Rijksmonumentenregister · Netherlands
Welgelegen
Akkrum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Tuin
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1928 - 1929
- Address
- Heechein bij 5, 8491 EL Akkrum (Heerenveen 21) (and others)
- Place
- Akkrum
- Municipality
- Heerenveen
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.04956, 5.83266
- Part of complex
- 514860
- Monument number
- 514862
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1922 map "Bl. 8 Heerenveen, 1922" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
TUIN behorende bij het complex Welgelegen uit 1927-1929 dat bij testament werd gesticht door Suster van der Vegt (? - 1924) en bestaande uit een AANLEG met PADENSTRUCTUUR, HOOGTEVERSCHILLEN, ROND BASSIN, BORDERS en GAZONS, alles gevormd en begrensd door STAPELMUURTJES, KEERMUURTJES en TRAPJES van natuur- of baksteen. De tuin in Architectonische Tuinstijl naar ontwerp van tuin- en landschapsarchitect J. Verdenius uit Groningen dateert uit 1929 en ligt ter plaatse van een eerdere wandeltuin met landschappelijke aanleg, waarvan de 18de-eeuwse theekoepel en de eveneens 18de-eeuwse zonnewijzer de restanten zijn. De oorspronkelijke aanleg van de huidige tuin is nog grotendeels herkenbaar. Hoewel de beplantingslijst niet bekend is, valt uit de ontwerptekening van Verdenius (archief gemeente Boarnsterhim) af te leiden dat struiken en heesters in de hoeken en langs de paden (o.a. taxus) de aanleg op hoofdmomenten markeerden. Tot het oorspronkelijke sortiment zullen vermoedelijk voornamelijk (klim)rozen, lage heesters, dwergconiferen, taxus, Japanse esdoorns, meidoorn, rotsplanten en vaste planten hebben behoord. Bij de soortkeus voor nieuwe beplanting is gekeken naar de bruikbaarheid en beheerbaarheid in deze tijd. Dit houdt in dat gekozen is voor sterke en onderhoudsvriendelijke beplanting die in grote lijnen wel hetzelfde beeld vertoont als het oorspronkelijke sortiment. Vanaf het Heechein, aan noordzijde, is er vrij zicht op de verdiepte tuin ten oosten van het hoofdgebouw. Aan zuid- en oostzijde staan enkele monumentale bomen. Het terrein wordt begrensd door het Heechein (noord), het kerkterrein (oost) en een waterloop (zuid en west).
Omschrijving
De tuin voor het hoofdgebouw Welgelegen is gerealiseerd op een terrein dat min of meer de vorm van een parallellogram heeft. Bij het ontwerp (bewaard gebleven en aanwezig in het archief van de gemeente Boarnsterhim) heeft de ontwerper rekening moeten houden met de vorm van het terrein, de wensen van de erflaatster en de aanwezigheid van elementen uit de eerdere landschappelijke aanleg, zoals enig oud geboomte en de 18de-eeuwse theekoepel aan noordwestzijde. Welgelegen ligt aan de lange westzijde. Op de beperkte door een waterloop begrensde achterruimte staan een haag en enkele hoog opgaande bomen. Aan zuid- en oostzijde van de tuin staan eveneens enkele hoogopgaande bomen, waaronder kastanje en beuk. Aan Heecheinzijde staan, aan weerszijden van het toegangshek, twee oudere sierbomen (meidoorn) waar tussendoor een doorzicht wordt geboden op de verdiepte tuin met terrasvormig aangelegde borders en gazons. Aan weerszijden van de doorgang in het midden van het gebouw staan klimrozen; nabij de tuinkoepel oude buxushagen- en struiken en een hoogstam japanse sierkers. De aanleg volgt de vorm van het terrein en het hoofdgebouw en sluit daardoor goed aan bij de Interbellum-architectuur van Welgelegen. De hoofdstructuur wordt gevormd door een grotendeels dubbel stelsel van grindpaden die de tuingedeelten van verschillende hoogte middels trapjes met elkaar verbinden. De tuingedeelten ter hoogte van Welgelegen worden gevormd door natuurstenen stapelmuurtjes begroeid met rotsplanten. Trapjes van natuursteen overbruggen de hoogteverschillen. De overige tuingedeelten (borders en gazons) zijn afgezet door lage stapelmuurtjes of keermuurtjes van klinkers. In de hoofdas (oost-west) ligt een verdiept rond bassin gevormd door een muurtje van gestapelde natuursteen en omgeven door oorspronkelijk twee half cirkelvormige stapelmuurtjes (nu nog een) van hetzelfde materiaal.
Waardering
TUIN behorende bij het complex Welgelegen uit 1927-1929 en bestaande uit een AANLEG met PADENSTRUCTUUR, HOOGTEVERSCHILLEN, ROND BASSIN, BORDERS en GAZONS, alles gevormd en begrensd door STAPELMUURTJES, KEERMUURTJES en TRAPJES. De tuin is van algemeen cultuur- en tuinhistorisch belang:
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de ontstaans- en gebruiksgeschiedenis;
- als essentieel onderdeel van een architectonisch en tuinhistorisch waardevol complex;
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het belang van het ontwerp voor het oeuvre van tuinarchitect J. Verdenius;
- vanwege de redelijke tot vrij hoge mate van herkenbaarheid van het ontwerp en de toegepaste materialen;
- vanwege de bijzondere samenhang tussen de tuin en het woongebouw;
- als karakteristiek voorbeeld van de Architectonische tuinstijl in de provincie Friesland,
- vanwege de typologische zeldzaamheid van dit type aanleg in de provincie Friesland;
- vanwege de redelijke tot hoge mate van gaafheid van de samenstellende onderdelen;
- vanwege de aanwezigheid in het dorp Akkrum van twee vergelijkbare instellingen op korte afstand van elkaar met elk een bijzondere tuinaanleg;
- vanwege de bijzondere betekenis van de tuin voor het aanzien van het centrum van het terpdorp Akkrum.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
GARDEN belonging to the Welgelegen complex from 1927-1929 which was founded by testament by Sister van der Vegt (? - 1924) and consisting of a LAYOUT with PATH STRUCTURE, LEVEL DIFFERENCES, ROUND BASIN, BORDERS and LAWNS, all formed and bounded by STONE WALLS, RETAINING WALLS and STEPS of natural stone or brick. The garden in Architectural Garden Style designed by garden and landscape architect J. Verdenius from Groningen dates from 1929 and is situated on the location of an earlier walking garden with landscape design, of which the 18th-century tea pavilion and the likewise 18th-century sundial are the remaining elements. The original layout of the current garden is still largely recognizable. Although the planting list is not known, it can be inferred from the design drawing by Verdenius (archive of the municipality of Boarnsterhim) that shrubs and bushes in the corners and along the paths (including yew) marked the layout at key points. The original collection presumably consisted mainly of (climbing) roses, low shrubs, dwarf conifers, yew, Japanese maples, hawthorn, rock plants and perennials. In the choice of species for new planting, consideration was given to usability and maintainability in the present time. This means that strong and low-maintenance planting was chosen which, broadly speaking, presents the same appearance as the original collection. From the Heechein, on the north side, there is a clear view of the sunken garden to the east of the main building. On the south and east sides stand several monumental trees. The grounds are bounded by the Heechein (north), the church grounds (east) and a watercourse (south and west).
Description
The garden in front of the main building Welgelegen was realized on a plot of land which was more or less in the shape of a parallelogram. In the design (preserved and held in the archive of the municipality of Boarnsterhim), the designer had to take into account the shape of the plot, the wishes of the testatrix and the presence of elements from the earlier landscape design, such as some old trees and the 18th-century tea pavilion on the northwest side. Welgelegen stands on the long west side. On the limited rear space bounded by a watercourse stand a hedge and several tall trees. On the south and east sides of the garden likewise stand several tall trees, including chestnut and beech. On the Heechein side, on either side of the entrance gate, stand two older ornamental trees (hawthorn) through which a view is offered of the sunken garden with terraced borders and lawns. On either side of the passage in the centre of the building stand climbing roses; near the garden pavilion old box hedges and shrubs and a standard Japanese ornamental cherry. The layout follows the shape of the plot and the main building and thus fits well with the Interwar architecture of Welgelegen. The main structure is formed by a largely double system of gravel paths which connect the garden sections of different heights by means of steps. The garden sections at the level of Welgelegen are formed by natural stone walls planted with rock plants. Steps of natural stone bridge the level differences. The remaining garden sections (borders and lawns) are edged by low stone walls or retaining walls of clinker bricks. In the main axis (east-west) lies a sunken round basin formed by a wall of stacked natural stone and surrounded by originally two semicircular stone walls (now one) of the same material.
Valuation
GARDEN belonging to the Welgelegen complex from 1927-1929 and consisting of a LAYOUT with PATH STRUCTURE, LEVEL DIFFERENCES, ROUND BASIN, BORDERS and LAWNS, all formed and bounded by STONE WALLS, RETAINING WALLS and STEPS. The garden is of general cultural and garden-historical importance:
- because of its age;
- because of its origin and use history;
- as an essential component of an architecturally and garden-historically valuable complex;
- because of the high aesthetic quality of the design;
- because of the importance of the design for the oeuvre of garden architect J. Verdenius;
- because of the reasonable to fairly high degree of recognizability of the design and the materials used;
- because of the special coherence between the garden and the dwelling;
- as a characteristic example of the Architectural garden style in the province of Friesland;
- because of the typological rarity of this type of layout in the province of Friesland;
- because of the reasonable to high degree of integrity of the constituent components;
- because of the presence in the village of Akkrum of two comparable institutions in close proximity to each other, each with a special garden layout;
- because of the special significance of the garden for the appearance of the centre of the terp village of Akkrum.
Nearby in the register
- Muur(D), Om'e toer bij 6Erfscheidingunder 1 mi
- Zonnewijzer, Heechein bij 5Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- WelgelegenWoonhuisunder 1 mi
- Kerk, Om'e toer 6Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.