TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

M. Verdoold Cz.

Gouderak, Zuid-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Gemaal
Function
Gemaal(M3)
Category
onroerend gebouwd
Built
1866
Address
Kattendijk 1, 2831 AA Gouderak (Krimpenerwaard 28)
Place
Gouderak
Municipality
Krimpenerwaard
Province
Zuid-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
51.98364, 4.67268
Monument number
512196

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

5 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Amsterdam" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Het GEMAAL "M. Verdoold Cz." is 1866 gesticht en is genoemd naar de toenmalige voorzitter van de polder Stolwijk. Het, in een eenvoudige Waterstaatsstijl vormgegeven, boezemgemaal is gebouwd op de Stolwijkseboezem bij Gouderak, vlakbij de Grote of Beneden Stolwijkse sluis, die voor het lozen van het water gebruikt werd. In die tijd had het gemaal nog een scheprad, aangedreven door een stoommachine met twee ketels. De capaciteit bleek op den duur toch onvoldoende zodat in 1879 werd besloten de aanwezige bemalingsmiddelen in de polder te vervangen door één krachtig stoomgemaal dat alle polders (Stolwijk, het Beijerse, den Agterbroek en Veerstalblok) rechtstreeks op de IJssel te Gouderak zou afmalen. Het oude gemaal in Gouderak werd hiervoor gemoderniseerd en voorzien van twee centrifugaalpompen, ieder gekoppeld aan een stoomwerktuig. De pompen werden ondergebracht in een, achter het oude gebouw aangebouwde, nieuwe machinekamer en mondden uit in een maalkolk die tussen het machinegebouwen het binnenfront van de uitwateringssluis gebouwd was. Na veertig jaar dienst te hebben gedaan werd in 1919 besloten het gemaal om te bouwen tot motorgemaal waarvoor twee tweecilinder Crossleyzuiggasmotoren werden geplaatst, ieder gekoppeld aan een centrifugaalpomp.

Zowel vóór (west) als achter het gebouw bevindt zich een maalkolk. Aan de polderzijde (oost) van het gemaal gaat de kolk over in een uitwateringssluis die echter door moderniseringen voor bescherming van ondergeschikt belang is. De half ellipsvormige gemetselde maalkolk voor het gebouw is omgeven door een ijzeren hekwerk met balusters. De gemetselde kolk aan de achterzijde heeft een eenvoudige balustrade. De voormalige houten kolenschuur die links voor het gemaal staat (noordwest) vervult typologisch gezien een beeldondersteunende functie.

N.B. In 1950 zijn de zuiggasmotoren vervangen door elektromotoren.

Omschrijving

Het gemaal bestaat uit twee gekoppelde bouwvolumes met een lager geplaatst bouwdeel daarachter. De beide delen aan de voorzijde zijn opgetrokken in grauwe baksteen onder deels met rode, deels met gesmoorde Hollandse pannen gedekte zadeldaken, waarvan de nokrichting vrijwel haaks staat op de dijk. De overige gevels zijn opgemetseld in ijsselsteen. Het achterste bouwdeel heeft drie schilddaken met gesmoorde Hollandse pannen. De beide tuitgevels aan de voorzijde (west=dijkzijde) worden afgesloten door hoeklisenen met een gepleisterde waterlijst en zijn langs de dakrand versierd met een klimmend gekanteeld fries, afgesloten door geprofileerde dekplaten. De gespiegeld ingedeelde gevels hebben aan weerseinden een dubbele deur met sierroosters en aan weerszijden van de middenas een enkele paneeldeur, elk binnen uitgemetselde pilasters, die de wit gepleisterde latei dragen, waarboven het rondbogige bovenlicht is geplaatst. De forse halfronde bovenlichten hebben een stervormige gietijzeren roedenverdeling, omkaderd door een gepleisterde profiellijst. De dubbele deuren hebben een geometrische roedenverdeling. In de geveltop zijn cartouches aangebracht met de tekst "M. Verdoold" en "Anno 1880". Daarboven zijn roosvensters met een kruisvormige gietijzeren roedenverdeling geplaatst.

De beide zijgevels zijn langs de dakrand gedecoreerd met een gekanteeld fries. Het voorste bouwdeel heeft in beide zijgevels drie rechthoekige tweelicht vensters, voorzien van een natuurstenen waterdorpel en aan drie zijden omgeven door een rollaag met natuurstenen blokjes. In het achterste, lagere bouwdeel zijn aan deze gevelzijde drie rechthoekige vensters geplaatst. In de linker zijgevel bevindt zich een deur onder een bovenlicht. De achtergevel is onderlangs de dakrand een versiering aangebracht met een uitgemetseld kantelenfries en komen drie meerruitsrondboogvensters en een eenvoudige deur onder een bovenlicht voor. Dit achterste bouwdeel waarin de machinekamer gehuisvest is, is deels over de maalkolk gebouwd en heeft aan de onderzijde twee halfronde openingen. Daarboven is in het verlengde van de gepleisterde plint een gepleisterde band aangebracht, die over de gevel als plint doorloopt. De half ellipsvormige gemetselde maalkolk voor het gebouw is omgeven door een ijzeren hekwerk met balusters.

Inwendig heeft het pand de oorspronkelijke indeling behouden. De machinekamer in het achterste deel van het pand, voorzien van betegelde wanden versierd met een groene bies. Het voorste deel van het gemaal wordt gebruikt als opslagruimte.

Waardering

Het gemaal "M. Verdoold Cz." is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde door de waterstaatkundige betekenis van het gemaal in de polder Stolwijk en als gaaf voorbeeld van een gemaal in Waterstaatstijl uit het eind van de vorige eeuw. Tevens van belang vanwege de oorspronkelijke staat waarin hoofdvorm, materiaalgebruik en detaillering van in- en exterieur zich bevinden van pompgebouw en bijbehorende kolken, inclusief de algehele aanleg. Het gemaal vormt een functionele en situationele eenheid met de daarachter liggende boezem, is van stedenbouwkundige belang als markering van een eeuwenoud lozingspunt en maakt onderdeel uit van de historische structuur. Tevens is het gemaal beeldbepalend gesitueerd in het landschap.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

The PUMPHOUSE "M. Verdoold Cz." was established in 1866 and is named after the then chairman of the Stolwijk polder. The pumphouse, designed in a simple Waterstate style, was built on the Stolwijkse boezem near Gouderak, close to the Grote or Beneden Stolwijkse lock, which was used for water discharge. At that time the pumphouse still had a scoop wheel, driven by a steam engine with two boilers. The capacity proved insufficient over time, so in 1879 it was decided to replace the existing pumping equipment in the polder with one powerful steam pumphouse that would pump all polders (Stolwijk, het Beijerse, den Agterbroek and Veerstalblok) directly into the IJssel at Gouderak. The old pumphouse in Gouderak was modernized for this purpose and equipped with two centrifugal pumps, each coupled to a steam engine. The pumps were housed in a new machine room built behind the old building and discharged into a pump sump which was built between the machine buildings and the inner front of the water discharge lock. After forty years of service, in 1919 it was decided to convert the pumphouse into a motor pumphouse for which two two-cylinder Crossley suction gas engines were installed, each coupled to a centrifugal pump.

A pump sump is located both in front (west) and behind the building. On the polder side (east) of the pumphouse the sump leads into a water discharge lock which, however, has become of secondary importance due to modernizations. The semi-elliptical masonry pump sump in front of the building is surrounded by an iron fence with balusters. The masonry sump at the rear has a simple balustrade. The former wooden coal shed that stands to the left in front of the pumphouse (northwest) serves a typologically image-supporting function.

N.B. In 1950 the suction gas engines were replaced by electric motors.

Description

The pumphouse consists of two coupled building volumes with a lower section placed behind. Both front sections are constructed in grey brick under saddle roofs partly covered with red and partly with Flemish bond pantiles, the ridge direction of which stands almost at right angles to the dike. The remaining facades are built in IJssel stone. The rear building section has three hipped roofs with Flemish bond pantiles. The two spout gables at the front (west = dike side) are closed off by corner pilasters with a rendered drip moulding and are decorated along the roof edge with a climbing crenellated frieze, closed off by moulded coping plates. The symmetrically arranged facades have at both ends a double door with ornamental grilles and on either side of the central axis a single panel door, each within masonry pilasters carrying the white rendered lintel, above which the semicircular fanlight is placed. The substantial semicircular fanlights have a star-shaped cast-iron glazing bars arrangement, framed by a rendered moulding. The double doors have a geometric glazing bars arrangement. In the gable top are cartouches inscribed with the text "M. Verdoold" and "Anno 1880". Above these are circular windows with a cross-shaped cast-iron glazing bars arrangement.

Both side facades are decorated along the roof edge with a crenellated frieze. The front section has in both side facades three rectangular two-light windows, provided with a natural stone water table and surrounded on three sides by a band course with natural stone blocks. In the rear, lower section three rectangular windows are placed on this facade side. In the left side facade there is a door under a fanlight. The rear facade has below the roof edge a decoration with an executed crenellated frieze and features three multi-pane semicircular arch windows and a simple door under a fanlight. This rear section in which the machine room is housed is partly built over the pump sump and has two semicircular openings at the bottom. Above this, in line with the rendered plint, a rendered band is applied, which runs along the facade as a plint. The semi-elliptical masonry pump sump in front of the building is surrounded by an iron fence with balusters.

Internally the building has retained its original layout. The machine room in the rear part of the building, furnished with tiled walls decorated with a green band. The front part of the pumphouse is used as storage space.

Valuation

The pumphouse "M. Verdoold Cz." is of general interest because of its cultural- and architectural-historical value through the waterstate significance of the pumphouse in the Stolwijk polder and as an intact example of a pumphouse in Waterstate style from the end of the previous century. Also of importance because of the original state in which the main form, use of materials and detailing of both interior and exterior are preserved of the pump building and associated sumps, including the overall layout. The pumphouse forms a functional and situational unity with the boezem located behind it, is of urban planning importance as a marking of a centuries-old discharge point and forms part of the historical structure. The pumphouse is also visually dominant in the landscape.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map