Rijksmonumentenregister · Netherlands
Koningin Juliana Toren
Apeldoorn, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Belvédère
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1910
- Address
- Amersfoortseweg 35, 7313 AC Apeldoorn
- Place
- Apeldoorn
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.22745, 5.91665
- Part of complex
- 514476
- Monument number
- 514477
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1907 map "Chromo-topographische kaart van Apeldoorn en omgeving op de schaal van 1:25.000 / bew. door de Militaire Verkenningen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
UITZICHTTOREN genaamd 'Koningin Julianatoren' uit 1910. De toren is gelegen aan de zuidzijde van de Amersfoortseweg en vormt het hart van het gelijknamige familie-pretpark. Tijdens de oorlog is de toren door de Duitsers verhoogd met een uitkijkplatform.
De uitzichttoren, waarvan de eerste steen werd gelegd door Jansje Middelink op 15 april 1910, is ontworpen door de Apeldoornse architect Andries van Driesum Szn (1868-1925). Opdrachtgever was Gerrit Middelink, uitbater van de oorspronkelijke uitspanning. De toren is ontworpen in een bouwstijl, waarvan het decoratieve metselwerk typerend is voor het werk van Van Driesum, die vaak in de voor die tijd typerende Overgangsarchitectuur ontwierp. Ook het materiaalgebruik, kalkzandsteen, is typerend voor deze tijd.
Omschrijving
De in staand verband gemetselde toren is opgetrokken op vierkante grondslag en telt zes bouwlagen. De hoeken hebben naar boven verjongende, overhoeks geplaatste steunberen. De verjongingen worden geaccentueerd door afzaten van kunststeen. De zesde bouwlaag dateert uit WOII en is gemetseld in kruisverband. De overgang tussen oorspronkelijk en later metselwerk wordt gevormd door een bakstenen waterlijst. De zinken afdekking van de balustrade van het uitkijkplatform bevat geschilderde getallen die er in de Tweede Wereldoorlog op zijn aangebracht.
De toren is opgetrokken op een bakstenen basement en daarboven in witte kalkzandsteen met versieringen in roze kalkzandsteen. Deze kalkzandsteen moest volgens het bestek worden betrokken van de fabriek 'Alba' te Beekbergen. Onder de waterlijst bevatten de gevels elk twee sleutelvormige figuren in roze kalkzandsteen. De 9-ruits gietijzeren vensters zijn allen aan de bovenzijde getoogd en worden, tenzij anders vermeld, ontlast door kunststenen lateien die aan de onderzijde zijn getoogd. Boven de lateien een steens rollaag van roze kalkzandsteen. De deuren worden op dezelfde wijze ontlast. De vensters hebben, tenzij anders vermeld, een lekdorpel van baksteen.
De derde en vijfde bouwlaag hebben een houten omgang met balustrade. Het uitkijkplaform een gemetselde balustrade. De begane grond van de toren is aan drie zijden ingeklemd door recente bebouwing.
Het basement heeft een uitgemetselde plint met kunststeen hoekblokken. Het basement wordt afgesloten met een halfsteens rollaag. De gevels hebben een cordonlijst en een waterlijst van roze kalkzandsteen ter hoogte van de tweede en de vierde verdieping. Het metselwerk tussen de cordonlijst en de waterlijst van de vierde verdieping bevat ruitvormen van roze kalkzandsteen. Onder de cordonlijst bevatten de gevels. De VOORGEVEL heeft op de begane grond in het midden een toegang met houten deur, geflankeerd door twee vensters bezet met helder glas-in-lood. Boven de entree over de gehele breedte van de gevel een door baksteen omlijst veld met daarin de naam van de toren. De eerste verdieping heeft drie gekoppelde vensters met een doorgaande lekdorpel en gekoppelde lateien, de tweede verdieping heeft twee vensters, de derde verdieping een houten deur met daarboven één venster, de vierde verdieping heeft weer twee vensters en de vijfde verdieping een houten deur. De LINKER ZIJGEVEL heeft op de vierde verdieping een asymmetrisch geplaatst venster. De ACHTERGEVEL bevat op de tweede verdieping twee en op de derde verdieping één venster. De RECHTER ZIJGEVEL heeft op de derde verdieping twee vensters boven elkaar, op de vierde verdieping een asymmetrisch geplaats venster en op de vijfde verdieping een venster.
Het INTERIEUR bevat nog de oorspronkelijke houten trap.
Waardering
UITZICHTTOREN uit 1910.
- Van architectuurhistorische waarde als functioneel en typologisch belangrijk voorbeeld van een uitzichttoren, onworpen in Overgangsarchitectuur. De toren vormt onderdeel van het oeuvre van architect Van Driesum, die in Apeldoorn veel gebouwen ontwierp. Dit is de enig bekende uitkijktoren van zijn hand. De toren heeft een zeldzaamheidswaarde als in kalkzandsteen ontworpen toren met een functie als uitzichttoren.
- Van stedebouwkundige waarde als karakteristiek en sterk beeldbepalend element aan de zuidzijde van de Amersfoortseweg. De toren vervult hier een opvallende symboolfunctie en is van grote afstand zichtbaar. Er is sprake van een ensemblewaarde met het aan de voet van de toren gelegen doolhof en de grot.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de functie en verschijningsvorm van de uitzichttoren. De toren was en is een onderdeel van een tot pretpark uitgegroeide uitspanning en is voor dit groene gebied op de Veluwe een belangrijke vorm van vermaak. De verhoging van de toren in de jaren tussen 1940 en 1945 was noodzakelijk om de functie als uitkijktoren -in een andere context- te behouden. De naam van de toren herinnert aan de geboorte van de voormalige Koningin der Nederlanden, Juliana,en de sterke band die de gemeente Apeldoorn met het koningshuis heeft.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
VIEWING TOWER called 'Koningin Julianatoren' from 1910. The tower is located on the south side of the Amersfoortseweg and forms the heart of the family amusement park of the same name. During the war the tower was heightened by the Germans with an observation platform.
The viewing tower, of which the foundation stone was laid by Jansje Middelink on 15 April 1910, was designed by Apeldoorn architect Andries van Driesum Szn (1868-1925). The client was Gerrit Middelink, operator of the original inn. The tower was designed in an architectural style, of which the decorative brickwork is characteristic of Van Driesum's work, who often designed in the Transitional architecture typical for that time. The choice of material, lime-sandstone, is also typical of this period.
Description
The tower, built in running bond, is erected on a square foundation and comprises six storeys. The corners have buttresses tapering upwards and placed diagonally. The tapering is accentuated by setoffs of artificial stone. The sixth storey dates from World War II and is built in cross bond. The transition between original and later brickwork is formed by a brick drip moulding. The zinc casing of the balustrade of the observation platform contains painted numbers that were applied during the Second World War.
The tower is erected on a brick basement and above that in white lime-sandstone with decorations in pink lime-sandstone. According to the specification, this lime-sandstone had to be supplied from the 'Alba' factory at Beekbergen. Below the drip moulding, the façades each contain two key-shaped figures in pink lime-sandstone. The 9-pane cast-iron windows are all arched at the top and are, unless otherwise stated, relieved by artificial stone lintels that are arched on the underside. Above the lintels a stone course of pink lime-sandstone. The doors are relieved in the same way. The windows have, unless otherwise stated, a brick sill.
The third and fifth storeys have a wooden gallery with balustrade. The observation platform has a masonry balustrade. The ground floor of the tower is enclosed on three sides by recent buildings.
The basement has a projecting plinth with artificial stone corner blocks. The basement is finished with a half-brick course. The façades have a cordon course and a drip moulding of pink lime-sandstone at the height of the second and fourth storeys. The brickwork between the cordon course and the drip moulding of the fourth storey contains diamond shapes of pink lime-sandstone. Below the cordon course the façades contain. The FRONT FAÇADE has on the ground floor in the centre an entrance with wooden door, flanked by two windows fitted with clear decorative glazing. Above the entrance across the full width of the façade a field framed by brick with therein the name of the tower. The first storey has three coupled windows with a continuous sill and coupled lintels, the second storey has two windows, the third storey a wooden door with above it one window, the fourth storey has two windows again and the fifth storey a wooden door. The LEFT SIDE FAÇADE has on the fourth storey an asymmetrically placed window. The REAR FAÇADE contains on the second storey two and on the third storey one window. The RIGHT SIDE FAÇADE has on the third storey two windows one above the other, on the fourth storey an asymmetrically placed window and on the fifth storey a window.
The INTERIOR still contains the original wooden staircase.
Valuation
VIEWING TOWER from 1910.
- Of architectural-historical value as a functionally and typologically important example of a viewing tower, designed in Transitional architecture. The tower forms part of architect Van Driesum's oeuvre, who designed many buildings in Apeldoorn. This is the only known viewing tower from his hand. The tower has a rarity value as a tower designed in lime-sandstone with the function of a viewing tower.
- Of urban-planning value as a characteristic and strongly image-determining element on the south side of the Amersfoortseweg. The tower fulfils a striking symbolic function here and is visible from a great distance. There is ensemble value with the maze and grotto located at the base of the tower.
- Of cultural-historical value because of the function and appearance of the viewing tower. The tower was and is part of an inn that grew into an amusement park and is an important form of entertainment for this green area on the Veluwe. The heightening of the tower in the years between 1940 and 1945 was necessary to maintain the function as a viewing tower - in a different context. The name of the tower recalls the birth of the former Queen of the Netherlands, Juliana, and the strong bond that the municipality of Apeldoorn has with the royal house.
Nearby in the register
- Koningin Juliana TorenTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Koningin Juliana TorenTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Omwalling, SpeelfortenOmwallingunder 1 mi
- Archeologie, Grovenstinsbank ApeldoornArcheologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.