Rijksmonumentenregister · Netherlands
Postkantoor, Markt 6
Groenlo, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Overheidsgebouw
- Function
- Postkantoor
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1907 - 1909
- Address
- Markt 6, 7141 AA Groenlo (Oost Gelre 25)
- Place
- Groenlo
- Municipality
- Oost Gelre
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.04269, 6.61723
- Monument number
- 513685
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 304. Vreden." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalig POSTKANTOOR MET WONING uit 1904 naar ontwerp van de Rijksbouwmeester C.H. PETERS (1847-1932). Groenlo kreeg reeds in 1874 een Rijkstelegraafkantoor (hulppostkantoor) dat in die tijd gesitueerd was aan de Mattelierstraat 7. In 1907/1909 werd aan de markt het huidige postkantoor gebouwd. De aannemer was Th. Nales uit Groenlo. Het postkantoor werd in 1972 omgezet in een hulppostkantoor en bestelkantoor. Bij de in 1975 uitgevoerde interne verbouwing werd het interieur van het postkantoor vervangen. De aannemer bij deze verbouwing was J.B.M. Plate uit Aalten. Het postkantoor is gesitueerd op de begane grond in het linkerdeel van het gebouw. De woning beslaat de rechterzijde van het gebouw op de begane grond en de gehele bovenverdieping met zolder. Het gebouw is nog steeds (1997) in gebruik als postkantoor en woning. Als Rijksbouwmeester bouwde Peters in Gelderland een groot aantal postkantoren. Bij de rijksgebouwen die hij ontwierp paste hij vaak de neorenaissancistische bouwstijl toe. In de loop der jaren ontwikkelde hij een eigen stijl waarvoor de naam `postkantorengotiek' gebruikt werd. In deze bouwstijl combineerde hij elementen uit de renaissance en de gotiek, waarmee hij vele jaren het gezicht van de Posterijen bepaalde. Eén van de bekendste werken van Peeters is het voormalige hoofdpostkantoor van Amsterdam. Zoals zoveel postkantoren van zijn hand bestaat het Groenlose postkantoor uit een groot bakstenen gebouw in neorenaissance stijl met neogotische elementen (postkantorengotiek) van twee bouwlagen in een T-vorm, met een topgevel links en een langsgedeelte rechts. Het pand vertoont grote gelijkenis in uitwerking met zijn postkantoren in bijvoorbeeld Velp en Dieren. Het postkantoor is beeldbepalend gesitueerd aan de Markt van Groenlo waar ook het stadhuis gesitueerd is. Het postkantoor vormt door massa en uitstraling het hoogtepunt in het beeld van de Markt.
Omschrijving
Vrijstaand POSTKANTOOR MET WONING op een L-vormig plattegrond, opgetrokken over twee bouwlagen onder een zadeldak. Het zadeldak van het langsdeel heeft de nok evenwijdig aan de weg en het zadeldak van het dwarsgedeelte staat met de nok haaks op de weg. Het dak is bedekt met gesmoorde kruispannen en watert af via houten dakgoten op bakstenen tandlijst. Het voorschild heeft een in baksteen uitgevoerde dakkapel onder een zadeldak voorzien van een tuitgevel met schouders en een deklijst. De schouderstukken van de tuitgevel kragen uit, de schuine vlakken en de hals en schouderstukken zijn gedekt met hardstenen platen. In de dakkapel bevindt zich een enkelruits schuifraam met drieruits bovenlicht. De aanzetstenen van de segmentboog zijn uitgevoerd in natuursteen. Het boogveld is opgevuld met siermetselwerk. In het topveld bevindt zich een smalle verticale opening. Het achterschild heeft een dakkapel met een vierruits raam onder een zadeldak met een overstek aan de voorzijde dat voorzien is van een schijnspant rustend op decoratieve consoles. De topgevel van de dakkapel is voorzien van een wit geverfd houten beschot. Eenzelfde dakkapel bevindt zich ook op het linker dakschild van het dwarsgedeelte.
De bakstenen gevels zijn gemetseld in kruisverband en voorzien van speklagen die zijn uitgevoerd in natuursteen. Het trasraam heeft een natuurstenen beëindiging. De gevels worden aan de bovenzijde afgesloten door een in baksteen uitgevoerde boogfries waarvan de boogjes rusten op geprofileerde kraagsteentjes. Alle raamopeningen bevatten tweeruits stolpramen met drieruits bovenlicht. De ramen worden aan bovenzijde afgesloten door een segmentboog met aanzet en sluitstenen, waarvan het boogveld van de ramen in de voor- en zijgevels is opgevuld met op decoratieve wijze gemetselde baksteen. De ramen hebben een natuurstenen onderdorpel.
Tegen de achterzijde van het dwarsgedeelte is een aanbouw geplaatst bestaande uit één bouwlaag onder een zadeldak met topgevel. Aan de achterzijde van het langsgedeelte is een aanbouw geplaatst van twee bouwlagen onder een zadeldak waarvan de nok aansluit op de dakgoot van het hoofdgebouw.
De VOORGEVEL heeft links een risalerend deel afgesloten door een topgevel en rechts een langsgedeelte waarin centraal de ingangen van de woning en het kantoor gesitueerd zijn. Het risalerende linkerdeel heeft bakstenen hoeklisenen die onder de topgevel door een rondboogfries met elkaar verbonden zijn. Op de begane grond en de verdieping bevinden zich drie gekoppelde vensters. Het middelste raam op de begane grond is in 1991 gewijzigd toen hier een geldautomaat met luifel werd geplaatst. De topgevel wordt van de tweede verdieping gescheiden door de reeds genoemde boogfries en de natuurstenen onderdorpel van de ramen en raamnissen van de topgevel.
De topgevel is voorzien van een deklijst (hardsteen) en eindigt in een tuit. De schouderstukken van de tuitgevel kragen iets uit. De tuit is getrapt uitgevoerd (twee treden). De topgevel heeft in het midden twee enkelruits ramen met tweeruits bovenlicht. Aan weerszijden hiervan bevinden zich drie getrapt oplopende, segmentboogvormig afgesloten nissen waarvan het boogveld is opgevuld met siermetselwerk. Boven deze raamgroep bevindt zich in de top een groepje van drie getrapte segmentboognissen. De middelste heeft een tweeruits draaivenster. Tussen de aanzetten van de vensterbogen zijn fraaie gietijzeren ankers geplaatst. Het langsdeel van de voorgevel bevat drie traveeën. Dit gedeelte van de gevel is door bakstenen lisenen in drie spaarvelden verdeeld. De lisenen zijn aan de bovenzijde met elkaar verbonden door een rondboogfries. In het middelste vlak bevinden zich in de eerste bouwlaag twee gekoppelde, hoge, segmentboogvormig afgesloten nissen met hardstenen sokkels en rondstaafprofielen in baksteen. Elk van beide nissen bevat een grote, segmentboogvormig afgesloten paneeldeur met erboven een getrapt triplet-venster dat aan de onderzijde voorzien is van een onderdorpel. De dagkanten en segmentboog van de deuropening hebben een rondstaafprofiel. De segmentboog van zowel de nis als de deur heeft hardstenen geboorte- en sluitstenen. De sluitsteen van de deur links draagt de tekst `KANTOOR' en rechts de tekst `WONING'.
De vlakken aan weerszijden van het middenvlak bevatten zowel op de begane grond als op de verdieping twee ramen. De vensters hebben hardstenen rechthoekige lekdorpels en daaronder een gezamenlijke hardstenen rechthoekige waterlijst. Het middenvlak heeft op de verdieping eveneens twee ramen.
Tussen de aanzetten van de vensterbogen en de bogen van de deurnissen zijn fraaie gietijzeren sierankers geplaatst.
De LINKER ZIJGEVEL heeft hoeklisenen en een natuurstenen waterlijst over de gehele breedte van de gevel. De gevel is voorzien van speklagen en wordt aan de bovenzijde afgesloten door uitkragend metselwerk waarboven zich een goot bevindt op een bakstenen tandlijst. Op de begane grond bevinden zich vier nissen die aan de bovenzijde voorzien zijn van een segmentboog met aanzet- en sluitsteen. Het boogveld is voorzien van siermetselwerk. In de twee rechternissen bevindt zich een raam zoals boven beschreven. In de twee linkernissen bevindt zich een vierkant raam. Tussen de ramen bevinden zich drie lisenen die onder de waterlijst eindigen. De lisenen zijn aan de bovenzijde voorzien van een natuurstenen dekplaat met een afzaat. Op de verdieping bevinden zich links in de gevel twee ramen zoals beschreven.
De ACHTERGEVEL van het langsdeel is voorzien van een aanbouw. Deze heeft in het midden twee bouwlagen onder een zadeldak met aan weerszijden een platgedekte eenlaags aanbouw. De zijgevels van de tweelaags aanbouw zijn blind en worden aan de bovenzijde afgesloten door uitkragend metselwerk. De achtergevel heeft op de begane grond een deur met rechts een klein raam. Beide zijn voorzien van een segmentboog. Op de verdieping bevindt zich een triplet venster met segmentbogen en een getrapt triplet venster met segmentbogen meteen daarboven. De spitse gevel is voorzien van een deklijst van verblendsteen. In de gevels aan weerszijden van de tweelaags aanbouw bevinden zich twee tweeruits schuifvensters met drieruits bovenlicht. Bij de linker aanbouw zijn de ramen voorzien van opgeklampte houten luiken. De rechter aanbouw is aan de bovenzijde voorzien van een balustrade. Het terras is toegankelijk via een dubbele deur met bovenlicht.
De tuitgevel aan de achterzijde van de dwarsbouw is voorzien van een deklijst en heeft in het midden een uitgemetselde rookkanaal met aan weerszijden een raam. De top is aan weerszijden van het rookkanaal gepleisterd. De (van voren af gezien) rechterzijgevel van de dwarsbouw heeft op de eerste verdieping een vierkant raam en op de erboven gelegen verdieping twee staande ramen met een segmentboog.
De aanbouw met topgevel achter de dwarsbouw heeft onder in de achtergevel drie schuifvensters met tweeruits schuivende delen en drieruits bovenlichten. Het middelste venster is breder. In de topgevel is een groep van drie smallere tweeruits draaivensters geplaatst, waarvan het middelste weer breder is. Deze groep wordt aan beide zijden geflankeerd door een lagere segmentboog vormig afgesloten nis. Boven in de top bevinden zich drie getrapte kleine segmentboognissen, waarvan de middelste voorzien is van een hoog smal venster. De topgevel heeft een verblendstenen deklijst met schouders.
De topgevel van de RECHTER ZIJGEVEL is nagenoeg identiek van uitvoering aan de topgevel van de dwarsbouw. De topgevel van de rechter zijgevel heeft echter zeven getrapte, segmentboogvormig afgesloten nissen waarvan de derde en de vijfde voorzien zijn van een schuifvenster.
Het INTERIEUR van het postkantoor is aangepast maar de zwart/witte vloertegels in de wachtkamer zijn nog oorspronkelijk. De woning beslaat een deel van de begane grond, de gehele eerste verdieping en de kap. Het interieur van de woning is grotendeels oorspronkelijk. De houten deuren met geprofileerde kozijnen zijn nog overal aanwezig. De begane grond is opgedeeld in links een hal en een gang met trappenhuis. Het trappenhuis heeft een brede houten trap voorzien van gedraaide balusters. De hal heeft zwart/witte vloertegels en witte wandtegels. Rechts bevinden zich de woonkamer en de keuken. De schouw en de parketvloer in de woonkamer zijn eveneens oorspronkelijk. Het woongedeelte is deels onderkelderd. De toegang naar de kelder is gesitueerd aan het einde van de gang, onder de trap. Op de verdieping bevinden zich de kamers aan de voorzijde en de gang aan de achterzijde van het gebouw.
Waardering
Vrijstaand POSTKANTOOR MET WONING gesitueerd aan de Markt in Groenlo van de hand van de architect en rijksbouwmeester C.H. Peters.
- Van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een postkantoor in de neorenaissance-stijl met neogotisch elementen (de zogenaamde postkantorengotiek). De bouwstijl komt tot uiting in de spaarvelden, tuitgevels, blindnissen, speklagen, segmentbogen met boogvulling, geboorte en sluitstenen, staafprofielen in baksteen e.d. Het gebouw is in opstand en plattegrond een goed voorbeeld van een postkantoor uit het begin van de twintigste eeuw en is een goed voorbeeld van het werk van de toenmalige rijksbouwmeester C.H. Peters. Opvallend zijn de gave verhoudingen en de rijke detaillering in vormgeving en materiaalgebruik.
- Van stedebouwkundige waarde als onderdeel van de historisch gegroeide kern van Groenlo, namelijk de Markt, waar het het belangrijkste beeldbepalende element is. Het gebouw heeft een zeldzaamheidswaarde qua aanleg en relatie met de omgeving.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming van het gebouw als postkantoor met woning wat een uitdrukking is van een cultuur- en economisch historische ontwikkeling. En vanwege de verschijningsvorm die verbonden is met een algemeen historische ontwikkeling
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former POST OFFICE WITH DWELLING built in 1904 to the design of State Architect C.H. PETERS (1847-1932). Groenlo received a State Telegraph Office (auxiliary post office) as early as 1874, which at that time was situated at Mattelierstraat 7. In 1907/1909 the present post office was built at the market. The contractor was Th. Nales from Groenlo. The post office was converted in 1972 into an auxiliary post office and delivery office. During the internal renovation carried out in 1975, the interior of the post office was replaced. The contractor for this renovation was J.B.M. Plate from Aalten. The post office is situated on the ground floor in the left part of the building. The dwelling occupies the right side of the building on the ground floor and the entire upper storey with attic. The building is still (1997) in use as a post office and dwelling. As State Architect, Peters built a large number of post offices in Gelderland. In the state buildings he designed, he often applied the neo-Renaissance architectural style. Over the years he developed his own style for which the name 'postal Gothic' was used. In this building style he combined elements from the Renaissance and Gothic, with which he shaped the appearance of the Postal Service for many years. One of Peeters' best-known works is the former main post office of Amsterdam. Like so many post offices from his hand, the Groenlo post office consists of a large brick building in neo-Renaissance style with neo-Gothic elements (postal Gothic) of two storeys in a T-shape, with a stepped gable on the left and a side section on the right. The building shows great similarity in execution with his post offices in, for example, Velp and Dieren. The post office is prominently situated at the Market of Groenlo where the town hall is also located. The post office forms, through its mass and appearance, the highlight in the image of the Market.
Description
Detached POST OFFICE WITH DWELLING on an L-shaped plan, built over two storeys under a gabled roof. The gabled roof of the side section has the ridge parallel to the road and the gabled roof of the transverse section has the ridge perpendicular to the road. The roof is covered with flush pantiles and drains via wooden gutters onto a brick string course. The front gable has a brick-built roof dormer under a gabled roof provided with a spout gable with shoulders and a drip moulding. The shoulder pieces of the spout gable project, the sloping surfaces and the neck and shoulder pieces are covered with hardstone slabs. In the roof dormer is a single-light sash window with a three-light fanlight. The voussoir stones of the segmental arch are executed in natural stone. The spandrel is filled with ornamental brickwork. In the apex field is a narrow vertical opening. The rear gable has a roof dormer with a four-light window under a gabled roof with an overhang on the front that is provided with a decorative corbel resting on ornamental consoles. The apex gable of the roof dormer is provided with white-painted wooden boarding. An identical roof dormer is also found on the left roof gable of the transverse section.
The brick facades are laid in alternating bond and provided with brick-and-stone courses executed in natural stone. The beam opening has a natural stone termination. The facades are closed at the top by an arched frieze executed in brick, with the arches resting on moulded corbel stones. All window openings contain two-light casement windows with three-light fanlights. The windows are closed at the top by a segmental arch with voussoir and springer stones, the spandrel of the windows in the front and side facades being filled with decoratively laid brick. The windows have a natural stone sill.
Against the rear of the transverse section is an annexe consisting of one storey under a gabled roof with stepped gable. At the rear of the side section is an annexe of two storeys under a gabled roof whose ridge connects to the gutter of the main building.
The FRONT FACADE has on the left a projecting section closed by a stepped gable and on the right a side section with the entrances of the dwelling and the office centrally situated. The projecting left section has brick corner pilasters which are connected under the stepped gable by a semicircular arch frieze. On the ground floor and upper storey are three coupled windows. The middle window on the ground floor was altered in 1991 when an ATM with canopy was placed here. The stepped gable is separated from the second storey by the aforementioned arch frieze and the natural stone sill of the windows and window recesses of the stepped gable.
The stepped gable is provided with a drip moulding (hardstone) and ends in a spout. The shoulder pieces of the spout gable project slightly. The spout is executed in steps (two treads). The stepped gable has in the centre two single-light windows with two-light fanlight. On either side of these are three stepped rising, segmentally arched recesses whose spandrels are filled with ornamental brickwork. Above this window group is in the apex a group of three stepped segmental arch recesses. The middle one has a two-light casement window. Between the voussoir stones of the window arches are placed fine cast-iron wall anchors. The side section of the front facade contains three bays. This part of the facade is divided into three fields by brick pilasters. The pilasters are connected at the top by a semicircular arch frieze. In the middle field, on the first storey are two coupled, tall, segmentally arched recesses with hardstone socles and round-staff mouldings in brick. Each of both recesses contains a large, segmentally arched panel door with above it a stepped triplet window provided at the bottom with a sill. The jambs and segmental arch of the door opening have round-staff moulding. The segmental arch of both the recess and the door has hardstone springer and keystone. The keystone of the left door bears the text 'KANTOOR' and on the right the text 'WONING'.
The fields on either side of the centre field contain two windows both on the ground floor and on the upper storey. The windows have hardstone rectangular drip edges and below them a shared hardstone rectangular drip moulding. The centre field also has two windows on the upper storey.
Between the voussoir stones of the window arches and the arches of the door recesses are placed fine cast-iron ornamental wall anchors.
The LEFT SIDE FACADE has corner pilasters and a natural stone drip moulding across the entire width of the facade. The facade is provided with brick-and-stone courses and is closed at the top by projecting brickwork above which is a gutter on a brick string course. On the ground floor are four recesses which are provided at the top with a segmental arch with voussoir and keystone. The spandrel is provided with ornamental brickwork. In the two right recesses is a window as described above. In the two left recesses is a square window. Between the windows are three pilasters which end below the drip moulding. The pilasters are provided at the top with a natural stone capping with a slope. On the upper storey on the left in the facade are two windows as described.
The REAR FACADE of the side section is provided with an annexe. This has in the middle two storeys under a gabled roof with on either side a flat-roofed single-storey annexe. The side facades of the two-storey annexe are blank and are closed at the top by projecting brickwork. The rear facade has on the ground floor a door with on the right a small window. Both are provided with a segmental arch. On the upper storey is a triplet window with segmental arches and immediately above a stepped triplet window with segmental arches. The pointed gable is provided with a drip moulding of facing brick. In the facades on either side of the two-storey annexe are two two-light sash windows with three-light fanlights. At the left annexe the windows are provided with hinged wooden shutters. The right annexe is provided at the top with a balustrade. The terrace is accessible via a double door with fanlight.
The spout gable at the rear of the transverse structure is provided with a drip moulding and has in the middle a built-out flue with a window on either side. The apex is plastered on either side of the flue. The (viewed from the front) right side facade of the transverse structure has on the first storey a square window and on the storey above two tall windows with a segmental arch.
The annexe with stepped gable at the rear of the transverse section has in the lower part of the rear facade three sash windows with two-light sliding sashes and three-light fanlights. The middle window is wider. In the stepped gable is a group of three narrower two-light casement windows placed, of which the middle one is again wider. This group is flanked on both sides by a lower segmentally arched recess. At the top in the apex are three stepped small segmental arch recesses, of which the middle one is provided with a tall narrow window. The stepped gable has a facing brick drip moulding with shoulders.
The stepped gable of the RIGHT SIDE FACADE is almost identical in execution to the stepped gable of the transverse section. The stepped gable of the right side facade has, however, seven stepped, segmentally arched recesses of which the third and the fifth are provided with a sash window.
The INTERIOR of the post office has been adapted but the black/white floor tiles in the waiting room are still original. The dwelling occupies part of the ground floor, the entire first storey and the roof space. The interior of the dwelling is largely original. The wooden doors with moulded frames are present throughout. The ground floor is divided on the left into a hall and a corridor with staircase. The staircase has a wide wooden stair provided with turned balusters. The hall has black/white floor tiles and white wall tiles. On the right are the living room and the kitchen. The fireplace and the parquet floor in the living room are also original. The living area is partly cellared. Access to the cellar is situated at the end of the corridor, under the stairs. On the upper storey are the rooms at the front and the corridor at the rear of the building.
Appreciation
Detached POST OFFICE WITH DWELLING situated at the Market in Groenlo by the architect and State Architect C.H. Peters.
- Of architectural-historical value as an example of a post office in the neo-Renaissance style with neo-Gothic elements (the so-called postal Gothic). The building style is expressed in the fields, spout gables, blind recesses, brick-and-stone courses, segmental arches with spandrel filling, springer and keystone stones, round-staff mouldings in brick, etc. The building is in elevation and plan a good example of a post office from the beginning of the twentieth century and is a good example of the work of the then State Architect C.H. Peters. Notable are the pleasing proportions and the rich detailing in design and use of materials.
- Of urban-planning value as part of the historically developed centre of Groenlo, namely the Market, where it is the most important image-defining element. The building has rarity value in terms of layout and relationship with the surroundings.
- Of cultural-historical value because of the purpose of the building as a post office with dwelling, which is an expression of a cultural and economic historical development. And because of the appearance which is connected with a general historical development
Nearby in the register
- Kerk, Mattelierstraat 5Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Boerderij, Notenboomstraat 15Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Notenboomstraat 18Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwestraat 20Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.