Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gratia
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1900 - 1910
- Address
- Mr. Van Hasseltlaan 1 B, Locatie: Parken, 7316 DG Apeldoorn
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.22057, 5.96073
- Monument number
- 514529
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1892 map "Kaart ten behoeve der cavaleriemanoeuvres in 1892 op de schaal van 1:50.000 / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De vrijstaande VILLA Gratia is aan de westzijde van de Mr. van Hasseltlaan gesitueerd en vermoedelijk rond 1905 gebouwd. Het huis bevindt zich temidden van een aantal in dezelfde tijd en vermoedelijk door dezelfde architect ontworpen villa's. Dit huis is gebouwd in Overgangsarchitectuur waarin invloeden van de Vakwerkstijl, de Chaletstijl en de Art Nouveaustijl zichtbaar zijn. Het huis wordt omringd door een tuin en is door een laag ijzeren spijlenhek van de Mr. van Hasseltlaan gescheiden. Het interieur is nog oorspronkelijk.
Omschrijving
De villa heeft twee bouwlagen en een zolderverdieping en een samengesteld overstekend schilddak met een afgeplatte nok met zinkbekleding en pirons. Het dak heeft zadeldakbeëindigingen ter plaatse van de risalieten in alle vier de gevels. De dakschilden zijn belegd met rode geglazuurde tuiles du Nordpannen en op diverse plaatsen bevinden zich gepleisterde schoorstenen. Rond het dak loopt een moderne mastgoot die ter plaatse van de risalieten plaats maakt voor gedecoreerde houten windveren met ingesneden motieven. Achter de mastgoten gaan gesneden houten druiplijsten schuil.
De gevels van de villa zijn gepleisterd en witgeschilderd en voorzien van een uitgemetselde bakstenen plint met een in geglazuurde steen uitgevoerde afsluitende laag (vergelijkbaar met Van Hasseltlaan 5). Ter plaatse van de onder- en bovendorpels van de ramen bevinden zich in het pleisterwerk opengelaten sierbanden in baksteen. De raamkozijnen zijn voorzien van decoratief gesneden middenstijlen en hebben bewerkte hardstenen lateien die met hanekammen worden afgesloten. De sluitstenen van de deze hanekammen zijn gepleisterd. De ramen in de voor- en linkerzijgevel zijn voorzien van luiken met een getoogde bovenzijde. De luiken bevinden zich alleen voor de onderramen.
De VOORGEVEL heeft rechts een risalerend deel met een topgevel die is uitgevoerd in pseudovakwerk. Het overstekende zadeldak rust op gebogen korbelen. Ter plaatse van het risaliet bevindt zich een driezijdige erker waarin zich enkelruits ramen met 8- en 4-ruits bovenlichten bevinden. Alle bovenlichten zijn in geel kathedraalglas uitgevoerd. Op de erker bevindt zich een balkon waarop een dubbele balkondeur uitkomt. De balkondeuren bevinden zich in een kozijn met twee zijlichten, een geprofileerd kalf, drie bovenlichten (4- en 8-ruits) en luiken. Het ijzeren balkonhek is in Art Nouveau stijl uitgevoerd. In de geveltop bevindt zich een gekoppeld zolderraam met twee 4-ruits bovenlichten. Het iets inspringende linkerdeel van de gevel heeft boven elkaar twee driedelige kozijnen die bestaan uit een breed middenraam en twee smallere zijramen met respectievelijk 8- en 4-ruits bovenlichten. De onderramen zijn voorzien van luiken. Links boven in de gevel bevindt zich het naambordje van de Villa. Het dakschild heeft aan de voorzijde een oorspronkelijke dakkapel met een lessenaarsdak en gesneden houten stijlen. De kapel heeft een 2-ruits raam.
De LINKER ZIJGEVEL heeft rechts een risaliet met een topgevel die op dezelfde manier als in de voorgevel is gedetailleerd. Op de begane grond heeft het risaliet een houten rechthoekige serre met daarop een balkon met een in Art Nouveaustijl uitgevoerd houten balkonhek. De serre is aan de langere zijde voorzien van een dubbele schuifdeur met een 12-ruits bovenlicht. Aan weerszijden daarvan bevindt zich nog een raam met een 6-ruits bovenlicht. De kortere zijgevels hebben elk twee ramen met twee 8-ruits bovenlichten. Boven de serre bevindt zich een kozijn met een dubbele balkondeur met een 10-ruits bovenlicht en luiken. Het kalf heeft een tandmotief. Ter plaatse van de zolder bevindt zich een stolpraam met enkelruits bovenramen. Het iets inspringende geveldeel links heeft boven elkaar twee stolpramen met een 10-ruits bovenlicht en luiken. Het raam op de begane grond heeft een vast kalf. Links van dit geveldeel sluit de zijgevel van een platgedekte enkelaags achterbouw aan waarop zich een derde balkon bevindt. De zijgevel ervan heeft een schuifraam met een 8-ruits bovenlicht en luiken. De achtergevel van deze aanbouw sluit aan bij een afsteek met lessenaarsdak tegen het risalerende deel van de achtergevel. Het platgedekte deel met balkon en eenvoudig houten balkonhek heeft een dubbele schuifdeur met een 10-ruits bovenlicht. De balkondeuropening heeft eenzelfde invulling. Rechts van de balkondeuren bevindt zich een uitgebouwde schoorsteen die het dakschild doorsnijdt.
De ACHTERGEVEL van het woonhuis bevat een in 1987 aangebracht vierdelig raam met een anderhalf steens strek en een gepleisterde sluitsteen. Boven het lessenaarsdak bevinden zich een stolpraam met een 8-ruits en een enkel raam met een 6-ruits bovenlicht.
De RECHTER ZIJGEVEL is de ingangsgevel en heeft een uitgebouwd trappenhuisgedeelte. Links daarvan bevindt zich de ingang in een rechthoekig afgesloten portiek. De oorspronkelijke paneeldeur bevindt heeft een 6-ruits bovenlicht. Daarboven bevindt zich op de verdieping een raam met een 6-ruits bovenlicht in blank glas. Het uitgebouwde trappenhuisdeel heeft twee kozijnen met elk twee gekoppelde schuiframen met 4-ruits bovenramen. Daaronder bevinden zich twee gekoppelde 2-ruits ramen. Alle ramen in dit risaliet zijn voorzien van een glas-in-loodvulling. Het risaliet eindigt met in een geveltop met pseudovakwerk en een overstekend zadeldak met een druiplijst. Rechts van het risaliet bevindt zich een raam met een 8-ruits bovenlicht met eronder een kelderlicht en erboven een blindnis. In de zijgevel van de aanbouw met lessenaarsdak bevindt zich een oorspronkelijke deur met een 6-ruits bovenlicht.
Het INTERIEUR van het woonhuis is nog voor een zeer groot deel oorspronkelijk. Ook de indeling ervan met de woonkamer en de zitkamer parallel aan de voorgevel is nog dezelfde. De keuken heeft nog de oorspronkelijke houten schouw en de keukenkastjes, in de gemarmerde vestibule bevindt zich nog een tochtportaal met geëtste ruiten, het huis heeft enkele marmeren en een granito vloer, op de begane grond bevinden zich drie stucplafonds, enkele schouwen en gehoute deuren. Opvallend is de glas-in-loodvulling van het gehele trappenhuis.
Waardering
Vrijstaande VILLA 'Gratia' uit de vroege twintigste eeuw, gebouwd in Overgangsarchitectuur.
- Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een villa in een voor de tijd van ontstaan typerende Overgangsarchitectuur met invloeden van de Art Nouveau, de Chaletstijl en Vakwerkarchitectuur. Het pand valt op door ondermeer het geavanceerde materiaalgebruik en de rijke ornamentiek. Karakteristiek zijn ondermeer de vensterdetailleringen, de witte bepleistering met sierbanden en de zorgvuldig gedetailleerde topgevels met pseudovakwerk. Vermoedelijk zijn Van Hasseltlaan 1b en 5 door dezelfde architect ontworpen. Er is sprake van een ensemblewaarde als onderdeel van de villawijk de Parken en daarbinnen in relatie met Mr. van Hasseltlaan 3 en 5.
- Van stedebouwkundige waarde door de situering aan de Mr. van Hasseltlaan. Deze straat bezit aan deze zijde nog een in vrij gave staat bewaard gebleven bestand aan historische huizen, die samen met de vele particuliere en openbare groenelementen een aantrekkelijk, waardevol straatbeeld vormen. Deze villa ligt in een duidelijke zichtas vanuit de Jhr. Mr. G.W. Molleruslaan.
- Van cultuurhistorische waarde als herkenbaar element uit een maatschappelijke ontwikkeling. Het pand is gebouwd als huisvesting van de nieuwe en kapitaalkrachtige stedelijke elite, die zich bij voorkeur vestigde in kapitale villa's in ruim opgezette parkachtig aangelegde villawijken. De Parken behoort tot de grootste en oudste villawijken van dit type in ons land en de aanleg droeg ertoe bij dat het aanzien van het dorp en de sociale gelaagdheid van haar bevolking sterk veranderde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The detached VILLA Gratia is situated on the west side of the Mr. van Hasseltlaan and is presumed to have been built around 1905. The house is located among a number of villas designed in the same period and presumably by the same architect. This house is built in Transitional architecture in which influences of the Timber-frame style, the Chalet style and the Art Nouveau style are visible. The house is surrounded by a garden and is separated from the Mr. van Hasseltlaan by a low iron railing fence. The interior is still original.
Description
The villa has two storeys and an attic storey and a composite overhanging hipped roof with a flattened ridge with zinc cladding and ornamental tiles. The roof is covered with red glazed tuiles du Nord tiles and at various places there are rendered chimneys. Around the roof runs a modern gutter which at the risalites gives way to decorated wooden gable boards with incised motifs. Behind the gutters are concealed carved wooden drip mouldings.
The façades of the villa are rendered and whitewashed and provided with a brickwork plinth laid in mortar with a finishing layer in glazed stone (comparable with Van Hasseltlaan 5). At the upper and lower window sills, ornamental bands in brickwork have been left open in the render. The window frames are provided with decoratively carved centre mullions and have worked stone lintels that are topped with stepped arches. The keystones of these stepped arches are rendered. The windows in the front and left-side façade are provided with shutters with an arched top. The shutters are only located in front of the lower windows.
The FRONT FAÇADE has on the right a projecting section with a gable topped façade which is executed in pseudo timber-frame work. The overhanging saddle roof rests on curved corbels. At the location of the risalit there is a three-sided bay window in which single-light windows with 8- and 4-light fanlights are situated. All fanlights are executed in yellow cathedral glass. On the bay window is a balcony onto which a double balcony door opens. The balcony doors are in a frame with two side lights, a profiled calf, three fanlights (4- and 8-light) and shutters. The iron balcony railing is executed in Art Nouveau style. In the gable top is a coupled attic window with two 4-light fanlights. The slightly recessed left section of the façade has above each other two three-part frames consisting of a wide central window and two narrower side windows with respectively 8- and 4-light fanlights. The lower windows are provided with shutters. In the upper left of the façade is the nameplate of the Villa. The roof tile has on the front an original roof dormer with a lean-to roof and carved wooden mullions. The dormer has a 2-light window.
The LEFT SIDE FAÇADE has on the right a risalit with a gable topped façade which is detailed in the same manner as in the front façade. On the ground floor the risalit has a wooden rectangular conservatory with above it a balcony with a wooden balcony railing executed in Art Nouveau style. The conservatory is provided on the longer side with a double sliding door with a 12-light fanlight. On either side of this is another window with a 6-light fanlight. The shorter side façades each have two windows with two 8-light fanlights. Above the conservatory is a frame with a double balcony door with a 10-light fanlight and shutters. The calf has a tooth motif. At the attic storey is a lucarne window with single-light upper windows. The slightly recessed façade section on the left has above each other two lucarne windows with a 10-light fanlight and shutters. The window on the ground floor has a fixed calf. To the left of this façade section the side façade of a flat-roofed single-storey rear extension adjoins on which is a third balcony. The side façade of it has a sash window with an 8-light fanlight and shutters. The rear façade of this extension adjoins a projection with a lean-to roof against the projecting section of the rear façade. The flat-roofed section with balcony and simple wooden balcony railing has a double sliding door with a 10-light fanlight. The balcony door opening has the same infill. To the right of the balcony doors is a projecting chimney which cuts through the roof tile.
The REAR FAÇADE of the residential building contains a four-part window installed in 1987 with a one-and-a-half brick span and a rendered keystone. Above the lean-to roof are a lucarne window with an 8-light and a single window with a 6-light fanlight.
The RIGHT SIDE FAÇADE is the entrance façade and has a projected staircase section. To the left of this is the entrance in a rectangular enclosed porch. The original panel door has a 6-light fanlight. Above it on the floor is a window with a 6-light fanlight in clear glass. The projected staircase section has two frames each with two coupled sash windows with 4-light upper windows. Below these are two coupled 2-light windows. All windows in this risalit are provided with leaded glass infill. The risalit ends with a gable top with pseudo timber-frame work and an overhanging saddle roof with a drip moulding. To the right of the risalit is a window with an 8-light fanlight with below it a basement light and above it a blind recess. In the side façade of the extension with lean-to roof is an original door with a 6-light fanlight.
The INTERIOR of the residential building is still for the most part original. Its layout with the living room and sitting room parallel to the front façade is still the same. The kitchen still has the original wooden mantle and kitchen cabinets, in the marbled vestibule is a draught lobby with etched panes, the house has several marble and terrazzo floors, on the ground floor are three stucco ceilings, several mantles and wooden doors. Notable is the leaded glass infill of the entire stairwell.
Valuation
Detached VILLA 'Gratia' from the early twentieth century, built in Transitional architecture.
- Of architectural historical value as a well and faithfully preserved example of a villa in a Transitional architecture typical of its period of origin with influences of Art Nouveau, Chalet style and Timber-frame architecture. The building stands out through among other things the advanced use of materials and the rich ornamentation. Characteristic are among other things the window detailing, the white render with ornamental bands and the carefully detailed gable tops with pseudo timber-frame work. Presumably Van Hasseltlaan 1b and 5 were designed by the same architect. There is ensemble value as part of the villa district de Parken and within this in relation to Mr. van Hasseltlaan 3 and 5.
- Of urban planning value through its location on the Mr. van Hasseltlaan. This street still possesses on this side a collection of historic houses preserved in relatively good condition, which together with the many private and public green elements form an attractive, valuable streetscape. This villa lies in a clear sight axis from the Jhr. Mr. G.W. Molleruslaan.
- Of cultural historical value as a recognizable element from a social development. The building was constructed as housing for the new and capital-rich urban elite, who preferably settled in substantial villas in spaciously laid out park-like villa districts. De Parken is one of the largest and oldest villa districts of this type in our country and its development contributed to the appearance of the village and the social stratification of its population changing dramatically.
Nearby in the register
- Woonhuis, Mr. Van Hasseltlaan 3Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Mr. Van Hasseltlaan 5Woonhuisunder 1 mi
- Schoolgebouw, Jhr. Mr. G.W. Molleruslaan 42Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Mr. Van Rhemenslaan 9Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.