Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerktoren, Tsjerkhôfspaed 1
Pietersbierum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerktoren
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1878
- Address
- Tsjerkhôfspaed 1, 8856 BZ Pietersbierum (Waadhoeke 21)
- Place
- Pietersbierum
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.21557, 5.47566
- Monument number
- 512699
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De KERKTOREN van de Hervormde Kerk te Pietersbierum is in 1878 gebouwd. Kerk en toren (de laatste was in 1822 gebouwd na afbraak van de vorige die in slechte staat verkeerde) waren op 14 oktober 1843 door brand verwoest. De bouw van de nieuwe kerk werd in 1845 aanbesteed, de bouw van de nieuwe toren pas in 1878. De data zijn vereeuwigd op de gevelstenen in de kerk-muren van de absis aan de noordoostzijde: "Afgebrand 1843" en "Herbouwd 1845". Een derde gevelsteen aan de noordelijke kerkmuur vermeldt: "Den 26 juli des jaar 1845, toen de Wel geboren Heer Hendrik Bonifatius van der Haer was Grietman van Barradeel, en Meindert Attes Hibma, Pieter Steffens Gerbranda, en Gerlof Freerks Jongma, waren Kerkvoogden der Hervormde Gemeente te Pietersbierum is aan dit Kerkgebouw de eerste Steen gelegd door Bonifatius van der Haer oud acht jaar". Ook de voorgevel van de kerk zelf is in 1878 opnieuw gemetseld. De gevelsteen in de noordelijke torenmuur vermeldt: "Den 2 juli 1878 de eerste steen aan de toren gelegd door Meindert A. Hibma Jr.".
De kerk, die door architect Th. Romein is ontworpen in Neo-Romaanse stijl, is reeds rijksmonument en staat geregistreerd onder monumentnummer 8644 (zie voor de omschrijving aldaar). De ontwerper van de kerktoren is niet bekend. De toren is echter in een min of meer bijpassende stijl gebouwd, die als Neo-Romanogotisch kan worden aangeduid.
De toren komt in aanmerking voor de bescherming van rijkswege als aanvulling op het reeds beschermde kerkgebouw.
Kerk en kerktoren liggen ten zuidwesten van de dorpskom en zijn naar het zuidwesten gericht.
Omschrijving
De toren heeft een vierkante plattegrond en bestaat uit drie naar boven toe verjongende vierkanten, die van elkaar worden gescheiden door een brede, geprofileerde en doorlopende cordonlijst. Het geheel wordt bekroond door een zeshoekige ingesnoerde leiengedekte naaldspits met ijzeren windvaan. Een hoge, geprofileerde en doorlopende daklijst sluit de gevels af; staafaankers. De toren en de voorgevel van de kerk zijn in bruin/rode bakstenen opgetrokken. In de voorgevel van de kerk spitsboogvensters met ruitvormige tracering en erboven een spaarveld met schuin oplopend boogfries. De gevel wordt begrensd door gemetselde hoekpilasters met kapiteel. De geprofileerde hardstenen dekplaat loopt door in het profiel van de daklijst.
In de westgevel van de toren bevindt zich een houten dubbele deur met gemetselde spitsboog met aanzetstenen en sluitsteen; in het bovenlicht rood en blauw glas-in-lood met florale motieven. De originele deurpanelen die aan de binnenzijde nog zichtbaar zijn, zijn aan de buitenzijde voorzien van een nieuwe betimmering. Boven de ingangspartij een rond venster met tracering. In de spaarvelden met keperfries van het tweede vierkant een spitsboogvenster met ruitvormige tracering en wijzerplaten. Het mechanische ijzeren uurwerk is nog aanwezig en bevindt zich in het tweede vierkant. Hierop staat te lezen: D. Wielinga Franeker 1900 (?). Om het uurwerk heen is een houten aanbouw geplaatst. Hierop zijn de namen "A. Travaille 2 nov 1919" en "G.v.d Wal A v.d.Wal 1934" aangebracht. Het derde vierkant wordt omlijst door hoekpilasters met geprofileerde kapitelen en keperfries. Op de cordonlijst rusten twee naast elkaar geplaatste spitsboogvormige galmgaten met elk vier schuin geplaatste galmborden en een houten top. Zij worden samen omsloten door een gemetselde gele boog met eronder een bloemvormige decoratie.
Boven in de toren bevindt zich de klok die in 1949 geplaatst is, ter vervanging van de oude klok die in 1878 was geplaatst en tijdens de bezetting is weggevoerd. Deze klok, die een diameter heeft van 105 cm., heeft het opschrift: VAN BERGEN HEILIGERLEE IK LIED OER GOED EN KWEA BIJ LIBBEN EN BIJ DEA!.... PEASKE 1949 OAN BEAN TROCH DOARP EN FREONEN. Wegens de slechte staat van de ophanging van de klok kan deze thans niet worden gebruikt.
Waardering
De kerktoren van de Hervormde Kerk te Pietersbierum is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als essentieel onderdeel van een kerkgebouw dat van nationaal belang is en reeds geregistreerd staat als rijksmonument (monument nr. 8644);
- vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het materiaalgebruik en de ornamentiek;
- voor het aanzien van het dorp;
- vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de dorpse en landschappelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The CHURCH TOWER of the Reformed Church at Pietersbierum was built in 1878. The church and tower (the latter was built in 1822 after demolition of the previous one which was in poor condition) were destroyed by fire on 14 October 1843. The construction of the new church was put out to tender in 1845, the construction of the new tower only in 1878. The dates are immortalised on the facade stones in the church walls of the apse on the north-east side: "Burned down 1843" and "Rebuilt 1845". A third facade stone on the northern church wall states: "On the 26th of July of the year 1845, when the well-born Lord Hendrik Bonifatius van der Haer was Grietman of Barradeel, and Meindert Attes Hibma, Pieter Steffens Gerbranda, and Gerlof Freerks Jongma, were Church Wardens of the Reformed Congregation at Pietersbierum, the first stone of this church building was laid by Bonifatius van der Haer aged eight years". The front facade of the church itself was also repointed in 1878. The facade stone in the northern tower wall states: "On the 2nd of July 1878 the first stone of the tower was laid by Meindert A. Hibma Jr.".
The church, which was designed by architect Th. Romein in Neo-Romanesque style, is already a national monument and is registered under monument number 8644 (see the description there). The designer of the church tower is unknown. The tower is, however, built in a more or less matching style, which can be described as Neo-Romanogothic.
The tower is eligible for protection by the state as a supplement to the already protected church building.
The church and church tower lie to the south-west of the village centre and are oriented towards the south-west.
Description
The tower has a square ground plan and consists of three square sections tapering upwards, which are separated from each other by a broad, moulded and continuous cornice. The whole is crowned by a hexagonal tapered slate-clad needle spire with an iron weathervane. A tall, moulded and continuous cornice closes off the facades; rod wall anchors. The tower and the front facade of the church are constructed in brown/red brick. In the front facade of the church are pointed arch windows with diamond tracery and above them a spandrel with diagonally rising arch frieze. The facade is bounded by moulded corner pilasters with capitals. The moulded dressed stone coping continues through the profile of the cornice.
In the west facade of the tower is a wooden double door with moulded pointed arch with springstone and keystone; in the fanlight red and blue stained glass with floral motifs. The original door panels, which are still visible on the inside, are provided with new panelling on the outside. Above the entrance arrangement a circular window with tracery. In the spandrels with chevron frieze of the second square is a pointed arch window with diamond tracery and clock faces. The mechanical iron clock movement is still present and is located in the second square. It bears the inscription: D. Wielinga Franeker 1900 (?). Around the clock movement is a wooden extension. The names "A. Travaille 2 nov 1919" and "G.v.d Wal A v.d.Wal 1934" are inscribed on it. The third square is framed by corner pilasters with moulded capitals and chevron frieze. On the cornice rest two pointed-arch-shaped sound holes placed side by side, each with four diagonally placed sound boards and a wooden top. They are together enclosed by a moulded yellow arch with a flower-shaped decoration below.
At the top of the tower is the bell which was installed in 1949, replacing the old bell which was installed in 1878 and was carried away during the occupation. This bell, which has a diameter of 105 cm., bears the inscription: VAN BERGEN HEILIGERLEE I LIED OER GOED EN KWEA BIJ LIBBEN EN BIJ DEA!.... PEASKE 1949 OAN BEAN TROCH DOARP EN FREONEN. Due to the poor condition of the bell's suspension it cannot currently be used.
Valuation
The church tower of the Reformed Church at Pietersbierum is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as an essential component of a church building of national importance and already registered as a national monument (monument no. 8644);
- because of the aesthetic quality of the design;
- because of the use of materials and ornamentation;
- for the appearance of the village;
- because of the architectural integrity of the exterior;
- in relation to the structural and visual integrity of the village and landscape setting.
Nearby in the register
- Kerk, Tsjerkhôfspaed 1Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Pastorie(F), Tsjerkhôfspaed 3Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Archeologie, van Hottingawei/Breedplak Pietersbierum (Waadhoeke 21)Archeologieunder 1 mi
- Woonhuis, Skippersdykje 1Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.