Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sint Jacobus
Lopik, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1926 - 1928
- Address
- Cabauwsekade 54, 3411 ED Lopik
- Place
- Lopik
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.96513, 4.89881
- Monument number
- 512125
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamHistorical map archives, georeferenced via Allmaps
3 historical maps cover this location, the earliest the 1910 map "Polderkaart van de landen tusschen Maas en ij / door W.H. Hoekwater" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De rooms-katholieke KERK van Cabauw is gebouwd tussen 1926 en 1928 naar ontwerp van Herman Kroes en Zn. uit Amersfoort. Het is een laat werk in het oeuvre van Herman Kroes, dat zich kenmerkt door een Zakelijk Expressionistische bouwtrant, waarbij hij de bekende neogotische stijl afwisselt met Amsterdamse School-invloeden. De kerk is deels opgetrokken rond een betonconstructie, uitgevoerd door N.V. Betonmaatschappij Begram van Eeten en De Bruyne. De opdrachtgever van de bouw was pastoor H.J. Vinke. Op het kerkhof aan de noordzijde van de kerk bevindt zich een plaquette. De kerk, die is gewijd aan de Heilige Jacobus, staat op de plaats van een kerk uit 1846 die een kwartslag gedraaid stond ten opzichte van het huidige gebouw. De aangebouwde pastorie dateert van omstreeks 1846 en is voor bescherming van ondergeschikt belang. De kerk is opvallend gelegen in Cabauw en vormt een opvallend markeringspunt in de wijde omgeving.
Omschrijving
De evenwijdig aan de Cabauwsekade en aan de Lopikervaart gelegen rooms-katholieke KERK is op een kruisvormige plattegrond opgetrokken op een verticaal gemetseld stenen trasraam. De basilikale kruiskerk met een drie traveeën lang middenschip wordt gedekt door een groot, met leien gedekt zadeldak, geschoord door naar onder toe doorlopende steunberen die boven de lage zijschepen zijn aangebracht. De transepten zijn afgedekt met steekkappen. Aan de westzijde bevindt zich een uitgebouwde fronttoren op rechthoekige plattegrond. Deze bevat aan de westzijde de hoofdingang in een spitsboogvormig portiek als archivolt. In het tympaan is een latijns kruis uitgemetseld. Erboven bevindt zich een groot roosvenster. De toren is voorzien van langgerekte, smalle vensters en verjongt zich op de hoeken iets ter hoogte van de rondbogige galmgaten. Daarboven kenmerkt zich de toren door een horizontale geleding, ter hoogte waarvan ronde wijzerplaten zijn aangebracht. De toren is afgedekt met een vierkante naaldspits. Ter weerszijden van de toren zijn lagere aanbouwen onder een steil lessenaardak gezet met hetzelfde hellingsvlak als dat van het kerkschip. De aanbouwen bevatten een deur in een rondbogig portiek en drie rondboogvormige vensters, gescheiden door muurdammen. De noord- en zuidgevel van het drie traveeën lange schip en zijn geleed met steunberen en voorzien van rondboogvormige vensters, gescheiden door muurdammen in de zijschepen en spitsboogvensters daarboven in het middenschip. De transepten bevatten een roosvenster met daarboven kleine rondboogvormige vensters, gescheiden door muurdammen. Tegen de oostzijde is het koor gezet met een zeszijdige sluiting onder een lagere kap. Het koor heeft eenmaal versneden steunberen met langgerekte spitsboogvensters ertussen. Aan weerszijden zijn, tussen het schip en transept, lagere bouwdelen met een driezijdige sluiting op het oosten aangebracht. Deze bevatten de Maria- en Jozefkapel. Aan de zuidoostzijde bevindt zich de sacristie op rechthoekige plattegrond onder een schilddak. Tegen de sacristie en het koor is een verbindingsgang van één bouwlaag onder plat dak gezet, die leidt naar de pastorie.
In het interieur van de kerk is vrijwel de oorspronkelijke indeling en detaillering gehandhaafd met kenmerkende Amstersdamse school invloeden in onder meer het metselwerk. De in gele baksteen uitgevoerde gewelven hebben scheidingsbogen en ribben in rode baksteen. De spitsboogvensters zijn voorzien van gebrandschilderde glas-in-loodramen. Het koor heeft ramen die de zeven sacramenten uitbeelden. De penanten ertussen zijn beschilderd met druiventrossen en engelenfiguren. Op de scheidingsboog tussen schip en koor is in 1930 door Herman Walstra een schildering aangebracht die de 24 oudsten weergeeft, knielend voor het lam Gods tussen de vier evangelisten. In het midden onder de scheidingsboog hangt een triomfkruis. Het altaar is bekleed met verschillende natuursteen soorten en voorzien van een tabernakel. De deur heeft een gedreven reliëf. De communiebank is uitgevoerd in gekleurd natuursteen met gestileerde stenen engelen terzijde. Bij de rechter vieringpijler staat de rijk uitgevoerde preekstoel op vierkante grondslag, die wordt gedragen door vergelijkbare gestileerde engelen in haut-reliëf. De preekstoel is uitgevoerd met beeldhouwwerk, onder andere voorstellende een sprekende Christus en de vier evangelisten. De houten kerkbanken zijn ontworpen door Kroes, met uitzondering van de achterste rijen, die afkomstig zijn uit de oude kerk en zijn uitgevoerd met gestoken briefpanelen. In een spitsboogvormige nis staat een eveneens door Kroes ontworpen biechtstoel. De rechterzijkapel bevat een altaar met het beeld van de H. Jozef. De linkerzijkapel bevat het Maria-altaar met het beeld van Maria met Christuskind. Tegen de pilaren van het schip zijn heiligenbeelden geplaatst. De kruiswegstaties zijn uitgevoerd in mozaïekwerk. Eronder zijn bronzen onderschriften gezet. Aan de westzijde bevindt zich in een nis een beeld van Gerardus van Majella. Aan de noordwestzijde bevindt zich de door een ijzeren hekwerk afgesloten doopkapel met doopvont. De scheidingsboog onder het balkon aan de westzijde is voorzien van schilderingen. In de toren is een houten afscheiding van het tochtportaal aangebracht. In de sacristie bevindt zich een door Kroes ontworpen houten kast. Een tweeklaviers, pneumatisch orgel, gemaakt door de firma Adema in 1930.
Waardering
De kerk is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als karakteristiek voorbeeld van een rooms-katholieke kerk uit de jaren '20 van de 20ste eeuw, vormgegeven in een zakelijk expressionistische trant met neogotische- en Amsterdamse Schoolstijl-invloeden. De kerk is zeer gaaf wat betreft de hoofdvorm, het materiaalgebruik en de detaillering van het exterieur en het interieur en is bovendien van belang vanwege de architectonische samenhang tussen ex- en interieur. Tevens zijn de bijbehorende interieuronderdelen van belang. De kerk neemt als zodanig een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van de architect Herman Kroes, die deels ook verantwoordelijk was voor het ontwerp van verschillende interieuronderdelen. De kerk is stedenbouwkundige van belang vanwege de prominente ligging in de kern van de voormalige gemeente Cabauw, aan één van de hoofdvaarten in de Lopikerwaard en vanwege de silhouetwerking in de landelijke omgeving.
Cultuurhistorische omschrijving
De vensters in het koor stellen voor: * het doopsel (geschonken door de schoolkinderen van Cabauw en Lopik)* het vormsel (geschonken door Cornelia en Henrica Van Kats)* de biecht (geschonken door Arnoldus Martinus en Alida van Mierlo)* het H. sacrament des altaars * het H. Oliesel (geschonken door Helena van Mierlo)* het priesterschap * het huwelijk
In de kerk bevindt zich een Adama-orgel.
De beelden in het schip stellen o.a. voor: Jozef, Jacobus, Rochus, Barbara en Antonius
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Roman Catholic CHURCH of Cabauw was built between 1926 and 1928 after a design by Herman Kroes and Son from Amersfoort. It is a late work in the oeuvre of Herman Kroes, characterized by a Functional Expressionist building style, in which he alternates the well-known neogothic style with Amsterdam School influences. The church is partly constructed around a concrete structure, executed by N.V. Betonmaatschappij Begram van Eeten and De Bruyne. The patron of the construction was pastor H.J. Vinke. On the churchyard on the north side of the church there is a plaque. The church, which is dedicated to Saint James, stands on the site of a church from 1846 which was rotated a quarter turn compared to the present building. The adjoining rectory dates from around 1846 and is of subsidiary importance for protection. The church is prominently located in Cabauw and forms a striking landmark in the wide surroundings.
Description
The Roman Catholic CHURCH, situated parallel to the Cabauwsekade and the Lopikervaart, is constructed on a cruciform floor plan on a vertically mortared stone tuff frame. The basilica cruciform church with a nave three bays long is covered by a large slate-covered gabled roof, braced by buttresses extending downwards placed above the low aisles. The transepts are covered with pitched roofs. On the west side there is a projecting front tower on a rectangular floor plan. This contains on the west side the main entrance in a pointed arched portico as an archivolt. In the tympanum a Latin cross is mortared. Above it is a large rose window. The tower is provided with elongated, narrow windows and tapers slightly at the corners at the height of the round-arched sound holes. Above this the tower is characterized by a horizontal articulation, at the height of which round dial plates are placed. The tower is covered with a square spire. On either side of the tower are lower annexes under a steep sloping roof with the same pitch as that of the church nave. The annexes contain a door in a round-arched portico and three round-arched windows, separated by wall dividers. The north and south gables of the three bay-long nave are articulated with buttresses and provided with round-arched windows, separated by wall dividers in the aisles and pointed arched windows above them in the nave. The transepts contain a rose window with above it small round-arched windows, separated by wall dividers. Against the east side is the choir with a hexagonal closure under a lower roof. The choir has once cut buttresses with elongated pointed arched windows between them. On either side, between the nave and transept, are lower building sections with a three-sided closure on the east. These contain the Chapel of Mary and Chapel of Joseph. On the southeast side is the sacristy on a rectangular floor plan under a hipped roof. Against the sacristy and choir is a connecting corridor of one storey under a flat roof, which leads to the rectory.
In the interior of the church, virtually the original layout and detailing has been preserved with characteristic Amsterdam School influences in, among other things, the masonry. The vaults executed in yellow brick have dividing arches and ribs in red brick. The pointed arched windows are provided with stained glass windows. The choir has windows depicting the seven sacraments. The pilasters between them are painted with grape clusters and angel figures. On the dividing arch between nave and choir, in 1930 a painting by Herman Walstra was executed depicting the 24 elders, kneeling before the Lamb of God between the four evangelists. In the middle under the dividing arch hangs a rood cross. The altar is clad with different types of natural stone and provided with a tabernacle. The door has a chased relief. The communion rail is executed in colored natural stone with stylized stone angels at the sides. At the right crossing pier stands the richly executed pulpit on a square base, which is borne by comparable stylized angels in high relief. The pulpit is executed with sculpture, depicting among other things a speaking Christ and the four evangelists. The wooden church benches were designed by Kroes, with the exception of the back rows, which come from the old church and are executed with punched letter panels. In a pointed arched niche stands a confessional also designed by Kroes. The right side chapel contains an altar with the image of St. Joseph. The left side chapel contains the Mary altar with the image of Mary with Christ Child. Against the pillars of the nave are placed images of saints. The Stations of the Cross are executed in mosaic work. Bronze inscriptions are placed underneath. On the west side there is an image of Gerardus of Majella in a niche. On the northwest side is the baptismal chapel, separated by an iron railing, with a baptismal font. The dividing arch under the balcony on the west side is provided with paintings. In the tower a wooden partition of the draft portico has been placed. In the sacristy there is a wooden cupboard designed by Kroes. A two-manual pneumatic organ, made by the firm Adema in 1930.
Valuation
The church is of general importance because of its cultural and architectural historical value as a characteristic example of a Roman Catholic church from the 1920s of the 20th century, designed in a functional expressionist style with neogothic and Amsterdam School style influences. The church is very well preserved with respect to the main form, the use of materials and the detailing of the exterior and interior and is moreover of importance because of the architectural coherence between exterior and interior. Furthermore, the associated interior components are of importance. The church thus occupies an important place within the oeuvre of the architect Herman Kroes, who was also partly responsible for the design of various interior components. The church is of urban design importance because of its prominent location in the center of the former municipality of Cabauw, on one of the main waterways in the Lopikerwaard and because of its silhouette effect in the rural surroundings.
Cultural-historical description
The windows in the choir depict: * the baptism (donated by the schoolchildren of Cabauw and Lopik) * the confirmation (donated by Cornelia and Henrica Van Kats) * the confession (donated by Arnoldus Martinus and Alida van Mierlo) * the Holy Sacrament of the Altar * the Holy Extreme Unction (donated by Helena van Mierlo) * the priesthood * the marriage
In the church there is an Adema organ.
The images in the nave depict among others: Joseph, James, Roch, Barbara and Anthony
Nearby in the register
- Boerderij, Lopikerweg West 65Boerderijunder 1 mi
- Schuur(M), Lopikerweg West bij 84Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Cabauwsekade 22Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Lopikerweg West 60Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.