Rijksmonumentenregister · Netherlands
Noorderkerk of Goede Herderkerk
Bedum, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1937 - 1938
- Address
- Schultingastraat 1, 9781 GA Bedum (Het Hogeland 20)
- Place
- Bedum
- Municipality
- Het Hogeland
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.30471, 6.59808
- Monument number
- 510684
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "Bevordering van den aanleg van een locaalspoorweg van Winsum naar Zoutkamp en machtiging tot het aangaan van een overeenkomst betreffende de exploitatie van den locaalspoorweg Sauwerd-Roodeschool en den aanleg en de exploitatie van de locaalspoorwegen Winsum-Zoutkamp en Roodeschool-Delfzijl/Appingedam" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
GEREFORMEERDE KERK, Goede Herderkerk of Noorderkerk genaamd, gebouwd in de jaren 1937-1938 in een stijl die zowel kenmerken van de Amsterdamse School als de Delftse School vertoont. E. Reitsma uit Groningen was de ontwerpende architect van het gebouw en A. Wiersema uit Bedum de uitvoerend architect. Het kerkgebouw heeft een plattegrond in de vorm van een Grieks kruis met op de zuidoostelijke hoek een toren, aan de zuidkant een aanbouw voor het catechisatielokaal en aan de zuidwestzijde een aanbouw voor de kerkeraadskamer. Het totaal aantal zitplaatsen in de kerk bedraagt ongeveer 600. De bedoeling was dat het aantal zitplaatsen later eventueel kon worden uitgebreid door de bouw van een drietal gaanderijen, hetgeen echter niet heeft plaats gevonden. Het timmerwerk werd uitgevoerd door S. Lap uit Winsum, het meubilair werd gemaakt door K. Drijfhout uit Bedum, het lood- en zinkwerk werd uitgevoerd door de gebroeders Bodewes uit Bedum en het verf- en glaswerk door Smit uit Middelstum. Het orgelinstrument, gebouwd in 1941 door de firma Valckx en Van Kouteren & Co. uit Rotterdam, wordt wegens te weinig monumentale waarde niet van rijkswege beschermd. In 1976 vonden er enkele verbouwingen van de bijruimten aan de westgevel plaats.
De Goede Herderkerk is de laatste kerk die architect E. Reitsma voor de Tweede Wereldoorlog bouwde. Wat de opbouw en inrichting betreft, vertoont deze kerk kenmerken die typerend zijn voor de vooroorlogse kerken van Reitsma, zoals de Griekse kruisvormige plattegrond, het waaiervormige bankenstelsel en het parabool kruisgewelf. Wat de vormgeving betreft vertoont deze kerk meer invloeden van de Delftse School dan vroegere kerken van Reitsma, die meer in de stijl van de Amsterdamse School zijn opgetrokken. Reitsma heeft in het ontwerp van de Goede Herderkerk zijn vroegere expressieve vormgeving verruild voor een strakkere en meer in de stijl van de Delftse School. Bijzonder is overigens dat de Goede Herderkerk glas-in-lood vensters heeft met figuratieve voorstellingen uit het Oude Testament, hetgeen bij gereformeerde kerken ongebruikelijk is. De Goede Herderkerk werd gebouwd in de toenmalige uitbreiding van het dorp Bedum, Nieuw-Bedum genaamd, die in het MIP is aangeduid als gebied met bijzondere waarde. De kerk is gelegen aan een pleinvormige ruimte, waar drie wegen samenkomen. Het gebouw sluit deze ruimte aan de noordzijde af en vervult hierdoor een beeldbepalende functie in de ruimtelijke opbouw van zijn omgeving.
Omschrijving
Kerkgebouw op plattegrond van een Grieks kruis met aangebouwde toren, catechisatielokaal en kerkeraadskamer. De gevels zijn opgemetseld van gesinterde rode baksteen, hebben een trasraam van donker gesinterde rode steen en worden beëindigd door een rechte goot. De vensters zijn segmentboogvensters beëindigd door een rollaag; de vensters van het kerkgebouw zelf zijn samengesteld en hebben allemaal gekleurd glas-in-lood. Het pand wordt gedekt door een samengestelde kap van geglazuurde zwarte opnieuw verbeterde Hollandse (romaanse) pannen. Alle vier gevels van het kerkgebouw zijn topgevels. De hoofdgevel, zuidgevel, is een topgevel met zeven segmentboogvensters met gezamenlijke onderdorpel en daarboven vijf gelijke vensters waarvan de middelste groter is; tussen beide vensterpartijen staat in smeedijzeren letters GOEDE HERDER KERK; op de hoeken van de topgevel oren en in de geveltop een verticaal bakstenen element; aan weerszijden van de topgevel springt de gevel terug. Op de westelijke hoek van de zuidgevel een uitgebouwd portaal met opgeklampte deur en daarachter de aanbouw van de kerkeraadskamer. De aanbouw wordt gedekt door een zadelschilddak en heeft in de zuidgevel drie kleine vierkante vensters en een groot horizontaal samengesteld venster. Aan de westgevel van de kerkeraadskamer bevindt zich een hekwerk bestaande uit een gemetselde pijler en twee beweegbare hekken van smeedijzer.
Op de oostelijke hoek van de zuidgevel de aanbouw van het catechisatielokaal. De aanbouw heeft een rechthoekige plattegrond en wordt gedekt door een zadeldak; de zuidgevel van de aanbouw is een tuitgevel met aan weerszijden een krimp en in de topgevel een rond venster; in de westgevel van de aanbouw een opgeklampte deur en een horizontaal samengesteld venster; in de oostgevel een zelfde venster en een opgeklampte deur met bovenlicht en lage bakstenen stoep. Tussen beide aanbouwen aan de zuidgevel, aan de pleinvormige ruimte, bevindt zich een grote, brede stoep van baksteen.
In de hoek van de zuidelijke en oostelijke arm van het Griekse kruis bevindt zich een toren op vierkant plattegrond, gedekt door een getrapt zadeldak. De toren heeft smalle verticale vensters; onder de eerste goot in elke gevel een groot rond venster met ijzeren roedenverdeling; in het bovenste deel aan de oost- en westzijde twee segmentboogvensters met roosters.
De oostgevel heeft dezelfde topgevel als de zuidgevel, maar in plaats van de onderste zeven segmentboogvensters elf en in plaats van de bovenste vijf vensters zeven vensters. De noordgevel heeft eveneens dezelfde topgevel als de zuidgevel, maar heeft op de begane grond op beide hoeken een uitgebouwd portaal met zadeldak. Het noordelijk portaal heeft een dubbele opgeklampte deur met bakstenen stoep met aan weerszijden een muur; in de noordgevel en zuid- en noordgevel kleine vierkante vensters. Het zuidelijk portaal heeft een opgeklampte deur in de oostgevel en in de noordgevel twee kleine vierkante vensters.
De westgevel heeft een nok die ongeveer een halve meter lager ligt dan die van de rest van het dak; het lager gelegen zuidelijke dakschild loopt door tot de nok van de aanbouw van de kerkeraadskamer. De topgevel van de westgevel wordt in tweeën gedeeld door een verticaal element van baksteen met op de eerste verdieping aan weerszijden drie segmentboogvensters. Op de begane grond is de westgevel een meter uitgebouwd en wordt beëindigd door een plat dak; dit uitgebouwde gevelgedeelte, dat aansluit op de kerkeraadskamer, is deels gewijzigd.
Het INTERIEUR van het kerkgebouw is, wat indeling betreft, grotendeels oorspronkelijk. De bijruimten zijn vrijwel allemaal gewijzigd. De kerkzaal wordt overspannen door een parabool kruisgewelf dat in de hoeken door middel van gedecoreerde houten consoles op het muurwerk steunt. In de westelijke, korte zijbeuk bevindt zich op een podium een houten kansel in de stijl van de Amsterdamse School. Aan weerszijden van de kansel staan banken voor de leden van de kerkeraad. Boven de kansel is op een balkon het orgel geplaatst; in de rand van de vloer van het balkon staat de tekst: SOLI DEO GLORIA. De houten banken zijn vormgegeven in de stijl van de Amsterdamse School en in waaiervorm opgesteld. In de noordelijke en zuidelijke zijbeuk bevindt zich op elke hoek een uitgang. De vensters van de zuidelijke, oostelijke en noordelijke zijbeuken hebben allemaal gekleurd glas-in-lood met voorstellingen uit het Oude Testament.
Waardering
Gereformeerde kerk van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang:
- als voorbeeld van gereformeerde kerkbouw uit de jaren dertig van de 20ste eeuw in de provincie Groningen
- als representant van het vooroorlogse oeuvre van E. Reitsma
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp
- vanwege het bijzonder materiaalgebruik en de ornamentiek
- vanwege de bijzondere samenhang tussen in- en exterieur
- vanwege de hoge mate van gaafheid van zowel in- als exterieur
- vanwege de beeldbepalende ligging in het gebied met bijzondere waarde Nieuw-Bedum
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
REFORMED CHURCH, called Goede Herderkerk or Noorderkerk, built in the years 1937-1938 in a style that exhibits characteristics of both the Amsterdam School and the Delft School. E. Reitsma from Groningen was the designing architect of the building and A. Wiersema from Bedum was the executing architect. The church building has a ground plan in the form of a Greek cross with a tower on the southeastern corner, an annex for the catechism room on the south side and an annex for the church council chamber on the southwestern side. The total number of seats in the church is approximately 600. The intention was that the number of seats could later possibly be expanded by the construction of three galleries, which however did not take place. The carpentry work was carried out by S. Lap from Winsum, the furniture was made by K. Drijfhout from Bedum, the lead and zinc work was carried out by the Bodewes brothers from Bedum and the paintwork and glasswork by Smit from Middelstum. The organ instrument, built in 1941 by the firm Valckx and Van Kouteren & Co. from Rotterdam, is not protected by the state on account of insufficient monumental value. In 1976 some alterations to the ancillary rooms at the west facade took place.
The Goede Herderkerk is the last church that architect E. Reitsma built before the Second World War. As regards construction and layout, this church exhibits characteristics that are typical of Reitsma's pre-war churches, such as the Greek cross-shaped ground plan, the fan-shaped seating arrangement and the parabolic barrel vault. As regards design this church shows more influences of the Delft School than Reitsma's earlier churches, which were built more in the style of the Amsterdam School. Reitsma exchanged his earlier expressive design for a more austere style and one more in the manner of the Delft School in the design of the Goede Herderkerk. It is noteworthy however that the Goede Herderkerk has stained glass windows with figurative representations from the Old Testament, which is unusual for reformed churches. The Goede Herderkerk was built in the then expansion of the village of Bedum, called Nieuw-Bedum, which in the MIP is designated as an area of special value. The church is situated at a square-like space where three roads meet. The building closes off this space on the north side and thereby fulfils an image-defining function in the spatial organization of its surroundings.
Description
Church building on a ground plan of a Greek cross with attached tower, catechism room and church council chamber. The facades are built up of sintered red brick, have a horizontal band of dark sintered red stone and are finished by a straight gutter. The windows are segmental arch windows finished by a roll-moulding; the windows of the church building itself are composite and all have coloured stained glass. The building is covered by a complex roof truss structure of glazed black improved Dutch (Romanesque) tiles. All four facades of the church building are gabled. The main facade, south facade, is a gable with seven segmental arch windows with shared sill and above them five equal windows of which the middle one is larger; between both window groups stands in wrought iron letters GOEDE HERDER KERK; at the corners of the gable ears and in the gable top a vertical brick element; on both sides of the gable the facade steps back. On the western corner of the south facade an extended portal with clamped door and behind it the annex of the church council chamber. The annex is covered by a saddle hipped roof and has in the south facade three small square windows and a large horizontal composite window. On the west facade of the church council chamber is a fence consisting of a brick pillar and two moveable wrought iron gates.
On the eastern corner of the south facade the annex of the catechism room. The annex has a rectangular ground plan and is covered by a saddle roof; the south facade of the annex is a spout gable with on both sides a crack and in the gable top a round window; in the west facade of the annex a clamped door and a horizontal composite window; in the east facade a similar window and a clamped door with fanlight and low brick step. Between both annexes on the south facade, at the square-like space, is a large, broad brick step.
In the corner of the southern and eastern arm of the Greek cross is a tower on a square ground plan, covered by a stepped saddle roof. The tower has narrow vertical windows; below the first gutter in each facade a large round window with iron glazing bars; in the upper part on the east and west sides two segmental arch windows with grilles.
The east facade has the same gable as the south facade, but instead of the lower seven segmental arch windows eleven and instead of the upper five windows seven windows. The north facade also has the same gable as the south facade, but has on the ground floor at both corners an extended portal with saddle roof. The northern portal has a double clamped door with brick step with on both sides a wall; in the north facade and south and north facade small square windows. The southern portal has a clamped door in the east facade and in the north facade two small square windows.
The west facade has a ridge that lies approximately half a metre lower than that of the rest of the roof; the lower situated southern roof slope continues to the ridge of the annex of the church council chamber. The gable of the west facade is divided in two by a vertical brick element with on the first floor on both sides three segmental arch windows. On the ground floor the west facade is extended by a metre and is finished by a flat roof; this extended facade section, which adjoins the church council chamber, has been partly modified.
The INTERIOR of the church building is, as regards layout, largely original. The ancillary rooms have been almost completely altered. The church hall is spanned by a parabolic barrel vault that rests in the corners by means of decorated wooden consoles on the brickwork. In the western, short side aisle is on a podium a wooden pulpit in the style of the Amsterdam School. On both sides of the pulpit stand benches for the members of the church council. Above the pulpit the organ is placed on a gallery; in the edge of the gallery floor stands the text: SOLI DEO GLORIA. The wooden benches are designed in the style of the Amsterdam School and arranged in fan shape. In the northern and southern side aisles at each corner is an exit. The windows of the southern, eastern and northern side aisles all have coloured stained glass with representations from the Old Testament.
Valuation
Reformed church of general cultural and architectural historical importance:
- as an example of reformed church building from the nineteen-thirties of the 20th century in the province of Groningen
- as a representative of the pre-war oeuvre of E. Reitsma
- because of the high-quality aesthetic quality of the design
- because of the exceptional use of materials and ornamentation
- because of the exceptional coherence between interior and exterior
- because of the high degree of integrity of both interior and exterior
- because of the image-defining location in the area of special value Nieuw-Bedum
Nearby in the register
- Nutsbedrijf, Emmalaan bij 13Industrieunder 1 mi
- Woonhuis, Emmalaan 12Woonhuisunder 1 mi
- Kantoorwoning, Boterdiep Wz 32Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Boterdiep Wz 35Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.