Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Dr. J. v.d. Mortellaan bij 13
Oost West en Middelbeers, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1500
- Address
- Dr. J. v.d. Mortellaan bij 13, 5091 JJ Oost West en Middelbeers (Oirschot 30)
- Place
- Oost West en Middelbeers
- Municipality
- Oirschot
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.48963, 5.25433
- Part of complex
- 511508
- Monument number
- 511509
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1688 map "Quartae partis Brabantiae seu ditionis Silvae Ducis accuratissma delineatio / [Frederik de Wit]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. De historische tuin- en parkaanleg van Baest kenmerkt zich door een verweving van diverse soorten land- en bosbouwpercelen met parkelementen in formele en in landschapsstijl. In essentie is deze verweving van het nuttige met het aangename vanouds een karakteristiek van Baest. In de pauselijke bul uit 1560 werd bepaald dat Baest, dat al in de 13de eeuw in het bezit was van de Abdij van Tongerlo, voor het persoonlijk onderhoud van de bisschop van het nieuwe bisdom van 's-Hertogenbosch zou dienst doen. Sindsdien deed Baest waarschijnlijk dienst als uithof en buitenplaats van deze kerkvorst. De oudste elementen van de aanleg van Baest, die uit de 16de eeuw dateren en wellicht van nog oudere datum zijn, is de centraal gelegen huisplaats, de in een ruime onregelmatige curve verlopende toegangslaan (Van de Mortellaan) die de aanleg over de gehele breedte doorkruist, de nog duidelijk herkenbare uitgestrekte wildwallen aan de NW-zijde en ZW-zijde van de aanleg, die tot op heden deels de grens van de aanleg markeren, en het bekenstelsel de Beerse, Grote Beerse en Kleine Beerse, dat in drie sterk meanderende vertakkingen de gehele aanleg in de lengte doorsnijdt. Uit de 17de en 18de en deels uit de 19de eeuw dateert het formele lanenpatroon, dat in rechte lijnen, vierkante en rechthoekige figuren en in de vorm van een ornamentele ganzevoet het kader van en verbindingselement tussen de land- en bosbouwpercelen vormt. Een belangrijke laan is de 1000 meter lange toegangslaan (Torendreef; voorzien van een dubbele laanbeplanting met beuk) aan de achterzijde van het huis, die tevens zichtlaan is op de kerk van Oirschot (thans is zicht deels doorbroken door een recent gebouwde varkensstal even ten oosten van de Groenewoudse Dijk). Rond 1800 en in de 19de eeuw werden op Baest in de noord- west- en zuidzijde van de aanleg, met name aan weerszijden van de meanderende beek een padenpatroon met omringend parkbos in landschapsstijl aangelegd. Het is opmerkelijk dat bij deze verandering grote delen van Baest hun formele karakter behielden. Alszodanig is de aanleg van Baest vergelijkbaar met de omstreeks de zelfde tijd gewijzigde parken van de Brabantse buitenplaatsen Hondsdonk en Valkenberg (Ulvenhout), waar eveneen land- en bosbouwgronden de belangrijkste taferelen en stoffering voor een wandeling via slingerpaden en formele lanen vormt. Dergelijke 18de- en vroeg 19de-eeuwse aangelegde 'ornamental farms', waarvan er in Nederland nog slechts weinige bewaard zijn, kregen vooral in Gelderland gestalte. Met genoemde buitenplaatsen in Ulvenhout is Baest in de provincie Brabant een rijk en relatief gaaf bewaard voorbeeld van dit type Nederlandse cultuurlandschap. Een belangrijke bron van deze aanleg, die in bijna in zijn geheel nog bestaat, is de kaart van Baest uit 1818 (coll. Huis Baest). In 1854 werd de omgrachting rondom het huis gedempt en werd de gracht aan de achterzijde tot de huidige vijverpartij in landschapsstijl vergraven. Omstreeks 1970 werd direct ten zuiden en noorden diverse deeltuinen in formele trant aangelegd. Gezien hun recente datum van aanleg zijn deze deeltuinen voor de bescherming van ondergeschikte betekenis.
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG van Baest is in cultuurhistorisch opzicht van algemeen belang
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de rijke en harmonieuze verweving van in de aanleg herkenbare geschiedenislagen in formele en landschappelijke trant en in de vorm van historische ontginningsarchitectuur van de 16de tot de 20ste eeuw;
- als gaaf bewaard en relatief zeldzaam voorbeeld van een 'ornamental farm' uit omstreeks 1800;
- vanwege de uitgestrektheid van deze 'ornamental farm'.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT. The historic garden and park layout of Baest is characterised by an interweaving of diverse types of agricultural and forestry parcels with park elements in formal and landscape style. In essence, this interweaving of the useful with the pleasant has been a characteristic of Baest since ancient times. In the papal bull of 1560 it was determined that Baest, which had been in the possession of the Abbey of Tongerlo since the 13th century, would serve for the personal maintenance of the bishop of the new diocese of 's-Hertogenbosch. Since then Baest probably served as an outlying farm and country seat of this church dignitary. The oldest elements of the layout of Baest, which date from the 16th century and possibly from an even earlier date, are the centrally situated house plot, the access drive (Van de Mortellaan) running in an ample irregular curve that crosses the layout over its entire width, the still clearly recognisable extensive ramparts on the NW side and SW side of the layout, which to this day partly mark the boundary of the layout, and the stream system the Beerse, Grote Beerse and Kleine Beerse, which in three strongly meandering branches runs through the entire layout lengthwise. From the 17th and 18th and partly from the 19th century dates the formal lane pattern, which in straight lines, square and rectangular figures and in the form of an ornamental goose-foot forms the framework of and connecting element between the agricultural and forestry parcels. An important lane is the 1000-metre long access drive (Torendreef; provided with a double avenue planting with beech) at the rear of the house, which is also a sight line towards the church of Oirschot (at present the sight is partly broken by a recently built pig farm just east of the Groenewoudse Dijk). Around 1800 and in the 19th century a path pattern with surrounding park woodland in landscape style was laid out on Baest in the north, west and south sides of the layout, in particular on both sides of the meandering stream. It is remarkable that at this change large parts of Baest retained their formal character. As such, the layout of Baest is comparable to the parks of the Brabantine country estates Hondsdonk and Valkenberg (Ulvenhout) which were similarly altered around the same time, where likewise agricultural and forestry lands formed the most important scenes and scenery for a walk via winding paths and formal drives. Such 18th- and early 19th-century laid out 'ornamental farms', of which only few are preserved in the Netherlands, took shape especially in Gelderland. With the aforementioned country estates in Ulvenhout, Baest is in the province of Brabant a rich and relatively well-preserved example of this type of Dutch cultural landscape. An important source of this layout, which still exists in almost its entirety, is the map of Baest from 1818 (coll. Huis Baest). In 1854 the moat surrounding the house was filled in and the moat at the rear was dug out to the current pond feature in landscape style. Around 1970 various component gardens in formal style were laid out directly to the south and north. Given their recent date of laying out these component gardens are of secondary significance for the designation.
Valuation
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT of Baest is of general cultural-historical importance
- owing to the age;
- owing to the rich and harmonious interweaving of historical layers recognisable in the layout in formal and landscape style and in the form of historic reclamation architecture from the 16th to the 20th century;
- as a well-preserved and relatively rare example of an 'ornamental farm' from around 1800;
- owing to the extent of this 'ornamental farm'.
Nearby in the register
- Tuin, park en plantsoen, Dr. J. v.d. Mortellaan bij 13Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Dr. J. v.d. Mortellaan bij 11Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- BaesterhoefDienstwoningunder 1 mi
- Huis te BaestKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.