Rijksmonumentenregister · Netherlands
Molen, Ten Noordoosten van Scharleijen 7
Sint Nicolaasga, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1920 - 1925
- Address
- Ten Noordoosten van Scharleijen 7, Sint Nicolaasga, Sint Nic Sint Nicolaasga (De Fryske Marren 21)
- Place
- Sint Nicolaasga
- Municipality
- De Fryske Marren
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.92220, 5.77286
- Monument number
- 514076
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 8 Heerenveen, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De middelgrote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het tussen de bossen van St. Nicolaasga en het Tjeukemeer gelegen weidegebied.
De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden tussen 1920 en 1925. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd. en in de dertiger jaren gebouwd door de Balkster Machinefabriek van H. Koelstra voor de bemaling van de langs de "Wumerts" gelegen landerijen. Een zeer uitgestrekt gebied rond de molen werd vanouds bemalen door diverse Herkules windmotoren. Het omschreven object is het laatst overgebleven exemplaar.
Omschrijving
De 8 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Kenmerkend voor deze kleine "Herkules" windmotor is het ontbreken van een betonnen onderbouw. De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur en een dubbele schotbalksponning. De molen maalt uit op Friese boezem. De stalen toren heeft een ladder en een achtkantige stelling. De stelling bestaat uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het achttien gegalvaniseerd stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 5 meter. Het rad bestaat uit zes straalarmen waartussen segmenten met ieder drie bladen, verbonden door twee ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaand werk en stalen spillen. In de jaren zestig werd een zogenaamde gecombineerde bemaling aangebracht. Dat wil zeggen de vijzel kon zowel op windkracht( hoofdbemaling) als door een dieselmotor ( hulpbemaling) worden aangedreven. Voor de behuizing van de dieselmotor en de aandrijfas werd op de voorwaterloop een klein houten hokje tegen de molen aangebouwd. De dieselmotor ontbreekt, maar de aandrijving is nog compleet.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de 20e eeuw is van cultuurhistorisch en industrieel- archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland in het bijzonder van die der windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als voorbeeld voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het waterschap "Boarn en Klif";
- vanwege de zeldzaamheid van de kleine "Herkules" windmotoren zonder betonnen onderbouw;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het tussen de bossen van St. Nicolaasga en het Tjeukemeer gelegen weidegebied.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The medium-sized AMERICAN WINDMILL is a striking landmark in the meadow area situated between the woods of St. Nicolaasga and the Tjeukemeer.
The windmill of the "Herkules Metallicus Windturbine" type, developed according to the American model, was manufactured in Germany by the "Vereinigte Windturbine Werke AG" in Dresden between 1920 and 1925. The mill was imported by the Rotterdam trading company R.S. Stokvis & Zonen Ltd. and was built in the 1930s by the Balkster Machinefabriek of H. Koelstra for the drainage of the lands situated along the "Wumerts". A very extensive area around the mill was traditionally drained by various Herkules windmills. The object described is the last surviving example.
Description
The 8-metre high tower stands in a foundation constructed of concrete. Characteristic of this small "Herkules" windmill is the absence of a concrete substructure. The inlet water channel is provided with a steel rack and double sluice gate guides. The steel screw is located in a concrete screw pit with wooden covers. The concrete outlet water channel is provided with a wooden flood door and double sluice gate guides. The mill drains into the Frisian polder system. The steel tower has a ladder and an octagonal platform. The platform consists of steel girders, a wooden deck and steel railings. At the top of the tower is a cast-iron motor body mounted on ball bearings that can rotate. The wind wheel, consisting of eighteen galvanized steel blades, has a diameter of 5 metres. The wheel consists of six radius arms between which segments with three blades each are placed, connected by two rings. The mill is provided with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation according to wind direction, the second for self-regulation according to wind strength. The mill is provided with a cast-iron gear train and steel shafts. In the 1960s, a so-called combined drainage system was installed. That is to say the screw could be driven both by wind power (primary drainage) and by a diesel motor (auxiliary drainage). For housing the diesel motor and the drive shaft, a small wooden shed was built against the mill on the inlet water channel. The diesel motor is missing, but the drive is still complete.
Valuation
The so-called American windmill from the beginning of the 20th century is of cultural-historical and industrial-archaeological importance:
- for the history of industrial archaeology in the Netherlands, in particular that of windmills;
- for the development of early 20th-century Dutch drainage technology using American model windmills;
- as an example of the phase between windmill drainage and motor drainage;
- because of its role in the drainage history of the water board "Boarn en Klif";
- because of the rarity of the small "Herkules" windmills without concrete substructure;
- because of its landscape significance as a striking landmark in the meadow area situated between the woods of St. Nicolaasga and the Tjeukemeer.
Nearby in the register
- Wilhelmina-oordBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Wilhelmina-oordGezondheidszorgunder 1 mi
- DoniastateWoonhuisunder 1 mi
- Koetshuis (G), De Rijlst bij 55Opslagunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.