Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Hoofdweg 42
Elsloo, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1913
- Address
- Hoofdweg 42, 8424 PM Elsloo (Ooststellingwerf 21)
- Place
- Elsloo
- Municipality
- Ooststellingwerf
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.93863, 6.23903
- Monument number
- 514113
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "11 Heerenveen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De KERK onder Overgangs-architectuur van de Hervormde Gemeente te Elsloo is in 1913 gerealiseerd ter vervanging van een ouder kerkgebouw op de plaats van het huidige kerkhof. Het ontwerp is van de architect O.M. Meek, die hetzelfde bouwplan een jaar eerder aan de Herenweg 72 te Donkerbroek gerealiseerd zag. Aannemer van het kerkgebouw in Elsloo was L.J. Eppinga uit Lippenhuizen. De kerk ligt op een ruim eigen erf: dit is van de openbare weg gescheiden door een gietijzeren hekwerk, dat van ondergeschikt belang is voor bescherming van rijkswege, wegens geringe monumentale waarde.
In 1993 is de oorspronkelijke dakbedekking van zwart geglazuurde Lucas IJs-brandspannen vervangen door Franse keramische daktegels.
Omschrijving
De zaalkerk is op rechthoekige plattegrond gebouwd. Het gebouw is vijf raamtraveeën diep, onder een zadel/wolfdak dat is belegd met zwarte matgeglazuurde Franse keramische leipannen. Op de nok staat een dakruiter met maasdekking, een ingesnoerde achtzijdige klokkenzolder met galmborden rondom en afgesloten door een torenhelm bekroond met spits, granaatappel en weerhaan. Het opgaand muurwerk bestaat uit spouwmuren van roodbruine klinkers, verlevendigd met een rollaag in het trasraam en een rollaag ter hoogte van de vensterafzaten.
De façade aan de oostzijde heeft een topgevel. De gevelafsluiting bestaat uit een rollaag, waarop een zandstenen gevellijst met negblokken, bekroond door een zandstenen ronde aveinkel versierd met een stermotief. Het risalerende portaal heeft een tympaanvormige afsluiting belegd met keramische leipannen. Voor het portaal is een bakstenen stoep met gietijzeren rooster. In een drievoudige terugsprong is de dubbele rondboogdeur met oorspronkelijk hang- en sluitwerk; de rondboog is in het metselwerk benadrukt door een plat gemetselde kopse laag met zandstenen versiering in de aanzet. De tympaanvormige afsluiting heeft een ondiepe nis en decoratief metselwerk.
Aan weerszijden van het portaal is een rondboog spaarveld onder een rollaag met een imitatie sluitsteen in rode Groninger bakstenen, waarin een roos-venster met spuwer en een rondboogvenster met een imitatie sluitsteen; beide voorzien van gekleurd glas-in-lood. Tussen de beide vensters zijn zandstenen gedenkstenen ingemetseld met het opschrift: ANNO 1913. De geveltop wordt van het opgaand muurwerk gescheiden door een rollaag. De geveltop is in tweeën verdeeld door een band van rode tegels boven een muizentandlijst. In het midden is een biforium met een roosvenster erboven, voorzien van glas-in-lood met een stermotief als in de aveinkel. De bakstenen deelpilaster heeft een zandstenen voet en dobbelsteenkapiteel met spuwertje. Aan weerszijden van het biforium is een zandstenen versiering met een smeedijzeren kruis. Tenslotte bevindt zich in de geveltop een klein drielichtvenster. De noord- en zuidgevel van de kerkzaal zijn identiek: het vijf raamtraveeën diepe kerkgebouw wordt geleed door zes, eenmaal verjongde steunberen. Het meest oostelijke raamtravee is een spaarveld met een tweelichtvenster en twee roosvenstertjes erboven: alle met gekleurd glas-in-lood. De overige traveeën hebben rondboogvensters met gekleurd mat glas-in-lood met een schietlood- en een zandlopermotief. Alle rondboogvensters zijn onder een streklaag, afgesloten met een plat gemetselde kopse laag. De gevel wordt afgesloten door een gemetselde uitkraging in rollagen waarop een gietijzeren gootlijst rust.
De westgevel met wolfseind is verlevendigd door 'aanbouwen': een vierkante met twee rondboogvensters en gevellijst onder schilddak; twee driezijdige krimpvullingen aan weerszijden: één blind, de ander met een zijingang en een rondboogvenster. Naast de deur is een regenwaterput, gesigneerd: 'Fa. F.A. Schroor Noordwolde.'
Het INTERIEUR van de kerk is vrijwel geheel oorspronkelijk en bestaat uit een voorportaal, de kerkzaal en de ruimte achter de preekstoel. Boven het voorportaal is een orgelgalerij. Het bankenplan in de kerkzaal is vrijwel compleet en bestaat uit de oorspronkelijke kerkbanken met kraalhout; de kerkbanken bij de preekstoel hebben zijdeurtjes. In het koorgedeelte zijn de banken van kerkfunctionarissen, aan weerszijden van de podiumpreekstoel in een nis met een dubbele opgang. Het podium bestaat uit wit geglazuurde bakstenen met een houten paneelkuip; het rondbogige ruggeschot is van hout.
De wanden zijn wit gepleisterd met ter hoogte van de aanzet van de vensterboog een sierlijst van afwisselend rode Groninger stenen en verblendstenen met engobe decoratie; een streklaag en sierlijst rond de vensterboog en de nis van de podiumpreekstoel van rode Groninger bakstenen afgewisseld met gepleisterde blokken met schijnvoegen. Onder de dakvoet is een muizentandlijst: thans gewit. De ruimte wordt overspannen door een vlakke zoldering op een houten gebroken spant waaraan trekstaven hangen met stelverbindingen; oorspronkelijke kerkverlichting. In het plafond zijn vierkante luchtcirculatieroosters.
Waardering
De kerk uit 1913, naar ontwerp van O.M. Meek, is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als karakteristiek voorbeeld van het werk uit de vroege periode van de architect O.M. Meek, die in deze streek bijzonder veel heeft gebouwd,
- vanwege de hoge mate van architectonische gaafheid van het exterieur en van het interieur,
- vanwege de hoge mate van esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege het zeer bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek, in het bijzonder van het interieur,
- vanwege de hoge mate van belang voor het aanzien van het dorp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The CHURCH in Transitional architecture of the Reformed Congregation at Elsloo was realised in 1913 to replace an older church building on the site of the present churchyard. The design is by architect O.M. Meek, who saw the same building plan realised a year earlier at Herenweg 72 in Donkerbroek. The contractor for the church building in Elsloo was L.J. Eppinga from Lippenhuizen. The church is situated on an extensive own plot: this is separated from the public road by a cast-iron fence, which is of subordinate importance for protection by the state, owing to its limited monumental value.
In 1993 the original roof covering of black glazed Lucas Ijs-fired tiles was replaced by French ceramic roof tiles.
Description
The hall church is built on a rectangular floor plan. The building is five window bays deep, under a saddle/half-hipped roof which is covered with black matt-glazed French ceramic slate tiles. On the ridge stands a roof turret with masonry covering, a narrowed octagonal bell loft with tie beams all round and closed off by a tower spire crowned with a spike, pomegranate and weather vane. The masonry consists of cavity walls of reddish-brown clinkers, enlivened by a roll course in the bedding and a roll course at the height of the window lintels.
The facade on the east side has a gabled top. The gable closure consists of a roll course, on which rests a sandstone gable line with corner blocks, crowned by a sandstone round edge decorated with a star motif. The projecting portal has a tympanum-shaped closure covered with ceramic slate tiles. In front of the portal is a brick step with a cast-iron grate. In a threefold recession is the double round-arch door with original hardware; the round arch is emphasised in the masonry by a flatly laid header course with sandstone decoration at the springing. The tympanum-shaped closure has a shallow niche and decorative masonry.
On either side of the portal is a round-arch spandrel under a roll course with an imitation keystone in red Groningen bricks, containing a rose window with gargoyle and a round-arch window with an imitation keystone; both provided with coloured stained glass. Between the two windows are sandstone commemorative stones set in the masonry with the inscription: ANNO 1913. The gable top is separated from the masonry by a roll course. The gable top is divided in two by a band of red tiles above a mouse-tooth line. In the middle is a biforium with a rose window above it, provided with stained glass with a star motif as in the edge. The brick pilaster has a sandstone base and dice-stone capital with small gargoyle. On either side of the biforium is a sandstone decoration with a wrought-iron cross. Finally, in the gable top is a small three-light window. The north and south facades of the church hall are identical: the five window bays deep church building is articulated by six, once reduced buttresses. The easternmost window bay is a spandrel with a two-light window and two small rose windows above it: all with coloured stained glass. The remaining bays have round-arch windows with coloured matt stained glass with an hourglass and lancet motif. All round-arch windows are under a stretching course, closed off with a flatly laid header course. The facade is closed off by a masonry projection in roll courses on which a cast-iron gutter line rests.
The west facade with half-hipped end is enlivened by 'extensions': a square one with two round-arch windows and gable line under hipped roof; two three-sided half-hipped end infills on either side: one blind, the other with a side entrance and a round-arch window. Next to the door is a rainwater cistern, signed: 'Fa. F.A. Schroor Noordwolde.'
The INTERIOR of the church is almost entirely original and consists of a vestibule, the church hall and the space behind the pulpit. Above the vestibule is an organ gallery. The pew plan in the church hall is virtually complete and consists of the original church pews with bead edging; the church pews at the pulpit have side doors. In the choir section are the benches for church officials, on either side of the platform pulpit in a niche with a double approach. The platform consists of white glazed bricks with a wooden panelled pulpit; the round-arch backing board is wooden.
The walls are white plastered with, at the height of the springing of the window arch, a decorative moulding of alternating red Groninger stones and facing stones with engobed decoration; a stretching course and moulding round the window arch and the niche of the platform pulpit of red Groninger bricks alternated with plastered blocks with false joints. Below the roof edge is a mouse-tooth line: currently whitewashed. The space is spanned by a flat ceiling on a wooden broken roof truss from which tie rods hang with lap joints; original church lighting. In the ceiling are square air circulation grilles.
Valuation
The church from 1913, designed by O.M. Meek, is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a characteristic example of the work from the early period of architect O.M. Meek, who built extensively in this region,
- by virtue of the high degree of architectural integrity of the exterior and of the interior,
- by virtue of the high degree of aesthetic quality of the design,
- by virtue of the very particular use of materials and ornamentation, in particular of the interior,
- by virtue of the high degree of importance for the appearance of the village.
Nearby in the register
- Klokkenstoel (H), Hoofdweg bij 42Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Boerderij, Hoofdweg 54 ABoerderijunder 1 mi
- VesuviusIndustrie- en poldermolen1 mi
- RK-kerkKerk en kerkonderdeel1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.