Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische Tuin-en Parkaanleg
Vorden, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1750 - 1800
- Address
- Wiersserallee bij 9, 7251 LH Vorden (Bronckhorst 25)
- Place
- Vorden
- Municipality
- Bronckhorst
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.09734, 6.40344
- Part of complex
- 509705
- Monument number
- 509706
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity of Amsterdam Library
5 historical maps cover this location, the earliest the 1742 map "Provinces Unies des Pays Bas." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG dateert in oorsprong uit de achttiende eeuw. In de huidige tuin- en parkaanleg is deze achttiende-eeuwse structuur nog altijd herkenbaar. Oorspronkelijk was huis De Wiersse met vierkante binnen- en buitengrachten omringd en was het ten noorden van de Baakse Beek gelegen. Vermoedelijk werd omstreeks 1651 de beek ten noorden van het huis verlegd, ten behoeve van een -niet meer bestaande- watermolen. In de eerste helft van de achttiende eeuw werd in de noord-zuid gelegen as van het huis een oprijlaan aangelegd. Enkele andere -nog bestaande- lanen (evenwijdig, loodrecht en diagonaal gelegen op deze laan) dateren ook uit deze tijd. Ten oosten van het huis lag een formele, regelmatig aangelegde tuin. Twee nog bestaande tuinbeelden ('Zomer' en 'Herfst') zijn onderdeel van deze tuin geweest. In de periode 1795-1833, ten tijde van Ludolph van Heeckeren, werd de formele aanleg in een meer landschappelijke aanleg omgevormd. De karpervijvers werden vergraven en voorzien van onregelmatige oevers en op de zgn. "gronden van vermaak" werden slingerende paden aangelegd, tevens werden heuveltjes opgeworpen en schiereilanden gecreëerd. Dit gebied is nog herkenbaar en wordt de "wilde tuin" genoemd. In 1841-44 veranderde de oprijlaan van vorm. De lange rechte bomenrijen werden vervangen door drie onregelmatige groepen van -nog bestaande- eiken, beuken en Amerikaanse eiken en de laan werd van een bocht voorzien. In de tweede helft van de negentiende eeuw raakten huis en tuinen in verval. Vermoedelijk was al voor deze tijd de tuin ten oosten van het huis in een moes- en bloementuin gewijzigd. Omstreeks 1870 werden door L.P. Zocher en C.E.A. Petzold ingrijpende plannen voor wijziging van huis en tuin gemaakt, die echter niet zijn uitgevoerd. In 1907 werd de sinds 1844 wat slingerende oprijlaan weer recht getrokken en verlengd, volgens de vermoedelijke achttiende-eeuwse lijn. In 1912 ontwerpt de dochter van Victor de Stuers, Alice, de thans nog bestaande parterre met buxus en rozen ("rozenparterre" of "rozentuin") ten oosten van het huis, die wat later op aandringen van De Stuers door Alice werd gespiegeld. De eveneens in deze tijd aangelegde verdiepte tuin ("lage tuin") wordt omgeven door plantenborders. Het ontwerp voor deze tuin is beïnvloed door de toen heersende Italiaans-Engelse stijl. Vanaf 1918 bezoekt W.E. Gatacre (later echtgenoot van Alice de Stuers) regelmatig De Wiersse en zal de buitenplaats binnen het bestaande karakter de nog bestaande structuur geven. Gatacre verrijkt de aanleg met romantische (ver)gezichten en geeft het geheel een onderliggende structuur: zo worden de binnen de aanleg gelegen boerderijen 'De Berenpas' en 'De Nijhof' binnen de aanleg opgenomen en door ingenieuze beplanting grotendeels buiten het zicht gehouden. Tevens worden veel rododendrons, om in de verschillende delen van de tuin verrassingseffecten te creëren, alsmede veel inlandse en enkele exotische boomsoorten geplant. In de zichtas naar het westen is gebruik gemaakt van suggestieve beplanting. Door de coulissewerking lijkt hier een breed en groots open park te zijn aangelegd, terwijl de beschikbare ruimte in werkelijkheid slechts beperkt is. De verdiepte tuin achter het huis, is van 1921 tot 1928 als parterre in gebruik geweest. De contouren zijn, evenals de natuurstenen trapjes uit 1921, nog aanwezig. De naar het noorden gerichte zichtas is eveneens met behulp van een serie van coulissen aangelegd. De zgn. "tennistuin" heeft een besloten karakter en ligt naast de voormalige tennisbaan, alwaar de charmille zich overheen slingert. In het zuid-oosten van de aanleg ligt de moestuin die omstreeks 1914 op deze plaats is aangelegd. De tuin- en parkaanleg kent diverse bestratingsvormen: klinkerpaden- en wegen, onverharde paden, granieten keiwegen, grintwegen en tegelpaden wisselen elkaar af en zijn op enkele plaatsen voorzien van eenvoudige karrenbruggen naar ontwerp van W.E. Gatacre uit 1920. De tuin- en parkaanleg is tevens voorzien van diverse voorzieningen die met de regeling van de waterhuishouding bestaande uit sloten, grachten en vijvers, te maken hebben: zo zijn ondermeer diverse in- en uitlaten, waarvan enkele zijn voorzien van schuiven, beschoeiingen en duikers aanwezig. Om de weiden staan eenvoudige afrasteringen en houten hekken die door W.E. Gatacre naar Engels model omstreeks 1920 zijn ontworpen. Binnen de aanleg is, naast alle als complexonderdelen opgenomen tuinsieraden, van belang: de uit vermoedelijk achttiende-eeuwse natuurstenen fragmenten samengestelde 'fontein' die in 1998 in onderdelen in de tuin werd opgegraven. Het tableau van hout in de vorm van een 'ruiter te paard' is omstreeks 1985 gemaakt en gebaseerd op een tekening van Cornelis Troost en de schommel en de wip (naar voorbeeld van Gijsbert van Laar) die uit dezelfde tijd dateren, vallen wegens te geringe ouderdom buiten de bescherming van rijkswege.
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de historische buitenplaats De Wiersse van algemeen belang:
- als zeldzaam en representatief voorbeeld van een in oorsprong achttiende-eeuwse aanleg in formele stijl die met name in het eerste kwart van de twintigste eeuw zijn huidige structuur en karakter verkreeg in een Italiaans-Engelse stijl;
- vanwege het belang van de aanleg voor de geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur;
- vanwege de, deels ook in detail, gaaf bewaarde achttiende-eeuwse structuur;
- vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT originates from the eighteenth century. In the current garden and park layout, this eighteenth-century structure is still recognisable. Originally, the house De Wiersse was surrounded by square inner and outer moats and was located north of the Baakse Beek. Presumably around 1651 the stream north of the house was diverted, for the benefit of a water mill that no longer exists. In the first half of the eighteenth century, a driveway was laid out along the north-south axis of the house. Several other lanes still in existence (parallel, perpendicular and diagonally positioned to this lane) also date from this period. East of the house lay a formal, regularly laid out garden. Two garden sculptures still in existence ('Summer' and 'Autumn') were part of this garden. During the period 1795-1833, in the time of Ludolph van Heeckeren, the formal layout was transformed into a more picturesque layout. The carp ponds were enlarged and provided with irregular banks and on the so-called "pleasure grounds" winding paths were laid out, and at the same time hillocks were raised and peninsulas created. This area is still recognisable and is called the "wild garden". In 1841-44 the driveway changed shape. The long straight rows of trees were replaced by three irregular groups of still-existing oaks, beeches and American oaks and the lane was provided with a bend. In the second half of the nineteenth century the house and gardens fell into disrepair. It is presumed that the garden east of the house had already been converted to a vegetable and flower garden before this time. Around 1870, L.P. Zocher and C.E.A. Petzold made far-reaching plans for alterations to house and garden, which were however not executed. In 1907 the driveway, which had been somewhat winding since 1844, was straightened again and extended, according to the presumed eighteenth-century line. In 1912 the daughter of Victor de Stuers, Alice, designs the still-existing parterre with boxwood and roses ("rose parterre" or "rose garden") east of the house, which was later mirrored by Alice at De Stuers' insistence. The sunken garden ("low garden") also laid out at this time is surrounded by planted borders. The design for this garden was influenced by the then prevailing Italian-English style. From 1918 onwards, W.E. Gatacre (later husband of Alice de Stuers) visits De Wiersse regularly and will give the estate within its existing character the still-existing structure. Gatacre enriches the layout with romantic views and gives the whole an underlying structure: the farms 'De Berenpas' and 'De Nijhof' located within the layout are incorporated and largely concealed from view through ingenious planting. Moreover, many rhododendrons are planted, to create surprising effects in the different parts of the garden, as well as many native and some exotic tree species. In the sight line to the west, suggestive planting is used. Through the coulisse effect, a broad and grand open park appears to have been laid out here, while the available space is in fact limited. The sunken garden behind the house was used as a parterre from 1921 to 1928. The contours are still present, as are the natural stone steps from 1921. The sight line directed to the north is also laid out with the help of a series of coulisses. The so-called "tennis garden" has an enclosed character and lies beside the former tennis court, over which the hedgerow winds. In the south-east of the layout lies the vegetable garden, which was laid out at this location around 1914. The garden and park layout features various paving forms: clinker paths and roads, unpaved paths, granite boulder roads, gravel roads and tile paths alternate and are provided at a few places with simple cart bridges designed by W.E. Gatacre from 1920. The garden and park layout is also provided with various facilities related to the regulation of the water management, consisting of ditches, moats and ponds: thus among other things various inlets and outlets, some of which are provided with sluices, revetments and culverts are present. Simple fencing and wooden gates designed by W.E. Gatacre after the English model around 1920 stand around the meadows. Within the layout, in addition to all garden ornaments included as complex components, the 'fountain' composed of presumably eighteenth-century natural stone fragments, which was excavated in parts in the garden in 1998, is of importance. The tableau made of wood in the form of a 'rider on horseback' was made around 1985 and based on a drawing by Cornelis Troost and the swing and seesaw (after the example of Gijsbert van Laar) from the same period fall outside national protection due to insufficient age.
The HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the historic country estate De Wiersse is of general importance:
- as a rare and representative example of an originally eighteenth-century layout in formal style which in particular in the first quarter of the twentieth century acquired its current structure and character in an Italian-English style;
- because of the importance of the layout for the history of garden and landscape architecture;
- because of the eighteenth-century structure, preserved in good condition in some parts also in detail;
- because of the functional-spatial relationship with the other components of the country estate.
Nearby in the register
- Tuinbank, Wiersserallee bij 9Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Bouwhuis, Wiersserallee 7Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Boerderij, Wiersserallee 5Boerderijunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Wiersserallee bij 9Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.