Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Keppelseweg 131
Doetinchem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1936 - 1937
- Address
- Keppelseweg 131, 7008 BA Doetinchem
- Place
- Doetinchem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.97227, 6.27536
- Monument number
- 513130
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Dit ONDERSTATION (50 kv schakelinstallatie volgens het openlucht systeem met bedieningsgebouw) maakt deel uit van het PGEM-complex aan de noordwestzijde van de Keppelseweg. Tussen 1915 en 1940 besteedde de PGEM veel aandacht aan de architectonische kwaliteit van haar gebouwen. De ontwerp opdrachten werden dan ook regelmatig verleend aan gerenommeerde architecten die veelal gevestigd waren in de Randstad zoals G. Versteeg, H.J. Fels en ir. G.L. van Straaten. Het onderstation is gebouwd naar ontwerp van de Haagse architect ir GERHARDUS LAMBERTUS VAN STRAATEN (Soerabaia 1896-?). Van Straaten heeft voor de PGEM niet veel gebouwd maar is vooral bekend geworden met de door hem ontworpen villa's en landhuizen. Het in de jaren 1936-1937 gerealiseerde onderstation aan de Keppelseweg in Doetinchem kan echter tot zijn belangrijkste werk gerekend worden.
Het gebouw is opgetrokken in de stijl van de Delftse school, wat onder meer tot uiting komt in de sobere opzet zonder overdreven details, het gebruik van baksteen en het constructieve gebruik van natuursteen en de toepassing van topgevels.
De PGEM (Provinciale Gelderse Electriciteits-Maatschappij) ging in 1994 door een fusie over in de nv NUON Energie-Onderneming voor Gelderland, Friesland en Flevoland, de huidige eigenaar van het onderstation.
In een stuk hardsteen aan de noordwestzijde van de ingangsportiek is een monogram gehakt, waarin met enige moeite de initialen van Van Straaten "G L v S" te lezen zijn.
Ten noordwesten van het schakelgebouw bevindt zich een bijgebouw uit 1956 naar ontwerp van de architect H.J. Fels en enkele woonhuizen (Keppelseweg 133 t/m 139). Deze gebouwen dateren van na 1940 waardoor ze buiten het MSP vallen. De gebouwen zijn niet in de beschrijving meegenomen.
Omschrijving
ONDERSTATION opgetrokken op een rechthoekige plattegrond, met een aanbouw haaks op de achtergevel. Deze aanbouw is in later tijd verlengd, waarbij de lengte ervan meer dan verdubbelde. Het gebouw bestaat uit twee delen: links een hoge hijstoren en rechts een schakel- en doorvoergebouw van twee bouwlagen. Daar tussenin bevindt zich een trappenhuis met de entreepartij. Het gebouw is gemetseld met een geel-roze baksteen in Vlaams verband en voorzien van een zadeldak met de rode opnieuw verbeterde Hollandse pan. De entreepartij wordt gevormd door een vrij ruim portiek met daarin de toegang, afgesloten door twee houten deuren, die aan de onderzijde zijn voorzien van metalen platen. De deuren zijn voorzien van een mozaïekmotief. Het kozijn rust op hardstenen neuten met dito hoekblokken en de opening wordt overspannen met een tweesteens strek met hardstenen aanzetstukken.
De portiek wordt in het gevelvlak afgesloten door een tweesteens rondboog met hardstenen aanzetstukken en sluitsteen. De hoeken van de portiek zijn voorzien van een biljoen met kapel en bevatten deels hardstenen hoekblokken.
De HIJSTOREN bestaat uit één ruimte over de volle hoogte van het gebouw en met een open kapconstructie. Later is op de begane grond deze ruimte opgedeeld met een muur. De hijstoren is iets smaller dan de rest van het gebouw en in de binnenhoek aan de straatzijde is een laag gebouwtje geplaatst. De voor- en achtergevel zijn aan de zuidoostzijde voorzien van grote deuren. In vroeger tijd dienden deze om een tram toegang tot het gebouw te verlenen. Deze tram vervoerde onder meer transformatoren, die in de hijstoren van de wagons werden gehaald. De toren wordt verlicht door meerruits vensters met stalen profielen (stoeltjesprofiel), waaronder een rond venster in de linker zijgevel. Deze zijgevel is voorzien van steunberen.
Het rechter deel van het gebouw, het schakel- en doorvoergebouw, bevat twee bouwlagen, gescheiden door een kruipruimte. De bouwlagen worden verlicht door meerruits vensters met stalen profielen (stoeltjesprofiel), de kruipruimte door vierkante glazen bakstenen.
De kelder, die zich bevindt onder dit deel van het gebouw, wordt aan de achterzijde ontlucht door korte rollagen met open stootvoegen. De rollagen zijn aan de bovenzijde voorzien van enigszins uitgemetselde rode tegels.
Alle gevelopeningen worden, tenzij anders vermeld, ontlast door tweesteens strekken met hardstenen aanzetstukken. De vensters hebben hardstenen onderdorpels. De tuitgevels zijn voorzien van een hardstenen afdekking.
Het INTERIEUR van het gebouw is nog grotendeels oorspronkelijk. De hijstoren is nog helemaal intact, inclusief een nog werkende hijskraan. De open houten kap bevat drie enkelvoudige hangwerken, met daarop gordingen en dakbeschot. De trekbalken van het hangwerk rusten op sleutelstukken, die op hun beurt rusten op uit gemetselde consoles.
Het trappenhuis is gedeeltelijk betegeld. De treden en de afdekplaten van de leuningen zijn van zwart natuursteen.
In het rechter bouwdeel bevindt zich op de verdieping een vertrek, waarvan de wanden deels zijn betegeld. De vloer van de kruipruimte tussen begane grond en verdieping rust op balken, die op hun beurt rusten op hardstenen consoles.
De kap boven dit deel van het gebouw is niet geheel van hout, maar heeft stalen hangwerken, met daarop houten gordingen en dakbeschot.
Achter het gebouw bevindt zich de hoogspanningsaanleg.
Waardering
ONDERSTATION (50 kv schakelinstallatie volgens het openlucht systeem met bedieningsgebouw) maakt deel uit van het PGEM-complex gesitueerd aan de noordwestzijde van de Keppelseweg
- Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een onderstation in de Delftse schoolstijl, wat onder meer tot uiting komt in de sobere opzet zonder overdreven details, het gebruik van baksteen en het constructieve gebruik van natuursteen en de toepassing van topgevels. Het gebouw behoort tot het beste werk van de architect ir G.L. van Straaten die eigenlijk vooral bekend is geworden met de door hem ontworpen villa's en landhuizen
- Van stedenbouwkundige waarde als waardevol voorbeeld van het werk van de architect Van Straaten. Het object heeft ensemblewaarde als onderdeel van de elektriciteitsvoorzieningen in Gelderland.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming en verschijningsvorm als onderstation welke verbonden is met de technische ontwikkeling van de elektriciteitsvoorzieningen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
This SUBSTATION (50 kv switchgear installation according to the open-air system with control building) forms part of the PGEM complex on the northwest side of the Keppelseweg. Between 1915 and 1940 PGEM paid much attention to the architectural quality of its buildings. Design commissions were therefore regularly awarded to renowned architects who were mostly based in the Randstad such as G. Versteeg, H.J. Fels and ir. G.L. van Straaten. The substation was built to the design of The Hague architect ir GERHARDUS LAMBERTUS VAN STRAATEN (Soerabaia 1896-?). Van Straaten built little for PGEM but became especially known for the villas and country houses he designed. The substation on the Keppelseweg in Doetinchem, realised in the years 1936-1937, can however be counted among his most important works.
The building is constructed in the style of the Delft School, which is expressed inter alia in the austere design without exaggerated details, the use of brick and the constructive use of natural stone and the application of spout gables.
The PGEM (Provinciale Gelderse Electriciteits-Maatschappij) merged in 1994 into nv NUON Energie-Onderneming voor Gelderland, Friesland en Flevoland, the current owner of the substation.
In a piece of hardstone on the northwest side of the entrance portico a monogram is carved, in which with some effort the initials of Van Straaten "G L v S" can be read.
To the northwest of the switchgear building is an outbuilding from 1956 designed by architect H.J. Fels and several residential houses (Keppelseweg 133 to 139). These buildings date from after 1940 and therefore fall outside the heritage register. The buildings have not been included in the description.
Description
SUBSTATION erected on a rectangular ground plan, with an extension at right angles to the rear facade. This extension was lengthened at a later time, whereby its length more than doubled. The building consists of two parts: on the left a tall hoist tower and on the right a switchgear and through-building of two storeys. In between is a staircase with the entrance area. The building is built with yellow-pink brick in Flemish bond and provided with a gabled roof with red newly improved Dutch tiles. The entrance area is formed by a fairly spacious portico containing the entrance, closed off by two wooden doors provided at the bottom with metal plates. The doors are provided with a mosaic motif. The frame rests on hardstone sills with similar corner blocks and the opening is spanned with a two-course stretcher with hardstone springing stones.
The portico is closed off in the facade plane by a two-course arch with hardstone springing stones and keystone. The corners of the portico are provided with a pilaster with capital and contain partly hardstone corner blocks.
The HOIST TOWER consists of a single space over the full height of the building with an open roof truss structure. Later this space was subdivided at ground level with a wall. The hoist tower is slightly narrower than the rest of the building and in the inner corner on the street side is a low building. The front and rear facades are provided on the southeast side with large doors. In former times these served to allow a tram access to the building. This tram transported among other things transformers, which were removed from the wagons in the hoist tower. The tower is lit by multi-paned windows with steel profiles (chair profile), including a round window in the left side facade. This side facade is provided with buttresses.
The right part of the building, the switchgear and through-building, contains two storeys separated by a crawl space. The storeys are lit by multi-paned windows with steel profiles (chair profile), the crawl space by square glass bricks.
The basement, which is located beneath this part of the building, is ventilated at the rear by short roll courses with open butt joints. The roll courses are provided at the top with somewhat projecting red tiles.
All facade openings are, unless otherwise stated, relieved by two-course stretchers with hardstone springing stones. The windows have hardstone sills. The spout gables are provided with a hardstone coping.
The INTERIOR of the building is still largely original. The hoist tower is completely intact, including a still functional hoist crane. The open wooden roof contains three simple collar tie trusses, with purlins and roof boarding on them. The tie beams of the truss rest on keyblocks, which in turn rest on built-out consoles.
The staircase is partly tiled. The treads and the coping plates of the railings are of black natural stone.
In the right building section there is a room on the upper floor, the walls of which are partly tiled. The floor of the crawl space between ground and upper floor rests on beams, which in turn rest on hardstone consoles.
The roof above this part of the building is not entirely wooden, but has steel collar tie trusses with wooden purlins and roof boarding.
Behind the building is the high-voltage installation.
Valuation
SUBSTATION (50 kv switchgear installation according to the open-air system with control building) forms part of the PGEM complex situated on the northwest side of the Keppelseweg
- Of architectural-historical value as a good example of a substation in the Delft School style, which is expressed inter alia in the austere design without exaggerated details, the use of brick and the constructive use of natural stone and the application of spout gables. The building ranks among the best work of architect ir G.L. van Straaten who is actually particularly known for the villas and country houses he designed
- Of urban-planning value as a valuable example of the work of architect Van Straaten. The object has ensemble value as part of the electricity supply facilities in Gelderland.
- Of cultural-historical value owing to the purpose and appearance as a substation which is connected to the technical development of electricity supply facilities.
Nearby in the register
- HagenKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Tuinkoepel, Kruisbergseweg 2Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Bijgebouwen kastelen enz., Kelderlaan 10Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Arboretum, Ruimzichtlaan bij 150Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.