Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nederlands Hervormde Kerk
Winkel, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1845
- Address
- Dorpsstraat 177, 1731 RE Winkel (Hollands Kroon 27)
- Place
- Winkel
- Municipality
- Hollands Kroon
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.75893, 4.91323
- Monument number
- 511059
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesHistorical map archives, georeferenced via Allmaps
5 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "Kaart der overstroming van Noord Holland op den 4 February 1825" (Historical map archives, georeferenced via Allmaps).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
NEDERLANDS HERVORMDE KERK met hek, gebouwd als zaalkerk in de zogeheten Waterstaatsstijl in 1845 ter vervanging van een kerk die in 1843 was gesloopt. De bouw werd uitgevoerd door aannemer Pieter Witlok uit Medemblik, naar ontwerp van waterstaatsingenieur H.H. Dansdorp.
De kerk is gesitueerd op een terp, in de as en als afsluiting van de lintbebouwing van het dorp Winkel aan de oostzijde. De Dorpsstraat buigt ter plaatse om de terp heen, waardoor de kerk aan de noordzijde van de Dorpsstraat ligt; de kerk wordt omgeven door een kerkhof. Een gietijzeren hek, dat vanuit de Dorpsstraat toegang geeft tot het terrein, valt eveneens onder de bescherming.
Door ernstige verzakkingen, veroorzaakt door een slechte fundering, moest de toren van de kerk in 1867 grotendeels worden afgebroken en opnieuw opgebouwd. Tijdens deze herstelwerkzaamheden zijn "de twee lichtkozijnen in den voorgevel naast den toren" dichtgemetseld om de onderbouw van de toren te verstijven. De oorspronkelijke houten kozijnen in de zuidgevel, evenals het kozijn in de voorgevel boven de ingang werden vervangen door "gegoten ijzeren lichtramen". Tevens besloot men "den voorgevel van de kerk en den toren, de drie zijden van den toren boven het dak, zoomede den geheelen zuidelijken zijmuur ... (te) ... bepleisteren met gelijke deelen Portland-cement en zuiver wit scherp duinzand" (Bestek en Voorwaarden .. (uit) .. 1867 .. (voor) het gedeeltelijk vernieuwen van den Toren en het uitvoeren van eenige vernieuwingen en herstellingen aan en in het Kerkgebouw .. (te Winkel); Archief Gemeentewerken Winkel). In 1986 is een begin gemaakt met de restauratie en verbouwing van de kerk tot multifunctioneel centrum. Eind 1987 was de restauratie voltooid.
Omschrijving
De zaalkerk is gebouwd op rechthoekige plattegrond met aan de voorzijde (straatzijde, W) een grotendeels in de kerkruimte opgenomen toren. De kerk is één bouwlaag hoog en wordt afgesloten door een zadeldak gedekt met leien. De noklijn is west-oost gericht. Het gebouw is opgetrokken in baksteen, aan de west- en zuidzijde gecementeerd. Aan de voet van het dak, langs de zijgevels, bevinden zich houten goten met zink bekleding.
De voorgevel (W) is drie traveeën breed: de middelste bevat de hoofdingang, de buitenste bevatten een dichtgemetseld rondboogvenster. De licht risalerende middentravee heeft op de begane grond een ingangsportaal met een dubbele paneeldeur met zes (twee maal drie) ijzeren sierroosters. De ingang heeft een omlijsting en wordt bekroond door een kroonlijst op consoles. Boven het ingangsportaal bevat de middentravee van beneden naar boven achtereen volgens: een waterlijst, een gietijzeren rondboogvenster en een gietijzeren roosvenster. Het deel van de toren boven de dakdoorsnijding is voorzien van hoeklisenen met spaarvelden en wordt afgesloten door een sterk geprofileerde kroonlijst met vier hoekpinakels. Deze vierkante onderbouw vormt de basis voor de achtzijdige klokkentoren met daarin een uurwerk en een klok. Het torenuurwerk dateert uit het einde van de 13de eeuw; de klok heeft als opschrift: "ihesus maria iohannes gherardus de wou me fecit anno domini MCCCLXXX". Boven de galmgaten van de klokkentoren, die in de vier windrichtingen van wijzerplaten zijn voorzien, bevindt zich een gezigzagde kroonlijst met "frontespicen betimmerd" (Bestek en Voorwaarden .. (uit) .. 1845 .. (voor) het bouwen van eene nieuwe Kerk met Toren, voor de Hervormde Gemeente te Winkel; Archief Gemeentewerken Winkel). Boven deze gezigzagde kroonlijst: een achtzijdige torenspits met zink bekleed (oorspronkelijk gedekt met leien) en bekroond door een windwijzer met daarop een verguld zeepaardje.
De zijgevels (N en Z) worden door lisenen in zes traveeën verdeeld. Elke travee bevat een rondboogvenster: in de noordgevel hebben deze vensters de oorspronkelijke houten roedenverdeling, in de zuidgevel gietijzeren ramen (daterend uit 1867). Alle gietijzeren rondboogvensters in de west- en zuidgevel worden bekroond door een halfcirkelvormige stuccolijst, rustend op kapitelen.
De achtergevel (O) heeft links- en rechtsonder een deur en in de topgevel een dichtgemaakt roosvenster.
Het interieur is een rechthoekige ruimte onder een houten tongewelf, langs de zijgevels voorzien van een houten lijst op consoles. Aan de westzijde bevindt zich in de voet van de toren het ingangsportaal. Vandaar komt men in de voorhal. Ter weerszijden van het ingangsportaal bevindt zich een vierkante ruimte, waarvan de rechter vóór 1957 fungeerde als consistoriekamer, de linker bevat een trap die naar de verdieping voert. Op de verdieping bevond zich over de gehele breedte van de kerk een galerij met banken, van de kerkruimte afgescheiden door een houten borstwering met daarop in het midden "twee Ionische kolommen, met pedestallen, voetstukken en kapiteels van greenehout", voorzien van stucwerk en gemarmerd (Bestek en Voorwaarden .. (uit) .. 1845 .. (voor) het bouwen van eene nieuwe Kerk met Toren, voor de Hervormde Gemeente te Winkel; Archief Gemeentewerken Winkel). Borstwering en kolommen zijn bewaard gebleven, maar fungeren tegenwoordig als afscheiding tussen de oorspronkelijke verdieping en het in 1986/1987 hier tegenaan gebouwde gedeelte. De door deze aanbouw ontstane nieuwe wand, welke de westelijke begrenzing van de kerkruimte vormt, is wat betreft detaillering aangepast aan het overige van de kerk. Aan de oostzijde van de kerkruimte bevindt zich een orgel met hoofdwerk, bovenwerk en vrij pedaal, in 1862 gemaakt door H. Knipscheer te Amsterdam, geplaatst op een galerij, voorzien van twee balustraden met hekken. Onder de galerij: twee gietijzeren kolonetten. Tot het kerkmeubilair behoren onder meer: een preekstoel met klankbord, waarschijnlijk uit de 17de eeuw en een herenbank uit 1671. Tevens vallen onder de bescherming de vroeg 17de-eeuwse grafzerken die tijdens de restauratie zijn teruggevonden.
Het gietijzeren hek, dat vanuit de Dorpsstraat toegang geeft tot kerkhof en kerk, valt zoals gezegd ook onder de bescherming.
Waardering
De kerk met bijbehorend hek is van algemeen belang uit architectuur- en cultuurhistorische oogpunt als representatief en goed bewaard voorbeeld van een rond het midden van de 19de eeuw gebouwde dorpskerk, naar ontwerp van een waterstaatsingenieur, waarbij soberheid en toepassing van classicistische detaillering tot de kenmerken behoren.
De kerk heeft ensemblewaarde vanwege de beeldbepalende situering op een terp en de ligging in de as en als afsluiting van de Dorpsstraat.
Van kunst- en cultuurhistorische waarde zijn de oudere uit voorgaande kerk afkomstige onderdelen: de waarschijnlijk 17de-eeuwse preekstoel, de herenbank uit 1671, de 17de-eeuwse grafzerken, het in 1862 door Knipscheer gebouwde orgel. Klokkenstoel met klok van Geert van Wou, 1482, diam. 82 cm. Mechanisch torenuurwerk, 15de eeuw, mogelijk het oudste werkende torenuurwerk in Nederland.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
NETHERLANDS REFORMED CHURCH with railings, built as a hall church in the so-called Waterstaatsstijl in 1845 as a replacement for a church that was demolished in 1843. The construction was carried out by contractor Pieter Witlok from Medemblik, according to a design by hydraulic engineer H.H. Dansdorp.
The church is situated on a terp, on the axis and as a terminus of the linear development of the village of Winkel on the eastern side. The Dorpsstraat bends around the terp at this point, so the church lies on the northern side of the Dorpsstraat; the church is surrounded by a churchyard. A cast-iron railing, which provides access to the site from the Dorpsstraat, also falls under the protection.
Due to serious subsidence, caused by poor foundations, the church tower had to be largely demolished and rebuilt in 1867. During these restoration works, "the two light windows in the front gable beside the tower" were bricked up to stiffen the understructure of the tower. The original wooden frames in the south gable, as well as the frame in the front gable above the entrance were replaced with "cast iron light frames". Furthermore, it was decided to "plaster the front gable of the church and the tower, the three sides of the tower above the roof, as well as the entire southern side wall ... (with) ... equal parts Portland cement and pure white sharp dune sand" (Specification and Conditions .. (from) .. 1867 .. (for) the partial renewal of the Tower and the execution of some renewals and repairs to and in the Church Building .. (at Winkel); Archive Municipal Works Winkel). In 1986, work began on the restoration and conversion of the church into a multifunctional centre. By the end of 1987, the restoration was completed.
Description
The hall church is built on a rectangular floor plan with on the front side (street side, W) a tower largely incorporated into the church space. The church is one storey high and is enclosed by a gabled roof covered with slate. The ridge line runs west-east. The building is constructed of brickwork, plastered on the west and south sides. At the foot of the roof, along the side gables, are wooden gutters with zinc cladding.
The front gable (W) is three bays wide: the middle one contains the main entrance, the outer ones contain a bricked-up arched window. The slightly projecting middle bay has on the ground floor an entrance portal with a double panel door with six (two by three) iron ornamental grilles. The entrance has a surround and is crowned by a cornice on consoles. Above the entrance portal, the middle bay contains, from bottom to top, in succession: a drip moulding, a cast-iron arched window and a cast-iron grille window. The part of the tower above the roof intersection is provided with corner pilasters with spandrels and is enclosed by a strongly profiled cornice with four corner pinnacles. This square base forms the foundation for the octagonal bell tower containing a clock mechanism and a bell. The tower clock mechanism dates from the end of the 13th century; the bell bears the inscription: "ihesus maria iohannes gherardus de wou me fecit anno domini MCCCLXXX". Above the sound openings of the bell tower, which are provided with clock faces in the four cardinal directions, is a zigzag cornice with "framed frontispieces" (Specification and Conditions .. (from) .. 1845 .. (for) building a new Church with Tower, for the Reformed Congregation at Winkel; Archive Municipal Works Winkel). Above this zigzag cornice: an octagonal tower spire with zinc cladding (originally covered with slate) and crowned by a weathervane with a gilded seahorse.
The side gables (N and S) are divided by pilasters into six bays. Each bay contains an arched window: in the north gable these windows have the original wooden glazing bars, in the south gable cast-iron frames (dating from 1867). All cast-iron arched windows in the west and south gable are crowned by a semicircular stucco moulding, resting on capitals.
The rear gable (E) has lower left and right doors and in the gable top a closed grille window.
The interior is a rectangular space under a wooden barrel vault, along the side gables provided with a wooden cornice on consoles. On the west side, in the base of the tower, is the entrance portal. From there one enters the entrance hall. On either side of the entrance portal is a square room, the right of which served as a consistory room before 1957, the left contains a staircase leading to the upper floor. On the upper floor, extending the full width of the church, was a gallery with benches, separated from the church space by a wooden balustrade with in the middle "two Ionic columns, with pedestals, bases and capitals of greenwood", provided with stuccowork and marbling (Specification and Conditions .. (from) .. 1845 .. (for) building a new Church with Tower, for the Reformed Congregation at Winkel; Archive Municipal Works Winkel). Balustrade and columns have been preserved, but now serve as a partition between the original upper floor and the section built adjacent to it in 1986/1987. The new wall created by this extension, which forms the western boundary of the church space, is adapted in its detailing to the rest of the church. On the east side of the church space is an organ with a main section, upper section and free pedal, made in 1862 by H. Knipscheer in Amsterdam, placed on a gallery, provided with two balusters with railings. Below the gallery: two cast-iron columnettes. The church furnishings include, among other things: a pulpit with a sounding board, probably from the 17th century, and a men's pew from 1671. Also protected are the early 17th-century grave slabs that were discovered during restoration.
The cast-iron railing, which provides access to the churchyard and church from the Dorpsstraat, is also protected as stated.
Assessment
The church with its associated railing is of general interest from an architectural and cultural-historical perspective as a representative and well-preserved example of a parish church built around the mid-19th century, designed by a hydraulic engineer, with sobriety and the use of classicist detailing among its characteristics.
The church has ensemble value due to its visually defining siting on a terp and its location on the axis and as the terminus of the Dorpsstraat.
Of artistic and cultural-historical value are the older components from the previous church: the probably 17th-century pulpit, the men's pew from 1671, the 17th-century grave slabs, the organ built in 1862 by Knipscheer. Bell frame with bell by Geert van Wou, 1482, diam. 82 cm. Mechanical tower clock mechanism, 15th century, possibly the oldest working tower clock mechanism in the Netherlands.
Nearby in the register
- Huize DoornstaeteWerk-woonhuisunder 1 mi
- Molen, Oosterweg 6Industrie- en poldermolen1 mi
- Waterkering en -doorlaat, Oosterweg bij Dorpsstraat 44 Nieuwe Niedorp (Hollands Kroon 27)Waterkering en -doorlaat1 mi
- Schuur (G), Dorpsstraat bij 78Opslag1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.