Rijksmonumentenregister · Netherlands
Boezemmolen(TFU), Thaborwei bij 8
Tirns, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Boezemmolen(TFU)
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1922
- Address
- Thaborwei bij 8, 8632 WG Tirns (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Tirns
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.05574, 5.63154
- Monument number
- 514107
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het tussen Tirns en Sneek gelegen weidegebied. De naar Amerikaans model ontworpen windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd. en in 1922 gebouwd voor de bemaling van de "Tirnserpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de nog bestaande windmotor onder Lutkewierum (Groote Wierumerpolder) en de windmotor van de Sneekerpolder. Hiervan rest nog de onderbouw.
De molens werden gebouwd te vervanging van twee windmotoren, twee grote traditionele windwatermolens en 36 kleine traditionele windwatermolens.
Omschrijving
De 11 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van drie betonnen vierruits-ramen in stalen kozijnen. Oorspronkelijk was het raam van hout. Aan een zijde een in een stalen kozijn aangebrachte houten toegangsdeur. In opliggende letters is in één van de zijvlakken van de onderbouw "Waterschap Scharnegoutum c.a." aangebracht. Rechts naast de deur een hardstenen gedenksteen met hierin de volgende tekst:
Gesticht Anno 1922 het bestuur K.M.Galama voorz. K.Y.Vellenga P.Y.Andela D.Folkerts secr. A.Hoekstra arch.
De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Voor de vijzelbak is een betonnen bak aangebracht waarbij met behulp van stalen schuiven verschillende bemalingspeilen kunnen worden geregeld. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op de "Franekervaart" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een voor een molen van deze afmeting vrij lage stelling. De stelling bestaande uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van elf meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten, met ieder drie bladen, verbonden door drie ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaand werk en stalen spillen. In de jaren zestig werd een zogenaamde gecombineerde bemaling aangebracht. Dat wil zeggen dat de vijzel zowel door windkracht (hoofdbemaling) als door een oud model AEG elektromotor (hulpbemaling) kan worden aangedreven.
Waardering
De Amerikaanse windmotor bij Tirns uit 1922 is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland in het bijzonder van die der windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaanse modellen windmolens;
- als voorbeeld voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Tirnserpolder" van het voormalige Waterschap Scharnegoutum c.a. en later het waterschap "Marne-Middelsee";
- vanwege de zeldzaamheid van de grote "Herkules" windmotoren;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het weidegebied tussen Tirns en Sneek.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The large AMERICAN WIND MOTOR is a striking landmark in the pasture area located between Tirns and Sneek. The windmill designed on the American model of the "Herkules Metallicus Windturbine" type was manufactured in Germany by the "Vereinigte Windturbine Werke AG" in Dresden. The mill was imported by the Rotterdam trading company R.S. Stokvis & Zonen Ltd. and was built in 1922 for the drainage of the "Tirnserpolder". The mill was built together with the still existing windmill at Lutkewierum (Groote Wierumerpolder) and the windmill of the Sneekerpolder. Of this only the substructure remains.
The mills were built to replace two wind motors, two large traditional wind water-mills and 36 small traditional wind water-mills.
Description
The 11-metre high tower stands on a foundation constructed of concrete. On the foundation a concrete substructure has been erected provided with a concrete roof. The substructure is provided with three concrete four-pane windows in steel frames. Originally the window was of wood. On one side a wooden access door set in a steel frame. In raised letters "Waterschap Scharnegoutum c.a." is displayed on one of the side faces of the substructure. To the right of the door a hardstone memorial stone with the following text:
Founded Anno 1922 the board K.M.Galama chairman K.Y.Vellenga P.Y.Andela D.Folkerts secretary A.Hoekstra architect.
The inlet channel is provided with a steel coarse screen and a double gate beam grooved channel. The steel screw pump is located in a concrete pump sump with wooden covers. In front of the pump sump a concrete tank has been provided by which different drainage levels can be regulated by means of steel sluices. The mill is thereby capable of draining various drainage areas with different polder levels. The concrete outlet channel is provided with a wooden guard gate. The mill discharges into the "Franekervaart" (Friesian boezem). The steel tower has a ladder and for a mill of this size a relatively low platform. The platform consisting of steel beams, a wooden deck and a steel framework. At the top of the tower is a cast-iron motor body mounted on ball bearings that rotates. The wind wheel comprising thirty galvanised steel blades has a diameter of eleven metres. The wheel consists of ten radial arms between which segments, each with three blades, are connected by three rings. The mill is provided with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation according to wind direction, the second for self-regulation according to wind strength. The mill is provided with a cast-iron gear mechanism and steel shafts. In the sixties a so-called combined drainage system was installed. That is to say that the screw pump can be driven both by wind power (main drainage) and by an old model AEG electric motor (auxiliary drainage).
Valuation
The American wind motor at Tirns from 1922 is of general cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of industrial archaeology in the Netherlands in particular that of wind motors;
- for the development of early-20th-century Dutch drainage technology using American model wind mills;
- as an example for the phase between wind mill drainage and motor drainage;
- because of its role in the emergence of the drainage history of the drainage area "Tirnserpolder" of the former Waterschap Scharnegoutum c.a. and later the waterboard "Marne-Middelsee";
- because of the rarity of the large "Herkules" wind motors;
- because of its landscape significance as a striking landmark in the pasture area between Tirns and Sneek.
Nearby in the register
- Kerk, Tsjerkepaed 14Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Kerktoren, Nr 7Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Consistorie, Epemawei 23Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Kerk, Tsjerkepaed 1Kerk en kerkonderdeel1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.