Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Zonnebeekweg bij 110
Enschede, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1908
- Address
- Zonnebeekweg bij 110, 7546 RH Enschede
- Place
- Enschede
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.17509, 6.80912
- Part of complex
- 510559
- Monument number
- 510568
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 304. Vreden." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
TUINAANLEG, omstreeks 1908 aangelegd in een op Amerikaans voorbeeld geinspireerde landschappsstijl. Het ontwerp van de tuinaanleg wordt toegeschreven aan P.H. Wattez, i.c. het gebruik van zichtlijnen en gazons.
Het huis ligt centraal op het perceel, ongeveer 1.5 meter hoger dan de omliggende tuin en enkele graden gedraaid ten opzichte van de Zonnebeekweg. De tuin in landschapsstijl ligt rondom het huis met bospercelen aan de west- en zuidzijde en een houtwal langs de Rutbeek in het noorden. In de bocht van de beek ligt ten noorden van het huis een besloten zijtuin, ten westen waarvan zich de moestuin, bloementuin en boomgaard bevinden. Deze gedeelten liggen in de beschutting van de houtwal langs de beek. In de bospercelen aan de achterzijde van het huis (beukenbos) zijn smalle doorzichten vrijgehouden naar het achtergelegen agrarische gebied. De dienstgebouwen zijn aan de zuidzijde van het terrein gesitueerd.
De tuin aan de voorzijde (naar de Zonnebeekweg) is een open ruimte met het karakter van een prairie (gazon met boomgroepen). Het zicht op de heide is hier gegarandeerd door hoogteverschil in het grasveld en doordat bij de aanleg doelgericht bomen op de heide zijn gekapt.
Alle boomgroepen en solitairen in de tuin zijn samengesteld uit een breed asortiment van inheemse en uitheemse soorten, waaronder toen en nu zeldzame soorten.
Omschrijving
Het huis is gezet op een rechthoekige verharding van grind, waarop in de vier hoeken een pad uitkomt. Het pad naar zuidoost gaat als oprijlaan naar de Zonnebeekweg; dat naar zuidwest voert door de zijtuin die aan de zuidzijde van het huis tussen de bomen is uitgespaard. Dit pad eindigt op de terreingrens bij een grote solitaire eik. Het pad bij de noord-oostelijke punt voert rond de zijtuin aan de noordzijde bij de bocht van de Rutbeek en sluit aan op het pad ten noordwesten dat de sier- en nutstuinen ontsluit.
Ten oosten van dit pad dat van het huis naar de moestuin loopt, staan 2 evenwijdige taxushagen, waarvan de westelijke geknipt is in een golvende vorm en de oostelijke onderbroken is.
Ten oosten van het huis ligt, tussen de verharding van grind en de Zonnebeekweg, een gazon met verschillende boomgroepen en solitaire bomen. Evenwijdig aan de voorgevel ligt in het gazon een talud met een hoogteverschil van ongeveer 1,50 meter. Het gazon ten oosten hiervan ligt vrijwel horizontaal. Aan de noordzijde grenst dit gazon aan de houtwal langs de beek, waarin aan de oostzijde een schuur annex duiventil staat. Aan de zuidzijde loopt het gazon door tot aan de dienstweg die ten zuiden van de dienstgebouwen aftakt van de Zonnebeekweg. De inrit is gemarkeerd door een hek met daar omheen rhododendrons.
In het zuidelijk deel van het gazon ligt de oprit naar het huis, aan weerszijden geflankeerd door 3 zuilvormige taxusstruiken die op regelmatige onderlinge afstand staan. Aan de noordzijde van de oprit staat ten westen hiervan nog een zuilvormige taxusstruik. Aan de noordzijde van de stal annex koetshuis loopt een recht pad naar de oprit. Ten zuiden van de stal/koetshuis staan 2 schuren/stallen. Tussen de gebouwen ligt een verharding van grind. Op de grens van het terrein ligt een houtwal die aansluit op een bosgedeelte ten westen van deze gebouwen.
Ten zuiden van het huis ligt, grenzend aan de verharding van grind een zijtuin bestaande uit gazon met boomgroepen en solitairen. Ten zuiden van het gazon ligt opgaand bos. Langs het begin van het pad langs deze tuin naar het huis staat aan de westzijde een lage taxushaag met een lengte van ongeveer 10 meter, geknipt in een golvende vorm. Tegenover het eind van de haag staat aan de andere zijde van het pad een korte taxushaag evenwijdig aan de gevel van het huis. In het verlengde van deze haag staat naast de oprit een taxusstruik, die in een blokvorm is gesnoeid. Ten zuiden van de haag en grenzend aan de oostzijde van het pad staan 2 bijzondere naaldbomen. Het pad sluit aan op een pad dat langs de zuidwest-grens van het perceel de dienstgebouwen verbindt met de nuts- en siertuinen.
De werking van de hagen ten zuidwesten en ten noordwesten van de verharding rond het huis is dat zij de tuin direct achter het huis enigszins afschermen van de beide zijtuinen aan de noord- en zuidzijde. De paden waarlangs zij staan vormen de grenzen van deze achteruin die overigens de vorm van een halve cirkel heeft en aan de westzijde wordt begrensd door opgaand beukenbos. In het beukenbos zijn twee doorzichten uitgespaard. Het pad langs de terreingrens heeft hier aan de boszijde een rand van rhododendrons. De haag op de perceelsgrens bestaat uit haagbeuk met een hoogte van ongeveer 3.0 meter, die ter plaatse van de doorzichten is verlaagd tot ongeveer 1.0 meter.
Ten noorden van het huis ligt, net als aan de zuidzijde, een zijtuin bestaande uit gazon met solitairen en boomgroepen. Hier ligt de tuin in de bocht van de houtwal langs de Rutbeek.
In de noord-westelijke hoek van het terrein ligt een rechthoekige deeltuin die in gebruik is als moestuin, bloementuin en boomgaard. Deze rechthoek is door een assenkruis verdeeld in vier kwadranten. Een pad over de lengte-as verdeelt de tuin in een noordelijk en een zuidelijk deel en een muur bepaalt een oostelijk en een westelijk deel. Ter plaatse van het pad zit in de muur een doorgang. Aan de oostzijde van dit terrein staat een beukenhaag van ongeveer 3.0 meter hoog, waarin 2 poorten geknipt zijn ter plaatse van de paden door en langs de moestuin. De noordzijde van het terrein wordt begrensd door de houtwal langs de Rutbeek. Langs het westelijk deel staat voor de houtwal een muur, waarin poorten en opslagruimten zijn opgenomen en die aansluit aan de haaks daarop staande muur die de tuin in noord-zuid richting deelt. Een beukenhaag met een hoogte van ongeveer 2.0 meter, met een onderbreking ter plaatse van het pad, vormt de begrenzing aan de westzijde. Langs de zuidzijde staat een hek langs, ook hier, een pad.
In het oostelijk deel van de tuin ligt de boomgaard, ten westen de moestuin met kweekkas en -bakken. Ten zuiden staat bij de kop van van de muur een tuinhuisje waar omheen oorspronkelijk de bloementuin lag die nu niet meer aanwezig is.
Aan beide zijden van het pad midden door de boomgaard ligt een border met vaste planten. Over het pad staan, op regelmatige afstand van elkaar, zes rozenbogen.
Waardering
Tuin, omstreeks 1908 aangelegd en toegeschreven aan P.H.Wattez van cultuurhistorische en tuinhistorische waarde:
- als voorbeeld van een tuin behorend bij een Twentse buitenplaats waarin aanwezige landschappelijke waarden worden geincorporeerd in een bij het huis aansluitend ontwerp;
- als kenmerkend voorbeeld van een op Amerikaans voorbeeld geïnspireerde tuinaanleg in het oeuvre van P.H. Wattez en als zodanig in aanleg zeldzaam;
- vanwege de esthetische kwaliteiten van het oorspronkelijk ontwerp, i.c. de aansluiting van de tuin op het huis, het gebruik van zichtlijnen en gazons en de inpassing van de verschillende delen van de tuin, hetgeen thans nog duidelijk herkenbaar is.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
GARDEN LAYOUT, laid out circa 1908 in a landscape style inspired by American examples. The design of the garden layout is attributed to P.H. Wattez, in particular the use of sight lines and lawns.
The house is situated centrally on the plot, approximately 1.5 metres higher than the surrounding garden and rotated a few degrees in relation to the Zonnebeekweg. The landscape-style garden lies around the house with wooded parcels on the west and south sides and a woodland strip along the Rutbeek to the north. In the bend of the stream lies to the north of the house an enclosed side garden, to the west of which are situated the kitchen garden, flower garden and orchard. These sections lie in the shelter of the woodland strip along the stream. In the wooded parcels at the rear of the house (beech wood) narrow sight lines have been kept open towards the agricultural land behind. The service buildings are situated on the south side of the grounds.
The garden at the front (towards the Zonnebeekweg) is an open space with the character of a prairie (lawn with tree groups). The view of the heath is guaranteed here by the height difference in the grassy field and because during construction trees on the heath were deliberately felled.
All tree groups and individual trees in the garden are composed of a broad assortment of native and exotic species, including species that were rare then and now.
Description
The house is placed on a rectangular gravel surfacing, onto which a path arrives at each of the four corners. The path to the south-east goes as a driveway to the Zonnebeekweg; that to the south-west leads through the side garden which is spared among the trees on the south side of the house. This path ends at the site boundary at a large solitary oak. The path at the north-eastern point leads around the side garden to the north at the bend of the Rutbeek and connects to the path to the north-west that gives access to the ornamental and utility gardens.
East of this path that runs from the house to the kitchen garden, there are 2 parallel yew hedges, the western one trimmed in a wave form and the eastern one interrupted.
East of the house, between the gravel surfacing and the Zonnebeekweg, lies a lawn with various tree groups and solitary trees. Parallel to the front facade lies in the lawn a slope with a height difference of approximately 1.50 metres. The lawn to the east of this lies almost horizontal. To the north this lawn borders the woodland strip along the stream, in which a shed annex pigeon loft stands on the east side. To the south the lawn extends to the service road which branches off from the Zonnebeekweg south of the service buildings. The entrance is marked by a gate with rhododendrons around it.
In the southern part of the lawn lies the drive to the house, flanked on either side by 3 columnar yew shrubs standing at regular intervals apart. To the north of the drive stands a further columnar yew shrub to the west of this. To the north of the stable annex coach house runs a straight path to the drive. South of the stable/coach house stand 2 sheds/stalls. Between the buildings lies gravel surfacing. On the boundary of the grounds lies a woodland strip which connects to a wooded area to the west of these buildings.
South of the house lies, adjacent to the gravel surfacing, a side garden consisting of lawn with tree groups and solitary trees. South of the lawn lies woodland. Along the start of the path along this garden towards the house stands on the west side a low yew hedge approximately 10 metres in length, trimmed in a wave form. Opposite the end of the hedge stands on the other side of the path a short yew hedge parallel to the facade of the house. In line with this hedge stands beside the drive a yew shrub, which has been clipped in a block form. South of the hedge and adjacent to the east side of the path stand 2 exceptional conifers. The path connects to a path that along the south-west boundary of the plot connects the service buildings with the utility and ornamental gardens.
The effect of the hedges to the south-west and north-west of the surfacing around the house is that they screen the garden directly behind the house somewhat from both side gardens to the north and south. The paths along which they stand form the boundaries of this rear garden which otherwise has the shape of a semi-circle and is bounded on the west side by woodland of beech trees. Two sight lines have been spared in the beech wood. The path along the site boundary has here on the woodland side an edging of rhododendrons. The hedge on the plot boundary consists of hornbeam approximately 3.0 metres in height, which at the location of the sight lines is reduced to approximately 1.0 metre.
North of the house lies, as on the south side, a side garden consisting of lawn with solitary trees and tree groups. Here the garden lies in the bend of the woodland strip along the Rutbeek.
In the north-western corner of the grounds lies a rectangular section garden which is used as a kitchen garden, flower garden and orchard. This rectangle is divided by a cross axis into four quadrants. A path along the longitudinal axis divides the garden into a northern and a southern section and a wall determines an eastern and a western section. At the location of the path there is a passage in the wall. On the east side of this area stands a beech hedge approximately 3.0 metres high, in which 2 gates are cut at the locations of the paths through and along the kitchen garden. The north side of the area is bounded by the woodland strip along the Rutbeek. Along the western section stands in front of the woodland a wall, in which gates and storage spaces are incorporated and which connects to the perpendicular wall which divides the garden in north-south direction. A beech hedge approximately 2.0 metres in height, with a gap at the location of the path, forms the boundary on the west side. Along the south side stands a fence along, here too, a path.
In the eastern section of the garden lies the orchard, to the west the kitchen garden with greenhouse and growing beds. To the south at the head of the wall stands a garden house around which originally the flower garden lay, which is no longer present.
On either side of the path through the middle of the orchard lies a border with perennial plants. Over the path stand, at regular intervals from each other, six rose arbours.
Valuation
Garden, laid out circa 1908 and attributed to P.H. Wattez, of cultural-historical and garden-historical value:
- as an example of a garden belonging to a Twentse country estate in which existing landscape values are incorporated in a design adjoining the house;
- as a characteristic example of a garden layout inspired by American examples in the oeuvre of P.H. Wattez and as such rare in execution;
- because of the aesthetic qualities of the original design, in particular the connection of the garden to the house, the use of sight lines and lawns and the integration of the various sections of the garden, which is still clearly recognizable at present.
Nearby in the register
- ZonnebeekKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Koetshuis(L), Zonnebeekweg 112Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Kapschuur, Zonnebeekweg bij 110Boerderijunder 1 mi
- Garage(L), Zonnebeekweg bij 110Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.