Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Wüstelaan bij 73

Santpoort-Zuid, Noord-Holland, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Tuin, park en plantsoen
Function: Historische aanleg
Category: onroerend gebouwd
Built (approximately): 1834 - 1846
Address: Wüstelaan bij 73, 2082 AB Santpoort-Zuid (Velsen 27) (and others)
Place: Santpoort-Zuid
Municipality: Velsen
Province: Noord-Holland
Country: Netherlands
Coordinates: 52.42239, 4.64033
Part of complex: 512283
Monument number: 512284

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1824 map "Holland." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Spaarnberg. De aanleg van de voormalige buitenplaats, waarvan het herenhuis aan de oostzijde van de Wüstelaan heeft gelegen, is in de 19de eeuw ontstaan. Tussen 1834 en 1846 maakte J.D. Zocher jr. een ontwerp voor een aanleg in landschapsstijl met waterpartijen aan weerszijden van de Wüstelaan. In eerste instantie richtte Zocher zich op het aan de westzijde van de Wüstelaan gelegen overpark, omdat de eigenaar Adriaan van der Hoop rondom de aan de oostzijde gelegen huisplaats nog niet voldoende grond in eigendom had. Voor de aanleg van de waterpartijen werd gebruik gemaakt van het bekenstelsel, dat gevoed wordt met drangwater uit de duinen. Het bos op het overpark is aangelegd in het oude binnenduingebied, dat gedurende de tweede helft van de zestiende eeuw tot in de achttiende eeuw voornamelijk door blekerijen gebruikt werd. In dit overbos bouwde Zocher in 1835 als onderdeel van zijn ontwerp een dienstwoning (thans restaurant) in chaletstijl, waar terzijde een vijverpartij in landschapsstijl werd aangelegd. De grens van dit parkgedeelte wordt gemarkeerd door een omlijsting van een heuvelpartij waarop een wandeling met aan weerszijden eiken. Dit is het enige gedeelte van het overpark dat onder de bescherming valt. De aanleg in landschapsstijl is in verschillende fasen gerealiseerd. Tussen 1843 en 1844 zijn de droogbergen (duingronden) aan de westzijde van de Wüstelaan bebost en is de duinbeek (zie kaart P.Wils, 1645) ten zuiden van het chalet vergraven tot een slingerende, lusvormige waterpartij met hoge taludvormige walkanten. De lus omsluit een deel van de drooggronden, die thans zijn bebouwd en voor de bescherming van ondergeschikt belang zijn. Aan de westzijde is de waterpartij deels gedempt, doch het tracé is nog zichtbaar in het landschap. In 1832 werd hier een harddraversbaan gerealiseerd die middels een laan met laanbeplanting (deels beuken) in verbinding stond met de voormalige huisplaats met koetshuis. Het tracé van de voormalige harddraversbaan, dat thans opgenomen als straat in een woonwijk en het koetshuis, dat ingrijpend is verbouwd, vallen buiten de bescherming. De verbindingslaan is nog wel gaaf aanwezig. Ook het overige deel van het overpark, waar in de 20ste eeuw het Burgemeester Rijkenspark werd aangelegd, valt buiten de bescherming. Op de huisplaats werd door Zocher tegen de reeds bestaande oranjerie in 1839 een landhuis gebouwd en werd rondom een park in landschapsstijl aangelegd. Gezien de beperkte hoeveelheid grond die Van der Hoop hier in 1834 nog tot zijn beschikking had richtte dit ontwerp zich op het gedeelte direct rondom het landhuis. De moestuin en boomgaard waren al in de jaren '20 van de 19de eeuw aangelegd (vgl. Kadastraal Minuutplan uit ca. 1830); of hier een tuinarchitect bij betrokken is geweest is niet bekend. Pas in 1846 wanneer Van der Hoop in het bezit komt van de weilanden aan de ZO-zijde en gronden aan de NO-zijde kan onder leiding van Zocher de aanleg gerealiseerd worden. Het tot dan toe rechte verloop van de waterallee, die van de hofstede naar De Delft voert, wordt in een ruime curve vergraven. In meer zuidelijke richting versmalde de vijver tot de proportie van een scheidingssloot, die echter ook een verloop in curven kreeg. Tussen het landhuis en de weilanden werden boomgroepen geplaatst, die als coulissen de doorzichten op de weilanden een meerduidige ruimtelijke waarde gaven: er was een doorzicht over de slingervijver en de percelen aan weerszijden (kadastrale percelen 6236 en 6238) en een schuin doorzicht - ongeveer op de as oost-west op de weilanden met de kadastrale nummers 2913 en 2914. Voorts kwam aan de NO-zijde de bewaard gebleven aanleg van de hertenkamp tot stand. Gesteld kan worden dat de hoofdstructuur van het park in landschapsstijl waar de bescherming zich op richt in 1846 gereed is gekomen, alhoewel nadien in deze structuur een aantal wijzigingen zijn aangebracht. Deze hoofdstructuur bestaat uit de huisplaats met doorzichten op de weilanden en waterlopen aan de ZO-zijde, de moestuin en boomgaard, de krans van parkbos langs de Wüstelaan en om de hertenkamp, om de moestuin en boomgaard, tussen de moestuin- en boomgaard en parkgedeelte waarop het voormalige landhuis was gesitueerd, en het chalet met parkaanleg op de overplaats. In 1893, toen Spaarnberg in het bezit was van Olga von Gotsch (gehuwd met Justus Rudolf Wüste), liet zij de parkaanleg wijzigen naar ontwerp van de architect L.P. Ritter. De slingerende waterpartij aan de ZO-zijde van het huis, die aan de zuidzijde van het huis in een smalle curve overging, werd vergraven tot één enkele ruime curve, waarvan het verloop overeenkomt met de situatie thans. Ritter liet aan de oostzijde van het huis een rij bomen planten waardoor er sindsdien in plaats van twee doorzichten, sprake is van een enkel doorzicht over de vijver en weilanden. Het huidige slingerende verloop van de waterpartij ten zuiden van het koetshuis, die in verbinding staat met de waterpartij ten zuidoosten van het huis, kwam toen eveneens tot stand. In de deze tijd was er vanuit het koetshuis een smal doorzicht in zuidelijke richting over de waterloop in landschapsstijl. Dit gezicht in landschappelijke trant liep door tot aan het einde van de huidige moestuin en boomgaard. Het gezicht werd aan weerszijden begrensd door een in curven verlopende zoom van parkbos. Het is niet duidelijk of dit doorzicht uit de tijd van Zocher dateert of in de tijd van Ritter tot stand is gekomen. De ruimte rondom de boomgaard en moestuin met slangenmuur was in de tijd van Ritter veel meer bebost dan thans het geval is, zoals ook de ruimte rondom het landhuis en hertenkamp toen meer bebost waren. Ten aanzien van de ruimte bij het koetshuis kan gesteld worden dat de balans tussen open en gesloten ruimten in de tijd van Ritter anders was dan thans. De wijzigingen uit de tijd van Ritter staan aangegeven op de Topografische en Militaire kaart uit 1899-1903. Omstreeks 1909 maakte de tuinarchitect Leonard Springer een ontwerp voor een deel van het park van Spaarnberg. Op zijn ontwerptekening (Landbouwuniversiteit Wageningen) is de oude situatie alsmede de nieuwe situatie aangegeven. Zijn plan betrof een verandering in de open en gesloten ruimten aan de ZW-zijde van het park - in de omgeving van het koetshuis - de verlegging van het slingerpadenpatroon in het bosgedeelte ten zuidoosten van het koetshuis en de aanleg van een rozarium. Het zuidelijke gedeelte van de zichtas ten zuiden van het koetshuis (zie boven) werd met parkbos dichtgeplant, zoals tot op heden het geval is. De in dit parkgedeelte gelegen slingerpaden-aanleg is dan ook van de hand van Springer. In de toenmalige open ruimte op de plaats waar de slingerende waterloop bij het koetshuis halfcirkelvormig in de richting van het koetshuis uitzwenkt werd de nieuwe rozentuin aangelegd. Dit rozarium sneuvelde vermoedelijk in de Tweede Wereldoorlog en is thans gevuld met houtopschot. Aangezien deze open ruimte in de loop der tijd diverse veranderingen heeft ondergaan en de huidige aanleg ervan als niet historisch beschouwd kan worden, is deze ruimte (kadastraal perceel 8450) voor de bescherming van ondergeschikte betekenis. Ook het erf van het koetshuis is thans niet meer als historisch aan te merken. Dit erf valt thans buiten de bescherming. Na de oorlog werd het door Zocher ontworpen hoofdgebouw afgebroken ten behoeve van de bouw van het seminarie het Lavigerie College. Dit werd in de jaren '90 van de 20ste eeuw vervangen door het huidige appartementencomplex. Dit complex werd in verband met een meer optimale ruimtelijke inbedding in het park iets meer in noordwestelijke richting in het park opgetrokken. Het complex werd loodrecht op het gezicht op de weilanden geplaatst. De vijverpartij werd toen iets verbreed maar het verloop van de curvevorm bleef gehandhaafd. De thans aanwezige inrichting van de voormalige moestuin en boomgaard (boomgaard, nutstuinen, schapenweide, en kruidentuin) is van recente datum en valt niet onder de bescherming. Deze richt zich op de karakteristieke open ruimte van de voormalige boomgaard en moestuin met de karakteristieke geleding door tuinmuren en op de afsluiting van dit terrein door een historische houtwal aan de zuidzijde, de strook parkbos aan de westzijde Ten oosten wordt dit terrein begrensd door een kleinschalige landschappelijke aanleg van een eikenbos met enkele solitairen (beuk, kastanje), waarin vijver in landschapsstijl met rond eilandje, dat in verbinding met een van de slingerende beken staat. Een indruk van een oorspronkelijker inrichting van de moestuin en boomgaard geeft de RAF-luchtfoto uit september 1944 (Landbouwuniversiteit Wageningen). De bestrating aan de voorzijde en deels terzijde van het appartementencomplex, alsmede het erf rondom het voormalige koetshuis vallen buiten de bescherming.

Waardering

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Spaarnberg van algemeen belang - vanwege de ouderdom; - vanwege de in structuur bewaard gebleven historische tuin- en parkaanleg in landschapsstijl met slingerende waterpartij naar ontwerp van J.D. Zocher jr. (ca.1835); - als één van de weinige voorbeelden van het werk van Zocher in het Kennemerland; - vanwege de veranderingen in deze aanleg door de tuinarchitecten Ritter en Springer - vanwege de functioneel-ruimtelijke samenhang met de andere onderdelen van de buitenplaats.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Spaarnberg. The layout of the former country estate, of which the manor house was situated on the east side of the Wüstelaan, originated in the 19th century. Between 1834 and 1846 J.D. Zocher jr. made a design for a layout in landscape style with water features on either side of the Wüstelaan. Initially Zocher focused on the upper park located on the west side of the Wüstelaan, because the owner Adriaan van der Hoop did not yet have sufficient land in his possession around the house plot situated on the east side. For the construction of the water features use was made of the stream system, which is fed with seepage water from the dunes. The woodland on the upper park was laid out in the old inner dune area, which during the second half of the sixteenth century until the eighteenth century was mainly used by bleaching works. In this upper woodland Zocher built in 1835 as part of his design a service dwelling (now restaurant) in chalet style, next to which a pond in landscape style was laid out. The boundary of this park section is marked by a framing of a hill section on which there is a walking path with oaks on either side. This is the only section of the upper park that falls under protection.

The layout in landscape style was realised in different phases. Between 1843 and 1844 the dry grounds (dune lands) on the west side of the Wüstelaan were wooded and the dune stream (see map P.Wils, 1645) to the south of the chalet was dug out to form a winding, loop-shaped water feature with high steep embankments. The loop encloses a section of the dry grounds, which are now built upon and are of subordinate importance for protection. On the west side the water feature was partly filled in, but the line is still visible in the landscape. In 1832 a harness racing track was realised here which was connected by means of an avenue with avenue planting (partly beech) to the former house plot with coachhouse. The line of the former harness racing track, which now forms a street in a residential district, and the coachhouse, which has been substantially altered, fall outside the protection. The connecting avenue is still well preserved. The rest of the upper park, where Burgemeester Rijkenspark was laid out in the 20th century, also falls outside the protection. On the house plot Zocher built a country house in 1839 against the already existing orangery and a park in landscape style was laid out around it. Given the limited amount of land that Van der Hoop had at his disposal here in 1834 this design focused on the section directly around the country house. The kitchen garden and orchard had already been laid out in the 1820s (see Cadastral Minute Plan of approximately 1830); whether a garden architect was involved here is unknown. Only in 1846 when Van der Hoop comes into possession of the meadows on the SE side and lands on the NE side can the layout be realised under the direction of Zocher. The previously straight course of the water avenue, which runs from the farmstead to De Delft, is dug out in a broad curve. In a more southern direction the pond narrowed to the proportions of a dividing ditch, which however also received a curved course. Between the country house and the meadows tree groups were placed, which as screens gave the views onto the meadows a multi-faceted spatial value: there was a view over the winding pond and the plots on either side (cadastral plots 6236 and 6238) and a diagonal view - approximately on the east-west axis onto the meadows with cadastral numbers 2913 and 2914. Furthermore on the NE side the preserved layout of the deer enclosure came into being. It can be stated that the main structure of the park in landscape style on which protection focuses was completed in 1846, although subsequently a number of changes were made to this structure. This main structure consists of the house plot with views onto the meadows and watercourses on the SE side, the kitchen garden and orchard, the fringe of park woodland along the Wüstelaan and around the deer enclosure, around the kitchen garden and orchard, between the kitchen garden and orchard and the park section on which the former country house was situated, and the chalet with park layout on the upper grounds. In 1893, when Spaarnberg was in the possession of Olga von Gotsch (married to Justus Rudolf Wüste), she had the park layout altered to a design by architect L.P. Ritter. The winding water feature on the SE side of the house, which transitioned into a narrow curve on the south side of the house, was dug out to form a single broad curve, the course of which corresponds to the present situation. Ritter had a row of trees planted on the east side of the house, as a result of which there has since been only a single view instead of two views over the pond and meadows. The present winding course of the water feature to the south of the coachhouse, which is connected to the water feature to the southeast of the house, also came into being at that time. During this period there was from the coachhouse a narrow view in a southerly direction over the watercourse in landscape style. This view in landscape character continued until the end of the present kitchen garden and orchard. The view was bounded on either side by a parkland wood border running in curves. It is unclear whether this view dates from the time of Zocher or was created in the time of Ritter. The space around the orchard and kitchen garden with serpentine wall was much more wooded in the time of Ritter than is presently the case, just as the space around the country house and deer enclosure were then more wooded. With respect to the space at the coachhouse it can be stated that the balance between open and closed spaces in the time of Ritter was different from the present. The changes from the time of Ritter are indicated on the Topographic and Military map from 1899-1903. Around 1909 the garden architect Leonard Springer made a design for a part of the park of Spaarnberg. On his design drawing (Wageningen Agricultural University) both the old situation and the new situation are indicated. His plan concerned a change in the open and closed spaces on the SW side of the park - in the area around the coachhouse - the relocation of the winding path pattern in the woodland section to the southeast of the coachhouse and the creation of a rosarium. The southern section of the sight line to the south of the coachhouse (see above) was planted over with park woodland, as remains the case to the present day. The winding path layout in this park section is therefore the work of Springer. In the then open space at the point where the winding watercourse at the coachhouse bends in a semicircular direction towards the coachhouse the new rose garden was laid out. This rosarium perished probably in the Second World War and is now filled with timber waste. Since this open space has undergone various changes over time and its present layout cannot be considered as historical, this space (cadastral plot 8450) is of subordinate importance for protection. The yard of the coachhouse also cannot now be considered as historical. This yard now falls outside the protection. After the war the main building designed by Zocher was demolished for the construction of the seminary Lavigerie College. This was replaced in the 1990s by the present apartment complex. This complex was, with a view to more optimal spatial integration in the park, built somewhat more in a northwesterly direction in the park. The complex was placed perpendicular to the view onto the meadows. The pond was then slightly widened but the curved form remained intact.

The present layout of the former kitchen garden and orchard (orchard, utility gardens, sheep pasture, and herb garden) is of recent date and does not fall under protection. This focuses on the characteristic open space of the former orchard and kitchen garden with the characteristic articulation by garden walls and on the closure of this terrain by a historic hedgerow on the south side, the strip of park woodland on the west side. On the east this terrain is bounded by a small-scale landscape layout of an oak wood with a few specimens (beech, chestnut), in which a pond in landscape style with small island, which is connected to one of the winding streams. An impression of a more original layout of the kitchen garden and orchard is given by the RAF aerial photograph from September 1944 (Wageningen Agricultural University). The paving in front of and partly alongside the apartment complex, as well as the yard around the former coachhouse fall outside the protection.

Evaluation

HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Spaarnberg of general importance - because of its age; - because of the historically preserved garden and park layout in landscape style with winding water feature according to a design by J.D. Zocher jr. (ca.1835); - as one of the few examples of the work of Zocher in the Kennemerland; - because of the changes to this layout by the garden architects Ritter and Springer - because of the functional-spatial coherence with the other components of the country estate.

Nearby in the register

Chalet van BosbeekBijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Tuin, park en plantsoen, Wüstelaan bij 73Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Tuinmuur, Wüstelaan bij 73Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Grensafbakening, Wüstelaan bij 76Grensafbakeningunder 1 mi

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Tuin, park en plantsoen in Noord-Holland All Province Noord-Holland records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map