een smalle strook laaggelegen weiland tussen de Boorne en de Leeuwarderweg aangekocht. Het perceel heeft de vorm van een ongelijkzijdige driehoek en is door de aanleg van grachten een eiland geworden. Het terrein werd opgehoogd met onder andere aangevoerde grond; de tuin kreeg op enkele plaatsen wat meer reliëf door de ontgronding van de kronkelende grachten met diepe inhammen. Het beheer van de tuin was opgedragen aan de inwonende tuinman van Coopersburg: hij verzorgde het vormsnoeien, de bloemperken, de kuipplanten, het padenbeloop en de grasperken. Tot 1980 had Coopersburg een tuinman in dienst. In 1980 kwam de tuin in beheer van de dienst groenvoorzieningen van de voormalige gemeente Utingeradeel, tegenwoordig gemeente Boarnsterhim. Door extensief onderhoud is de beplanting versoberd: bloemperken, exoten en kuipplanten verdwenen doordat ze niet tijdig werden vervangen. Vormsnoei werd nagelaten, het opschot nam toe en het reliëf van de tuin vervlakte. Desondanks staat er in de tuin nog steeds zeldzame en zeer oude beplanting. Het langgerekte gebouw ligt tegen de imponerende coulisse van onder meer hoogopgaande populieren langs de Boorne. Enkele bomen behoren nog tot het oorspronkelijke assortiment. De gracht aan de Leeuwarderweg is versmald door de verbreding van de weg in 1978/79; de meest westelijke bakstenen toegangsbrug is gelijktijdig komen te vervallen. Bij de renovatie van de woningen in 1980 zijn er ter vervanging van de aangebouwde stenen secreten met berghokjes nieuwe, houten bergingen gebouwd in wat vroeger de bleekveldjes met haagjes achter de woningen waren. De FONTEIN ontving voorheen sproeiwater uit het waterreservoir op de bovenverdieping van het middengedeelte van Coopersburg.
De oostelijke TOEGANGSBRUG over de zuidgracht is herbouwd in 1978/79; daarbij is de detaillering vereenvoudigd door de verwijdering van de gietijzeren bekroning en de console van de hekstijlen op de brug, maar de hoofdvorm is gelijk gebleven.
Omschrijving
Het terrein aan de Boorne, waarop Coopersburg is gebouwd, heeft de vorm van een ongelijkzijdige driehoek en is door de aanleg van grachten aan de oost- en zuidzijde een eiland geworden. De grachten hebben diepe inhammen aan de oostzijde bij het mausoleum en aan de zuidzijde ter hoogte van het midden van het gebouw. Met de uitgegraven grond werd de tuin op enkele plaatsen wat meer reliëf gegeven, zoals aan de meest westelijke uitloper van het terrein. Een gedeelte van de aanleg van de voor- en achtertuin is gerelateerd aan de symmetrie van het hoofdgebouw; in de westelijke uitloper en de noordoosthoek van het terrein wordt wel dezelfde aanleg aangehouden maar is deze niet meer aan het hoofdgebouw gerelateerd. De slingerpaden zijn ongeplaveid; alleen voor het hoofdgebouw ligt grind. Op het terrein liggen enkele niervormige perken in gazons met bomen en heesters. Tot het oorspronkelijke assortiment bomen behoort de lineaire opstelling van onder meer hoogopgaande populieren, esdoorns en berken langs de Boorne, verder enkele markante solitairen in de voortuin zoals de treurwilg, plataan en rode beuk. Aan de noordoostzijde behoren tot het oorspronkelijk assortiment onder meer: de treurwilg bij het bruggetje en de kastanjes voor het mausoleum, esdoorn en beuk. In het midden achter het hoofdgebouw staat onder meer een slangeboom. In de perken staan geknotte varianten van ondermeer essen en linden.
De uitstulping van de gracht aan de voorzijde van het hoofdgebouw wordt overspannen door een kleine, holle BRUG. De brugleuning bestaat uit gietijzeren stijlen met punt, waartussen kettingen hangen. De eerste stijlen aan de brughoofden hebben een smeedijzeren vleugel.
Midden in de ronde uitstulping ligt de FONTEIN. De fontein heeft een bakstenen onderbouw, waarop lavastenen zijn gemetseld; daaruit steekt een spuwer. De uitstulping van de oostelijke gracht wordt overspannen door een ingesnoerde en gebogen kleine BRUG; de brugleuning bestaat uit gietijzeren stijlen met punt, waartussen kettingen hangen. De eerste stijlen aan de brughoofden hebben een smeedijzeren vleugel.
Achter het hoofdgebouw staat op een bakstenen sokkel een natuurstenen, equatoriale ZONNEWIJZER in de vorm van een Grieks-kruis opgesteld. Deze draagt het opschrift: POST NUBILA LUX (Na regen zonneschijn). Op het equatorvlak staan de uurcijfers in arabische getallen en op de zijvlakken de uurlijnen.
De gemetselde TOEGANGSBRUG overkluist de zuidgracht; de balustrade is van steens metselwerk, afgedekt door een ezelsrug met op de hoeken een kunststenen stopstuk. In het midden een hekstijl, tweesteens in het vierkant gemetseld, dus aan beide zijden van de balustrade uitkragend, afgedekt met deksteen. Aan de hekstijlen draaien sierlijke, gesmede ijzeren hekken.
Waardering
De tuinaanleg rond Coopersburg in Gemengde tuinstijl uit 1900, ontworpen en uitgevoerd door G.W. Westra uit Hurdegaryp/Hardegarijp, met contemporaine tuinornamenten zoals twee wandelbruggen, een fontein, een toegangsbrug en een zonnewijzer is van algemeen cultuurhistorisch belang:
- als karakteristiek voorbeeld van deze tuinstijl,
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege het bijzondere belang van de aanleg met zeldzame en oude beplanting,
- vanwege de bijzondere betekenis van het ontwerp in relatie tot de gebouwen in het park,
- vanwege de bijzondere betekenis van het complex voor het aanzien van het dorp bij de toegangsweg, de Leeuwarderweg,
- vanwege de redelijke mate van herkenbaarheid van het ontwerp en de beplanting,
- vanwege de visuele gaafheid van de tuin in relatie tot het complex,
- vanwege de typologische zeldzaamheid van de aanleg en de beplanting in Friesland.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The GARDEN LAYOUT around Coopersburg in Mixed garden style was designed and executed in 1900 by G.W. Westra from Hurdegaryp/Hardegarijp; in the garden several contemporary garden ornaments such as two BRIDGES, a FOUNTAIN, an ACCESS BRIDGE and a SUNDIAL have also been installed.
On 17 August 1899 a narrow strip of low-lying pasture between the Boorne and the Leeuwarderweg was purchased. The plot has the shape of a scalene triangle and became an island through the construction of ditches. The terrain was raised with amongst other things imported soil; the garden was given more relief in a few places by the excavation of the winding ditches with deep indentations. The management of the garden was entrusted to the resident gardener of Coopersburg: he maintained the topiary, the flower beds, the potted plants, the path layout and the grass areas. Until 1980 Coopersburg had a gardener on staff. In 1980 the garden came under the management of the green spaces service of the former municipality of Utingeradeel, nowadays municipality of Boarnsterhim. Through minimal maintenance the planting has become impoverished: flower beds, exotic plants and potted plants disappeared because they were not replaced in time. Topiary was neglected, overgrowth increased and the relief of the garden flattened. Nevertheless, the garden still contains rare and very old planting. The elongated building lies against the impressive backdrop of amongst others tall-growing poplars along the Boorne. Some trees still belong to the original assortment. The ditch at the Leeuwarderweg was narrowed by the widening of the road in 1978/79; the most westerly brick ACCESS BRIDGE was simultaneously lost. During the renovation of the dwellings in 1980 new wooden sheds were built to replace the attached stone privies with storage sheds in what was formerly the bleaching fields with hedges behind the dwellings. The FOUNTAIN previously received spray water from the water reservoir on the upper floor of the middle section of Coopersburg.
The eastern ACCESS BRIDGE over the south ditch was rebuilt in 1978/79; in the process the detailing was simplified by the removal of the cast iron coping and the console of the gate posts on the bridge, but the main form remained the same.
Description
The terrain on the Boorne, on which Coopersburg is built, has the shape of a scalene triangle and became an island through the construction of ditches on the east and south sides. The ditches have deep indentations on the east side at the mausoleum and on the south side at the height of the middle of the building. With the excavated soil the garden was given more relief in a few places, such as at the most westerly extension of the terrain. Part of the layout of the front and rear garden is related to the symmetry of the main building; in the western extension and the northeast corner of the terrain the same layout is maintained but is no longer related to the main building. The winding paths are unpaved; only gravel is laid in front of the main building. On the terrain lie several kidney-shaped beds in lawns with trees and shrubs. The original assortment of trees includes the linear arrangement of amongst others tall-growing poplars, maples and birches along the Boorne, further several striking specimens in the front garden such as the weeping willow, plane tree and red beech. On the northeast side the original assortment includes amongst others: the weeping willow at the small bridge and the chestnuts in front of the mausoleum, maple and beech. In the middle behind the main building stands amongst others a snake tree. In the beds stand pollarded varieties of amongst others ash trees and linden trees.
The projection of the ditch in front of the main building is spanned by a small, hollow BRIDGE. The bridge railing consists of cast iron posts with points, between which chains hang. The first posts at the bridge abutments have a wrought iron wing.
In the middle of the round projection lies the FOUNTAIN. The fountain has a brick substructure, on which lava stones are mortared; from this a spout protrudes. The projection of the eastern ditch is spanned by a constricted and curved small BRIDGE; the bridge railing consists of cast iron posts with points, between which chains hang. The first posts at the bridge abutments have a wrought iron wing.
Behind the main building there stands on a brick base a natural stone, equatorial SUNDIAL in the form of a Greek cross. This bears the inscription: POST NUBILA LUX (After rain sunshine). On the equatorial plane the hour numerals are in Arabic figures and on the side faces the hour lines.
The mortared ACCESS BRIDGE bridges the south ditch; the balustrade is of brick masonry, topped by a saddle back with a stone stopper at the corners. In the middle a gate post, two bricks in the square mortared, thus overhanging on both sides of the balustrade, topped with coping stone. On the gate posts revolve elegant, forged iron gates.
Valuation
The garden layout around Coopersburg in Mixed garden style from 1900, designed and executed by G.W. Westra from Hurdegaryp/Hardegarijp, with contemporary garden ornaments such as two footbridges, a fountain, an access bridge and a sundial is of general cultural-historical importance:
- as a characteristic example of this garden style,
- on account of the high aesthetic quality of the design,
- on account of the special importance of the layout with rare and old planting,
- on account of the special significance of the design in relation to the buildings in the park,
- on account of the special significance of the complex for the appearance of the village at the approach road, the Leeuwarderweg,
- on account of the reasonable degree of recognisability of the design and the planting,
- on account of the visual integrity of the garden in relation to the complex,
- on account of the typological rarity of the layout and the planting in Friesland.
Nearby in the register
- CoopersburgSociale zorg, liefdadigheidunder 1 mi
- CoopersburgBegraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Boerderij, Heechein 25Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Heechein 64 AWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.