Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Haarboersweg bij 3
Hoge Hexel, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1917 - 1923
- Address
- Haarboersweg bij 3, 7645 AD Hoge Hexel (Wierden 23)
- Place
- Hoge Hexel
- Municipality
- Wierden
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.39537, 6.57950
- Part of complex
- 512258
- Monument number
- 512261
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1896 map "Manoeuvreerkaart 1896 op de schaal van 1:50.000. (Middengedeelte), Blad 3 en 4 / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De TUIN, behorende bij de buitenplaats Het Hexel, is aangelegd aan de rand van het heidegebied dat ten oosten van Hoge Hexel is gelegen. De Haarboersweg vormt de grens tussen een stuifzandrug aan de oostzijde van deze heide en het hoogveen ten oosten van de weg. Zandrug en heide vormen de ondergrond van de tuinaanleg. De heide was ter plaatse in blokken verkaveld, waarvan er twee van ongelijke grootte het terrein van de buitenplaats vormen. De blokken werden rondom dicht beplant met dennen en/of eikenhakhout die een beslotenheid gaven die nog steeds goed te ervaren is. Op het kleinste, meest noordelijk gelegen blok werd in 1918 het theehuis gebouwd met een bloementuin en tuinmuur. Het ontwerp van Tersteeg dat voorziet in een tuin met grotendeels parkbos, besloeg beide blokken. Van 1917-1923 werd de tuin aangelegd in het noordelijke blok, dat voor de bouw van het huis was bestemd. Het langgerekte gazon in het zuidelijk deel werd na de bouw van het huis (1923) uitgevoerd en in de uitvoering 90 graden van richting veranderd. Voor de aanleg van een tennisbaan en moestuin werd het zuidelijke blok al bij de aanleg van de tuin aan de zuidwestzijde vergroot. Aan deze kant sluit de tuin nog aan op onontgonnen heide. De voormalige moestuin wordt omgeven door een nu uitgegroeide beukenhaag en is niet meer als moestuin in gebruik.
De tuin is grotendeels uitgevoerd volgens het tweede ontwerp van Tersteeg uit 1917. Het huis ligt op het kruispunt van de symmetrie-assen die de onderdelen van de tuin beheersen. Aan de voorzijde van het huis (NO) ligt een symmetrisch voorplein.
Omschrijving
De geometrische tuin aan de achterzijde van het huis (ZW) is symmetrisch opgebouwd rond een hoofdas die uit het midden van het huis voortkomt. Loodrecht op deze as staat in het midden van de tuin een dwars-as. De tuin heeft twee niveaus: één in aansluiting op het huis en één ten zuidwesten hiervan dat ongeveer 1.20 meter lager is gelegen.
In aansluiting op de gevel ligt in de hoofd-as een driezijdig terras, omgeven door een gemetselde keermuur. Aan weerszijden van het terras liggen evenwijdig langs de gevel een plantvak en een pad van aangestampte grond. Ten zuidwesten hiervan ligt gazon. Ten zuidwesten van het gazon ligt evenwijdig aan de gevel van het huis een talud met een hoogteverschil van ongeveer 1.20 meter. Hierin ligt aan weerszijden van de hoofd-as een gemetselde trap met 7 treden die naar het lagere niveau leidt. De trappen sloten oorspronkelijk aan op paden die nu vervangen zijn door gazon. Rond het kruispunt van de twee assen, dat zich op dit lagere niveau bevindt, staan symmetrisch vier lindebomen (voorheen esdoorn). Aan de zuidwest-zijde wordt het gazon afgesloten door een halfcirkelvormig pad van aangestampte grond. Op dit pad sluiten paden aan die onderdeel vormen van het gebogen padenstelsel door de hele tuin. Aan de buitenzijde hiervan staan heesters en opgaand bos. In de symmetrie-as is het pad half cirkelvormig uitgebouwd naar het zuidwesten. In het midden van deze halve cirkel staat een bruine beuk. Langs de rand stond oorspronkelijk een haag die nu is vervangen door een rhododendrons. De noordwestzijde van het gazon wordt begrensd door een beplanting bestaande uit heesters.
De dwars-as wordt aan de zuidoostzijde beeindigd door het theehuisje dat een onderdeel is van de bloementuin die aan de zuidoostzijde van dit tuindeel grenst.
De deels verdiept gelegen bloementuin is ontworpen rond een lengte-as evenwijdig aan de hoofdas van de tuin achter het huis. Vanuit het theehuisje gaat in noord-oostelijke richting een gemetselde muur van ongeveer 1.50 meter hoogte, waarin op regelmatige afstand ongeveer 2.20 meter hoge gemetselde pijlers zijn opgenomen. Over de pijlers lag oorspronkelijk een houten pergola. De muur vormt de zuid-oostelijke grens van de bloementuin. De noord-oost grens wordt gevormd door een gemetseld talud van ongeveer 0.40 meter hoogte. In de lengte-as ligt in dit talud een gemetselde trap met drie treden. De noordwestzijde van de bloementuin wordt gevormd door een taxushaag. Deze haag loopt vanaf het talud op de noord-oost grens van dit tuindeel tot ongeveer 4 meter voor de noord-westelijke hoek van deze tuin, opdat het zicht vanaf de dwars-as op het tuinhuisje niet wordt verstoord. In de lengte-as van de bloementuin ligt nu gazon, maar waarschijnlijk is dit oorspronkelijk aangestampte grond geweest. Aan weerszijden hiervan stond oorspronkelijk, respectievelijk voor de muur en de taxushaag, een lage buxushaag die nog maar gedeeltelijk aanwezig is en die plantvakken voor zomerbloemen begrensde. Dit plantvak is ook nog maar gedeeltelijk aanwezig en beplant.
Ten zuidoosten van het huis ligt een geometrisch tuindeel dat is vormgegeven rondom de symmetrie-as vanuit de kopgevel (ZO) van het huis. De zuidoostgevel werd geflankeerd door twee bomen. Ten zuidoosten hiervan ligt evenwijdig aan de gevel een gemetselde keermuur die een hoogteverschil van ongeveer 0.40 meter opvangt. In de as liggen in het talud drie trappen van twee treden. Ten zuid-oosten hiervan ligt een langwerpig gazon omgeven door opgaand bos. In het midden van het gazon ligt in de as een achthoekig plantvak dat is omgeven door een buxushaag. Hieromheen staan symmetrisch vier zuilvormige taxusstruiken. Het gazon werd oorspronkelijk omgeven door paden van aangestampte grond die nu niet meer aanwezig zijn.
Het belangrijkste element in het zuid-oostelijk deel van de tuin, dat op het grootste van de twee blokken van de heideverkaveling ligt, is een noord-zuid gericht langwerpig gazon met aan de noordzijde een villa. Deze villa werd na de Tweede Wereldoorlog gebouwd en zorgvuldig binnen de aanleg ingepast. Rondom het gazon staat opgaand bos. Aan de zuidzijde van het gazon staan treurbeuken. Ten zuidoosten van het gazon ligt de boomgaard, omgeven door een haag van beuk. Rondom gazon en boomgaard ligt gemengd, opgaand bos waarin gebogen wandelpaden. De heidevelden gelegen ten zuidwesten van de tuin zijn niet beschermd.
Waardering
De tuinaanleg behorende bij buitenplaats Het Hexel is van algemeen cultuurhistorisch en tuinhistorisch belang:
- als gaaf bewaard gebleven voorbeeld van de architectonische tuinstijl die rond 1910 en vogue was. Daarbij werd de tuin vormgegeven rondom een orthogonaal assenstelsel met het huis als middelpunt, waarbij in de tuin veelvuldig gebruik gemaakt werd van gemetselde elementen;
- vanwege de hoge esthetische kwaliteit van het oorspronkelijke ontwerp van tuinarchitect D.F. Tersteeg uit de periode 1917 - 1923, i.c. de aansluiting van huis en tuin waarbij gebruik is gemaakt van symmetrie-assen, een kwaliteit die nog goed waarneembaar is; het besloten karakter, de situering en onderlinge samenhang van de samenstellende onderdelen waaronder: parkbos, open delen, zichtassen, symmetrische deeltuinen, bloementuin, boomgaard en moestuin en bomen op markante plekken;
- als goed voorbeeld van een grote tuin uit het oeuvre van D.F. Tersteeg die als zodanig en door zijn gaafheid zeldzaam is geworden.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The GARDEN, belonging to the country estate Het Hexel, was laid out at the edge of the heathland located east of Hoge Hexel. The Haarboersweg forms the boundary between a blown-sand ridge on the east side of this heath and the high peat bog east of the road. The sand ridge and heath form the substratum of the garden layout. The heath was divided into blocks in this location, two of which of unequal size formed the grounds of the country estate. The blocks were densely planted around with pines and/or oak coppice which gave an enclosed character that is still clearly experienced today. On the smallest, most northerly block a tea house was built in 1918 with a flower garden and garden wall. Tersteeg's design, which provided for a garden with largely park woodland, covered both blocks. From 1917-1923 the garden was laid out in the northern block, which was intended for the building of the house. The elongated lawn in the southern part was executed after the building of the house (1923) and in execution rotated 90 degrees in direction. For the construction of a tennis court and vegetable garden the southern block was already enlarged on the south-west side during the laying out of the garden. On this side the garden still adjoins unreclaimed heath. The former vegetable garden is surrounded by a now overgrown beech hedge and is no longer in use as a vegetable garden.
The garden is largely executed according to Tersteeg's second design from 1917. The house stands at the intersection of the symmetry axes that govern the components of the garden. On the front side of the house (NE) lies a symmetrical forecourt.
Description
The geometric garden at the rear of the house (SW) is symmetrically arranged around a main axis that proceeds from the centre of the house. Perpendicular to this axis stands a transverse axis in the middle of the garden. The garden has two levels: one adjoining the house and one to the south-west of it which is located approximately 1.20 metres lower.
Adjacent to the façade lies in the main axis a three-sided terrace, surrounded by a brick retaining wall. On both sides of the terrace lie parallel to the façade a planting bed and a path of rammed earth. To the south-west of this lies a lawn. To the south-west of the lawn lies parallel to the façade of the house a slope with a height difference of approximately 1.20 metres. In it on both sides of the main axis lie brick stairs with 7 steps leading to the lower level. The stairs originally adjoined paths which are now replaced by lawn. Around the intersection of the two axes, which is located at this lower level, stand symmetrically four lime trees (formerly maple). On the south-west side the lawn is closed off by a semicircular path of rammed earth. Paths adjoin this path which form part of the curved path system throughout the garden. On the outside of this stand shrubs and tall forest. In the symmetry axis the path is curved towards the south-west. In the centre of this semicircle stands a brown beech. Along the edge originally stood a hedge which is now replaced by rhododendrons. The north-west side of the lawn is bounded by a planting consisting of shrubs.
The transverse axis is ended on the south-east side by the tea house which is part of the flower garden which adjoins this garden section on the south-east side.
The partly sunken flower garden is designed around a longitudinal axis parallel to the main axis of the garden behind the house. From the tea house a brick wall of approximately 1.50 metres height runs in a north-east direction, with brick pillars incorporated at regular intervals of approximately 2.20 metres high. A wooden pergola originally lay over the pillars. The wall forms the south-east boundary of the flower garden. The north-east boundary is formed by a brick slope of approximately 0.40 metres height. In the longitudinal axis a brick staircase with three steps lies in this slope. The north-west side of the flower garden is formed by a yew hedge. This hedge runs from the slope on the north-east boundary of this garden section to approximately 4 metres before the north-west corner of this garden, so that the view from the transverse axis onto the garden house is not obstructed. In the longitudinal axis of the flower garden lies now a lawn, but it is probable that this was originally rammed earth. On both sides of this stood originally, respectively in front of the wall and the yew hedge, a low box hedge which is now only partly present and which bounded planting beds for summer flowers. This planting bed is also only partly present and planted.
To the south-east of the house lies a geometric garden section which is shaped around the symmetry axis from the end gable (SE) of the house. The south-east façade was flanked by two trees. To the south-east of this lies parallel to the façade a brick retaining wall which takes up a height difference of approximately 0.40 metres. In the axis lie three staircases of two steps in the slope. To the south-east of this lies an elongated lawn surrounded by tall forest. In the centre of the lawn lies in the axis an octagonal planting bed which is surrounded by a box hedge. Around this stand symmetrically four columnar yew shrubs. The lawn was originally surrounded by paths of rammed earth which are now no longer present.
The most important element in the south-east section of the garden, which lies on the largest of the two blocks of the heath parcelling, is a north-south directed elongated lawn with a villa on the north side. This villa was built after the Second World War and carefully incorporated within the layout. Around the lawn stands tall forest. On the south side of the lawn stand weeping beeches. To the south-east of the lawn lies the orchard, surrounded by a beech hedge. Around lawn and orchard lies mixed, tall forest with curved walking paths. The heathland fields located to the south-west of the garden are not protected.
Valuation
The garden layout belonging to country estate Het Hexel is of general cultural-historical and garden-historical importance:
- as a well-preserved example of the architectural garden style that was in vogue around 1910. The garden was thereby shaped around an orthogonal axis system with the house as its centrepoint, whereby frequent use was made in the garden of brick elements;
- because of the high aesthetic quality of the original design by garden architect D.F. Tersteeg from the period 1917 - 1923, namely the connection of house and garden whereby use was made of symmetry axes, a quality which is still clearly perceptible; the enclosed character, the situation and mutual coherence of the constituent components including: park woodland, open sections, visual axes, symmetrical garden sections, flower garden, orchard and vegetable garden and trees in prominent places;
- as a good example of a large garden from the oeuvre of D.F. Tersteeg which as such and by its integrity has become rare.
Nearby in the register
- Tuin, park en plantsoen, Haarboersweg 3Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Het HexelKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Boerderij, Hexelseweg 74Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Piksenweg tegenover 5Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.