Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Groeneveld bij 2
Baarn, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Groeneveld bij 2, 3744 ML Baarn
- Place
- Baarn
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.21651, 5.24696
- Part of complex
- 511770
- Monument number
- 511772
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
(op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.2) HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Groeneveld. De buitenplaats is in 1703 aangelegd op een smal, langgerekt perceel volgens de toen geldende formele principes met een lange middenas en dwarslanen, waarvan thans de oprijlaan en een enkele dwarslaan resteert. Aan het einde van de achttiende eeuw en het begin van de negentiende eeuw is het park in twee fasen in landschapsstijl omgevormd. Rond 1880 is de aanleg van het park voltooid en sindsdien niet meer gewijzigd. In de eerste fase in vroege landschapsstijl van ca.1775 tot ca.1830 is het slingerende bekenstelsel aangelegd echter nog met behoud van de rechthoekige omgrachting en het lanenpatroon. In de tweede fase van ca.1836 tot ca.1880 is de formele omgrachting vergraven, zodat er één slingerende waterpartij is ontstaan en er eenheid in de compositie van de aanleg is gecreëerd. De afgegraven grond van de beken is gebruikt om heuvels op te werpen. Door Immerzeel wordt deze aanleg toegeschreven aan J.D. Zocher jr.. In de aanleg speelt het water een belangrijke rol en vormt met de afwisselend open en gesloten delen voor het verrassende effect, wat versterkt wordt door het reliëf. De kern van de aanleg wordt gevormd door het parkbos omringd door weilanden en productiebossen. Ten oosten hiervan, aan weerszijden van de oprijlaan, ligt het Ravesteinsebos, dat als een vrij zelfstandig onderdeel binnen de aanleg functioneert. De structuur van de aanleg wordt gedragen door een formele hoofdas gevormd door de gezichtslaan, die voor het huis dienst doet als oprijlaan en achter het huis voor een deel vervangen is door een zichtas. De oprijlaan is beplant met drie rijen eiken in driehoeksverband en komt voor de bassecour uit op een rechthoekig plein geflankeerd door rijen eiken (coulissen). Vanaf dit plein een zicht op het Jagershuis. Langs het Jagershuis en parallel aan de oostgracht loopt een uit ca.1763 daterende, met eiken beplante dwarslaan, die de Ravesteinselaan kruist. Aan weerszijden van de oprijlaan ligt het eerder genoemde Ravesteinsebos dat een landschappelijk karakter draagt. Ten zuiden van de laan is de rechthoekige moestuin gesitueerd, die op de landmeterskaart uit 1763 staat aangegeven en die deels door muren en deels door hagen is omsloten. Daarachter ligt een open weide begrensd door een bosgedeelte met een slingerende beek waarlangs een wandelpad. De beek eindigt in een waterpartij met een eilandje omringd door opgeworpen heuvels, waarvan de zuidelijke een ijskelder bevat. Vanuit het park lopen zichten over de weide, die oorspronkelijk werden beëindigd door een tuinhuis behorend bij de moestuin. Thans staan hier twee linden om de ruimtelijkheid te waarborgen. De oostgracht en de noordgracht vormen een gaaf bewaard deel van de oorspronkelijk rechthoekige omgrachting. Langs de noordgracht loopt een met eiken beplante laan, onderdeel van het formele lanenstelsel, die aan de noordzijde door een bospartij wordt begrensd. Aan het einde van de laan ligt een bakstenen duiker (XIX). De noordelijke laan gaat met een slinger rondom een zakvormige weide over in de gezichtslaan op de as van het huis (Ridderlaan). Ten zuiden hiervan ligt het parkbos, dat voornamelijk gekenmerkt wordt door vergraven beeklopen en reliëf. Het zwaartepunt van de compositie is de op de hoofdas liggende vijverpartij met eiland, die kort na 1830 is gerealiseerd (oorspronkelijk de westelijke gracht en een reeds in de achttiende eeuw aangelegde vijver). Vanaf het hoofdgebouw loopt een fraai gestoffeerde zichtas over de vijver, die zich door de beboste, hoog opgeworpen oevers voordoet als een beekdal, naar de oplichtende weide in de verte. Vanaf de genoemde vijver loopt één beek naar het zuiden en één naar het westen. De zuidelijke beek heeft een kronkelend verloop tot aan de Ravensteinselaan met halverwege een aftakking in oostelijke richting eindigend in een lus om een eiland. Deze oostelijke beek staat weer in verbinding met de in 1847 verlegde zuidelijke grachtenarm, waar vanaf het hoofdgebouw een doorzicht is gecreëerd. De westelijke beek heeft een kronkelend verloop over het gehele perceel naar achteren toe met langs de noordelijke oever de reeds vermelde Ridderlaan. Vanaf deze laan lopen verschillende zichtlijnen in zuidelijke richting over de beek, die op de zuidelijke oever is beplant met solitairen en boomgroepen. De beplanting accentueert het reliëf van de oever. Ter hoogte van de brug over de beek is een zicht naar het noorden toe over het zakvormige weiland. De beek eindigt voor een hoge kunstmatig opgeworpen heuvel, de Wijnberg genaamd, in een grote driehoekige vijver met eilandje. Vanaf de Wijnberg een zicht over de achterliggende weilanden oorspronkelijk naar de in chaletstijl gebouwde boerderij 'Wildenburg', die in 1934 is afgebroken waarvan alleen twee boomgroepen resteren.
Waardering HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Groeneveld van algemeen belang
- als representatief voorbeeld van een gaaf bewaard gebleven grootschalige aanleg in landschapsstijl, waarin een paar 18de-eeuwse formele elementen gehandhaafd zijn en die als zodanig een voorbeeld is van een aanleg in landschapsstijl met een formele basis;
- vanwege de vrij gaaf bewaarde 18de-eeuwse hoofdas en een deel van het formele lanen- en grachtenpatroon;
- vanwege het belang voor de geschiedenis van tuin- en landschapsarchitectuur;
- vanwege de functioneel-ruimtelijke samenhang met de andere onderdelen van de buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
(indicated on the accompanying map with no.2) HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Groeneveld. The country estate was laid out in 1703 on a narrow, elongated plot according to the formal principles then in force with a long central axis and cross lanes, of which now the access drive and a single cross lane remain. At the end of the eighteenth century and the beginning of the nineteenth century the park was transformed in two phases in landscape style. Around 1880 the layout of the park was completed and has not been altered since. In the first phase in early landscape style from ca.1775 to ca.1830 the meandering stream system was laid out, however still with retention of the rectangular surrounding moat and the lane pattern. In the second phase from ca.1836 to ca.1880 the formal surrounding moat was excavated, so that one meandering body of water was created and unity in the composition of the layout was achieved. The excavated soil from the streams was used to raise hills. This layout is attributed by Immerzeel to J.D. Zocher jr.. Water plays an important role in the layout and forms with the alternately open and closed parts the surprising effect, which is reinforced by the relief. The core of the layout is formed by the park wood surrounded by meadows and production woods. To the east of this, on either side of the access drive, lies the Ravesteinsebos, which functions as a fairly independent component within the layout. The structure of the layout is carried by a formal main axis formed by the sight lane, which serves as the access drive in front of the house and behind the house is partly replaced by a sight axis. The access drive is planted with three rows of oaks in triangular arrangement and opens in front of the service courtyard onto a rectangular square flanked by rows of oaks (coulisses). From this square a view of the Jagershuis. Along the Jagershuis and parallel to the east moat runs a cross lane dating from ca.1763, planted with oaks, which crosses the Ravesteinselaan. On either side of the access drive lies the aforementioned Ravesteinsebos which has a landscape character. To the south of the lane is the rectangular kitchen garden, which is indicated on the surveyor's map from 1763 and which is enclosed partly by walls and partly by hedges. Behind it lies an open meadow bounded by a wooded section with a meandering stream along which runs a walking path. The stream ends in a body of water with a small island surrounded by raised hills, of which the southern one contains an ice house. From the park run sight lines over the meadow, which were originally terminated by a garden house belonging to the kitchen garden. Now two lime trees stand here to maintain the sense of space. The east moat and the north moat form a well-preserved part of the originally rectangular surrounding moat. Along the north moat runs a lane planted with oaks, part of the formal lane system, which is bounded on the north side by a wooded section. At the end of the lane lies a brick culvert (XIX). The northern lane goes with a curve around a pocket-shaped meadow into the sight lane on the axis of the house (Ridderlaan). To the south of this lies the park wood, which is mainly characterized by excavated stream courses and relief. The focal point of the composition is the pond with island lying on the main axis, which was realized shortly after 1830 (originally the western moat and a pond already laid out in the eighteenth century). From the main building runs a finely landscaped sight axis over the pond, which presents itself through the wooded, high raised banks as a stream valley, towards the brightening meadow in the distance. From the aforementioned pond one stream runs to the south and one to the west. The southern stream has a meandering course to the Ravensteinselaan with halfway along a branch in the eastern direction ending in a loop around an island. This eastern stream is again connected to the southern moat arm relocated in 1847, from which a sight line has been created from the main building. The western stream has a meandering course over the entire plot towards the rear with along the northern bank the aforementioned Ridderlaan. From this lane run various sight lines in a southerly direction over the stream, which on the southern bank is planted with solitary trees and tree groups. The planting accentuates the relief of the bank. At the height of the bridge over the stream is a view to the north over the pocket-shaped meadow. The stream ends in front of a high artificially raised hill, called the Wijnberg, in a large triangular pond with small island. From the Wijnberg a view over the rear meadows originally towards the farmhouse 'Wildenburg' built in chalet style, which was demolished in 1934 of which only two tree groups remain.
Valuation HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the country estate Groeneveld of general significance
- as a representative example of a well-preserved large-scale layout in landscape style, in which a couple of 18th-century formal elements have been retained and which as such is an example of a layout in landscape style with a formal basis;
- because of the relatively well-preserved 18th-century main axis and part of the formal lane and moat pattern;
- because of its importance for the history of garden and landscape architecture;
- because of the functional-spatial coherence with the other components of the country estate.
Nearby in the register
- Archeologie, DrakenburgArcheologieunder 1 mi
- GroeneveldKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Koetshuis(L), Groeneveld 10Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Bijgebouw, Groeneveld 3Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.