Rijksmonumentenregister · Netherlands
Wenumse Watermolen
Wenum Wiesel, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molenaarswoning(M)
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Oude Zwolseweg 160, 7345 DG Wenum Wiesel (Apeldoorn 25)
- Place
- Wenum Wiesel
- Municipality
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.25740, 5.96541
- Part of complex
- 514500
- Monument number
- 514501
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Ditio Trans Isulana." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
MOLENAARSWONING met aangebouwd BEDRIJFSGEDEELTE, gelegen ten zuiden van de watermolen. Het pand wordt omgeven door de grotendeels behouden erfstructuur, bestaande uit een grindpad met aan de straatzijde een rij leilinden. De molen en de waarschijnlijk toen al bestaande woning met achterhuis komt al voor op een kaart uit 1708. In 1858 was het pand als runmolen in gebruik onder Peter Kok Ankersmit, een leerfabrikant uit Apeldoorn. In 1882 liet C.H. Weverink het pand verbouwen voor de vervaardiging van Zwitserse kaas. Hiervoor werd het achterhuis van de molenaarswoning voorzien van een extra verdieping voor het drogen van de kaas. Rond de eeuwwisseling heeft men een oorspronkelijk losstaande schuur aan de achterzijde van de linker zijgevel aangebouwd. Onder molenaar Van Bree werden het pand en de molen weer gebruikt voor het malen van graan, waarvoor het nu nog bestaande pakhuis op nummer 158 werd gebouwd. Ook werd aan de linker zijgevel van de molenaarswoning een aanbouw van één bouwlaag geplaatst. Deze is inmiddels vervangen door nieuwe variant.
Omschrijving
Het gedeeltelijk onderkelderde pand heeft een rechthoekige plattegrond en bestaat sinds de wijziging in 1882 eigenlijk uit twee in elkaar geschoven bouwdelen. De lagere molenaarswoning heeft boven een gecementeerde plint wit gepleisterde gevels met schijnvoegen en telt een enkele bouwlaag. Aan de onderzijde van de verschillende vensters bevinden zich gecementeerde lekdorpels. De gevels worden afgesloten door een aangekapt schilddak met verbeterde Hollandse pannen en een omlopende bakgoot. Het bedrijfsgedeelte telt twee bouwlagen en heeft boven een omlopende gecementeerde plint in kruisverband gemetselde gevels onder een zadeldak met verbeterde Hollandse pannen en twee zinken mastgoten. Het pakhuis heeft op de begane grond gemetselde lekdorpels (tenzij anders vermeld) en op de verdieping een doorgetrokken gemetselde waterslaglijst. De gevel op de verdieping is voorzien van naar binnen draaiende 3-ruits ramen, afgesloten door halfsteens rollagen.
De op de molen georiënteerde, symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL heeft boven de plint vier T-schuiframen. Boven de bakgoot is het dakschild voorzien van een aangekapte dakkapel, voorzien van een 4-ruits schuifraam en eenvoudig uitgevoerde wangen. De dakkapel wordt afgesloten door een beschoten topgevel met daarboven een zadeldak met eenvoudige windveer. Achter het aangekapte schilddak bevindt zich de verhoogde gevel van het bedrijfsgedeelte, voorzien van een windveer en een gemetselde schoorsteen.
Het dakschild aan de LINKER ZIJDE van de woning is voorzien van een identiek uitgevoerde dakkapel als het dakschild van de voorgevel. Links van de recente aanbouw heeft de gevel op de begane grond boven de plint twee rechthoekige vensters met gecementeerde lekdorpels. De vensters worden afgesloten door wit gepleisterde geprofileerde lateien. Binnen de vensters bevinden zich 4-ruits stolpramen met 2-ruits bovenlicht geflankeerd door twee opgeklampte zonneluiken. Links van de vensters bevindt zich een deurkozijn met opgeklampte houten deur. Boven de vensters is de verdieping voorzien van vijf 3-ruits draairamen. Deze worden met uitzondering van de meest linkse paarsgewijs van elkaar gescheiden door drie lisenen. De belendende rechter zijgevel van de aangebouwde schuur heeft boven de plint op de begane grond een deurkozijn, voorzien van een opgeklampte deur die wordt afgesloten door een steense segmentboog. Boven de deur is de gevel op de verdieping voorzien van een 3-ruits draairaam. Links naast de deur bevindt zich een dwarsgeplaatst stalraam met opgeklampte zonneluiken. Het raam wordt afgesloten door een halfsteens segmentboog. Links van het raam bevindt zich voor de gevel de oorspronkelijke waterpomp. Het aangekapte lessenaarsdak van de aanbouw is boven de gevel voorzien van een eenvoudige houten windveer. Achter de windveer bevindt zich in het dakschild een hoge gemetselde schoorsteen. Aan het uiteinde is het dakschild voorzien van een zinken mastgoot. De voorgevel van de aangebouwde schuur heeft aan de rechterzijde een dwars geplaatst 3-ruits venster met steense rollaag. Links hiervan heeft de gevel een tweedelig opgeklampte deur. Links naast deze deur bevindt zich een enkele opgeklampte deur. Aan de linkerzijde van deze deur heeft de gevel een dwarsgeplaatst kozijn, voorzien van een 2-ruits raam en afgesloten door een halfsteens segmentboog.
De RECHTER ZIJGEVEL heeft op de begane grond van de gevel van de molenaarswoning een deurkozijn, voorzien van twee gekoppelde enkelruits naar binnen draaiende deuren met enkelruits bovenlicht. Rechts hiervan bevindt zich in een niet gepleisterd deel van de gevel de toegang. Deze bestaat uit een deurkozijn met paneeldeur, voorzien van twee glaspanelen met daarvoor art nouveau roosters. Rechts van de toegang is de gevel van het bedrijfsgedeelte ingedeeld in verdiepte muurvlakken die worden gescheiden door (op de begane grond) getrapte lisenen. Tussen de verdiepingen bevindt zich een uitgekraagde doorlopende horizontale band. Rechts van de ingang heeft de gevel van het bedrijfsgedeelte naast elkaar twee T-schuiframen binnen vensters met gepleisterde dagkanten en een gepleisterde geprofileerde latei. Onder de schuiframen bevinden zich gecementeerde lekdorpels. Rechts van de schuiframen heeft de gevel in de drie verdiepte muurvlakken tussen de hoeklisenen telkens één tweedelig kozijn met twee 4-ruits draairamen, afgesloten door anderhalfsteens strekken. De verdieping van de gevel is tussen de lisenen voorzien van telkens twee naast elkaar aangebrachte 3-ruits draairamen. Het meest rechtse gevelvlak van de verdieping heeft slecht één 3-ruits draairaam. De ACHTERGEVEL is tussen twee hoeklisenen in het midden voorzien van een dubbele deeldeur, afgesloten door een steense segmentboog. De deeldeuren worden aan beide zijden geflankeerd door 2-ruits ramen afgesloten door halfsteens rollagen. Boven de deeldeuren bevindt zich een dubbel opgeklampt zolderluik. Aan beide zijden van het luik zijn sporen zichtbaar van voormalige vensters. Boven twee muurankers bevindt zich in de topgevel nog een enkel opgeklampt zolderluik, afgesloten door een halfsteens rollaag. Boven de topgevel bevindt zich een eenvoudige houten windveer. Naast de rechter hoekliseen bevindt zich het iets terugspringende gevelvlak van de aangebouwde schuur. Hierin bevindt zich op de begane grond aan de linkerzijde een enkele opgeklampte deur, afgesloten door een steense segmentboog. Boven de deur heeft de gevel een opgeklampt zolderluik, eveneens afgesloten door een steense rollaag. Rechts hiervan bevindt zich een rond 4-ruits stalraam. De rechterzijde van de gevel heeft op de begane grond een dubbele opgeklampte deeldeur, afgesloten door een steense segmentboog. Boven het gevelvlak van de aanbouw bevindt zich een eenvoudige windveer.
Het INTERIEUR van woonhuis en bedrijfsgedeelte is grotendeels intact gebleven. De indeling van het huis bestaat uit een woonvertrek links van de toegang met oorspronkelijk schouwomhulsel van hout (betegeling 50er jaren), met daarachter een slaapkamer. Rechts van de slaapkamer bevindt zich de onderkelderde keuken (eertijds liep de kelder veel verder door), met schouw en fraaie tegelvloer van rond ca. 1882. Rechts van de toegang bevindt zich een vertrek waar de rechter zijwand nog de oorspronkelijke bedsteeruimten bevat. De bovenverdieping heeft enkele slaapvertrekken met oorspronkelijke verticale lambrisering van kraaldelen. Het pand bezit nog de oorspronkelijke balklagen, paneeldeuren en vloeren. Het voormalige, later verbouwde, achterhuis heeft een middenlangsdeel met een bestrating van klinkers. Hierboven bevindt zich een betimmerde zolder waar men de kaas kon opslaan. In het achterhuis bevinden zich vijf ankerbalkgebinten.
Waardering
Voormalige MOLENAARSWONING met BEDRIJFSGEDEELTE met uit 1882.
- Van architectuurhistorische waarde als gaaf bewaard voorbeeld van een molenaarswoning met later tot kaasfabriek uitgebreid achterhuis. Het pand valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten zoals zichtbaar in de rijk uitgevoerde gevels van de molenaarswoning en de vlakverdeling met lisenen binnen de zijgevels.
- Van cultuurhistorische waarde door de verschillende uit het pand afleesbare bouwfasen. Het pand heeft een typologische waarde als zeldzaam voorbeeld van een voormalige kaasfabriek.
- Het pand heeft ensemblewaarde als bijgebouw van de watermolen en situeringswaarde door de markante ligging naast de Oude Zwolse weg, waardoor het pand sterk beeldbepalend is voor de omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
MILLER'S DWELLING with attached BUSINESS SECTION, located south of the water mill. The building is surrounded by the largely preserved plot structure, consisting of a gravel path with a row of linden trees on the street side. The mill and the probably already existing dwelling with rear house appears on a map from 1708. In 1858 the building was in use as a grain mill under Peter Kok Ankersmit, a leather manufacturer from Apeldoorn. In 1882 C.H. Weverink had the building remodelled for the manufacture of Swiss cheese. For this purpose the rear house of the miller's dwelling was provided with an extra storey for drying the cheese. Around the turn of the century a originally separate barn was attached to the rear of the left side gable. Under miller Van Bree the building and the mill were again used for grinding grain, for which the now still existing warehouse at number 158 was built. Also attached to the left side gable of the miller's dwelling was an extension of one storey. This has since been replaced by a new version.
Description
The partially cellaried building has a rectangular floor plan and has consisted since the alteration in 1882 essentially of two building sections fitted into each other. The lower miller's dwelling has above a cemented plinth white plastered facades with false joints and accounts for a single storey. At the bottom of the various windows are cemented drip moulds. The facades are finished with a hipped roof with improved Dutch tiles and a continuous eaves gutter. The business section accounts for two storeys and has above a continuous cemented plinth brick walls laid in English bond under a gabled roof with improved Dutch tiles and two zinc parapet gutters. The warehouse has on the ground floor cemented drip moulds (unless otherwise stated) and on the upper storey a continuous brick water drip moulding. The facade on the upper storey is furnished with inward-opening 3-pane windows, closed off by half-brick courses.
The FRONT FACADE facing the mill, symmetrically arranged, has above the plinth four T-sash windows. Above the eaves gutter the roof panel is provided with a half-hipped roof dormer, furnished with a 4-pane sash window and simply executed cheeks. The dormer is closed off by a boarded spout gable with above it a gabled roof with simple weathervane. Behind the half-hipped roof the raised facade of the business section is located, furnished with a weathervane and a brick chimney.
The roof panel on the LEFT SIDE of the dwelling is provided with an identically executed dormer as the roof panel of the front facade. To the left of the recent extension the facade on the ground floor above the plinth has two rectangular windows with cemented drip moulds. The windows are closed off by white plastered moulded lintels. Within the windows are 4-pane tilt-open windows with 2-pane fanlights flanked by two clamped sun shutters. To the left of the windows is a door frame with a clamped wooden door. Above the windows the upper storey is furnished with five 3-pane casement windows. These are, with the exception of the leftmost, separated from each other in pairs by three pilasters. The adjacent right side gable of the attached barn has above the plinth on the ground floor a door frame, furnished with a clamped door which is closed off by a brick segmental arch. Above the door the facade on the upper storey is furnished with a 3-pane casement window. To the left next to the door is a transversely placed stable window with clamped sun shutters. The window is closed off by a half-brick segmental arch. To the left of the window is in front of the facade the original water pump. The lean-to roof of the extension above the facade is furnished with a simple wooden weathervane. Behind the weathervane is in the roof panel a tall brick chimney. At the end the roof panel is furnished with a zinc parapet gutter. The front facade of the attached barn has on the right side a transversely placed 3-pane window with brick course. To the left of this the facade has a two-part clamped door. To the left next to this door is a single clamped door. At the left side of this door the facade has a transversely placed frame, furnished with a 2-pane window and closed off by a half-brick segmental arch.
The RIGHT SIDE FACADE has on the ground floor of the facade of the miller's dwelling a door frame, furnished with two coupled single-pane inward-opening doors with single-pane fanlight. To the right of this is in an unplastered part of the facade the entrance. This consists of a door frame with panel door, furnished with two glass panes with art nouveau grilles in front. To the right of the entrance is the facade of the business section divided into recessed wall surfaces which are separated by (on the ground floor) stepped pilasters. Between the storeys is a protruding continuous horizontal band. To the right of the entrance the facade of the business section has side by side two T-sash windows within windows with plastered day edges and a plastered moulded lintel. Below the sash windows are cemented drip moulds. To the right of the sash windows the facade in the three recessed wall surfaces between the corner pilasters each has one two-part frame with two 4-pane casement windows, closed off by one-and-a-half-brick stretches. The upper storey of the facade between the pilasters is furnished with each two side-by-side arranged 3-pane casement windows. The rightmost facade section of the upper storey has only one 3-pane casement window. The REAR FACADE is between two corner pilasters in the middle furnished with a double divided door, closed off by a brick segmental arch. The divided doors are flanked on both sides by 2-pane windows closed off by half-brick courses. Above the divided doors is a double clamped loft hatch. On both sides of the hatch traces are visible of former windows. Above two wall anchors is in the spout gable yet a single clamped loft hatch, closed off by a half-brick course. Above the spout gable is a simple wooden weathervane. Next to the right corner pilaster is the slightly recessed facade section of the attached barn. In this is on the ground floor on the left side a single clamped door, closed off by a brick segmental arch. Above the door the facade has a clamped loft hatch, likewise closed off by a brick course. To the right of this is a round 4-pane stable window. The right side of the facade has on the ground floor a double clamped divided door, closed off by a brick segmental arch. Above the facade section of the extension is a simple weathervane.
The INTERIOR of dwelling and business section has remained largely intact. The layout of the house consists of a living room to the left of the entrance with originally wooden fireplace surround (tiling 1950s), with behind it a bedroom. To the right of the bedroom is the cellaried kitchen (formerly the cellar extended much further), with fireplace and fine tiled floor of around circa 1882. To the right of the entrance is a room where the right side wall still contains the original bed alcoves. The upper storey has several bedrooms with original vertical wainscoting of beaded boards. The building still possesses the original floor joists, panel doors and floors. The former, later remodelled, rear house has a central longitudinal section with a paving of clinker bricks. Above this is a timber boarded loft where the cheese could be stored. In the rear house are five anchor-beam roof frames.
Valuation
Former MILLER'S DWELLING with BUSINESS SECTION from 1882.
- Of architectural-historical value as well-preserved example of a miller's dwelling later extended to a cheese factory rear house. The building stands out for high-quality aesthetic qualities as visible in the richly executed facades of the miller's dwelling and the surface division with pilasters within the side facades.
- Of cultural-historical value through the different building phases legible from the building. The building has typological value as a rare example of a former cheese factory.
- The building has ensemble value as an outbuilding of the water mill and siting value through the striking location next to the Oude Zwolse weg, whereby the building is strongly image-defining for the surroundings.
Nearby in the register
- Wenumse WatermolenIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
- Boerderij, Klein Cannenburgh 24Boerderijunder 1 mi
- Molen, Marleweg 64Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Boerderij, Zwolseweg 405Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.