TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Wisch

Terborg, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Function
Historische aanleg
Category
onroerend gebouwd
Address
Laan van Wisch bij 4, 7061 CX Terborg (Oude IJsselstreek 25)
Place
Terborg
Municipality
Oude IJsselstreek
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.91537, 6.36128
Part of complex
511180
Monument number
511184

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zutphania Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. De thans bestaande historische tuin- en parkaanleg in een late landschapsstijl rondom Huis Wisch, is aan het einde van de negentiende eeuw ontstaan. De tuin- en parkaanleg wordt in het zuidwesten begrensd door de achttiende-eeuwse IJsseldijk en grenst in het noorden aan het stadje Terborg waarmee het een historische relatie heeft. In het oosten vormt de boszoom de grens. De oprijlaan vanuit de stad Terborg naar de buitenplaats, de Laan van Wisch, die al op een kaart uit 1661 wordt weergegeven liep in deze tijd evenals tegenwoordig, parallel aan de hoofdstraat van het stadje Terborg. Ook de korte dwarslaan gelegen ten noorden van het huis Wisch bestond in deze tijd. In de zeventiende eeuw bestond de aanleg uit boomgaarden ('bomgart') en nutstuinen ('garden') die door een gracht werden omgeven. Op een tekening van Jan de Beijer uit 1743 wordt de thans nog bestaande waterallee ten zuiden van het huis, weergegeven. Ten zuiden van het huis staat een zwarte walnoot die uit 1750 stamt. Aan het einde van de 19de eeuw, omstreeks 1879, werd de aanleg rondom het huis Wisch verlandschappelijkt en kreeg de aanleg het thans nog bestaande karakter. Ten westen van het huis werd een slingervijver gegraven en de tuin ten zuiden van het huis werd voorzien van gazons en borders, het bosrijke gebied tot de IJsseldijk werd voorzien van slingerpaden. Ten noorden van het huis werd rond een ovaal gazon een oprijlaan aangelegd en er werden een aantal ronde borders ingeplant. Het open weidegebied oost- en zuidwaarts gelegen van het huis en de Laan van Wisch werd, iets later dan het terrein direct rondom het huis, met boomgroepen en solitairen ingeplant zodat enkele zichtassen ontstonden en het gebied visueel bij Huis Wisch getrokken werd. De randen van de zichtassen bestaan uit brede houtwallen met enigszins glooiende zomen. De IJsseldijk werd voorzien van een wandeling en aan weerszijden beplant met beuken en eiken. De noordoostzijde wordt vanaf deze tijd door de Paasberg begrensd. In het zuidoosten van de aanleg werd omstreeks 1830 een eendenkooi aangelegd, die in 1995 werd hersteld. Ten oosten van het huis ligt de moestuin die deels omringd wordt door een laat negentiende-eeuwse moestuinmuur waartegen een kas (zie hiervoor onderdeel 3) en waarin twee koude bakken uit dezelfde periode liggen (zie hiervoor onderdeel 5).

Waardering

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorend tot de historische buitenplaats Wisch is van algemeen belang:

- als gaaf bewaard voorbeeld van een parkaanleg in landschapsstijl uit het vierde kwart van de negentiende eeuw, gesitueerd binnen een structuur (opgebouwd uit onder meer lanen, waterlopen en een dijk) die tussen het einde van de zeventiende eeuw en de eerste decennia van de negentiende eeuw is ontstaan;

- wegens het belang voor de geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur;

- wegens de functioneel-ruimtelijke relatie met de onderdelen van de buitenplaats.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT. The present-day historic garden and park layout in a late landscape style around Huis Wisch came into being at the end of the nineteenth century. The garden and park layout is bounded in the southwest by the eighteenth-century IJsseldijk and borders in the north the town of Terborg with which it has a historical relationship. In the east the woodland edge forms the boundary. The approach avenue from the town of Terborg to the country estate, the Laan van Wisch, which is already shown on a map of 1661 ran at this time as it does today, parallel to the main street of the town of Terborg. Also the short transverse avenue situated to the north of Huis Wisch existed at this time. In the seventeenth century the layout consisted of orchards ('bomgart') and utility gardens ('garden') which were surrounded by a ditch. On a drawing by Jan de Beijer from 1743 the water avenue still existing today to the south of the house is depicted. To the south of the house stands a black walnut dating from 1750. At the end of the 19th century, around 1879, the layout around Huis Wisch was transformed into landscape style and acquired the character it now still has. To the west of the house a meandering pond was dug and the garden to the south of the house was furnished with lawns and borders, the wooded area up to the IJsseldijk was furnished with meandering paths. To the north of the house an approach avenue was laid out around an oval lawn and a number of round borders were planted. The open meadow area situated east and south of the house and the Laan van Wisch was, somewhat later than the terrain directly around the house, planted with tree groups and solitary trees so that several sight-lines were created and the area was visually drawn towards Huis Wisch. The edges of the sight-lines consist of broad shelterbelt hedges with somewhat sloping borders. The IJsseldijk was furnished with a promenade and planted on both sides with beeches and oaks. The northeast side is bounded from this time by the Paasberg. In the southeast of the layout a duck decoy was laid out around 1830, which was restored in 1995. To the east of the house lies the kitchen garden which is partly surrounded by a late nineteenth-century kitchen garden wall against which a greenhouse (see component 3 herein) and in which two cold frames of the same period lie (see component 5 herein).

Valuation

HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the historic country estate Wisch is of general importance:

- as a well-preserved example of a park layout in landscape style from the fourth quarter of the nineteenth century, situated within a structure (composed of among others avenues, watercourses and a dike) which came into being between the end of the seventeenth century and the first decades of the nineteenth century;

- because of its importance for the history of garden and landscape architecture;

- because of the functional-spatial relationship with the components of the country estate.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map