Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Dorpsstraat 50
Graauw, Zeeland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1822
- Address
- Dorpsstraat 50, 4569 AK Graauw (Hulst 29)
- Place
- Graauw
- Municipality
- Hulst
- Province
- Zeeland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.32930, 4.10493
- Monument number
- 509700
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Digital Commonwealth, Boston Public LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1818 map "Holland Or The Seven United Provinces, And The Netherlands." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Neo-gotische, driebeukige kruiskerk uit baksteen, in 1854 als vervanging gebouwd naar een ontwerp van architect P. Soffers. De nieuwe kerk werd gebouwd tegen de gehandhaafde bestaande toren uit 1822. Aan weerszijden van de toren zijn in het begin van de twintigste eeuw kapellen aangebouwd, waarschijnlijk zijn gelijktijdig de gebrandschilderde ramen in het priesterkoor en het neo-gotische hoogaltaar (gedateerd 1914) aangebracht.
De voormalige zangtribune en het daarop geplaatste orgel zijn relatief recent en vallen niet onder de bescherming.
Omschrijving
De kerk is opgetrokken uit rode baksteen. De aan de toren grenzende kopgevel van schip en zijbeuken is architectonisch aangepast aan de oudere toren, voorzien van verdiepte muurvelden en een natuurstenen waterlijst. De toegepaste baksteen van toren en kerk komen sterk overeen, de baksteen van de later toegevoegde kapellen wijkt duidelijk af. De kopgevel is op de hoeken voorzien van pinakel-achtige elementen.
De vierkante toren is opgebouwd uit drie geledingen met natuurstenen lijsten op de overgangen. De toegang is voorzien van een gepleisterde omlijsting en een spitsboogvormig bovenlicht met traceringen. Boven de toegang een spitsboogvormig venster met roedeverdeling. In de voorgevel van de tweede geleding een gepleisterde nis voor een beeld en een roosvenster, samen in een verdiept muurveld opgenomen; in de zijgevels een roosvenster. De derde geleding bevat twee galmgaten en een wijzerplaat van het uurwerk aan alle zijden. Aan beide zijden van de toren bevindt zich een later aangebouwde kapel, uitgevoerd in Belgische steen onder een vijfvlaks schilddak en voorzien van een spitsboogvormig venster per gevelvlak. De linker (noord) kapel is minder diep dan de rechter; in de hoek tussen linker kapel en toren bevindt zich een platgedekt traptorentje voorzien van smalle rechthoekige vensters.
De rechter (zuid) zijgevel van vijf traveeën breedte is sober uitgevoerd met lisenen. Per travee een spitboogvenster met natuurstenen tracering en dorpels. De gevel wordt afgesloten door een mastgoot.
Tegen de middelste travee bevindt zich een uitbouw ten behoeve van een biechtstoel, voorzien van een plat met schulprand. Tegen het transept een toren-achtige uitbouw waarin een toegangsdeur is opgenomen. De gevels van het transept gaan hoger op dan de zijbeuken en worden afgesloten door een bakgoot op uitkragend metselwerk. In de kopgevel van het transept een groot glas-in-lood raam met bakstenen verdeling in het onderste deel en natuurstenen tracering in het boogveld. Op de gevelhoeken overhoeks geplaatste steunberen. Achter het transept ligt in hetzelfde gevelvlak de sacristie met in de zijgevel onder meer een getoogde toegangsdeur en enige verdiepte spitsboogvelden waarvan twee grote velden deelbogen bezitten waarin kleine vensters zijn opgenomen.
De achter- of kopgevel van de sacristie bezit twee glas-in-lood spitsboogramen, daarboven een band van zeven boognissen en op zolderniveau een luik met aan weerszijden een spitsboogvormig glas-in-lood raam. De sacristie is door een laag tussenlid, waarin twee glas-in-lood ramen, met het koor verbonden. Het zevenvlaks koor is sober uitgevoerd met steunberen op de hoeken en voorzien van vijf gebrandschilderde ramen. Links naast het koor is een platgedekte stookruimte aangebouwd. De kapellen naast het koor bezitten beide één venster. De linker zijgevel is als de rechter zijgevel, echter met een uitgebouwde biechtstoel tegen de kopgevel van het transept.
Het gebouw is voorzien van zadeldaken in kruisvorm, gedekt met leien inmaasdekking; de transeptdaken zijn afgewolfd. De koorsluiting bezit een veelzijdig schilddak, de sacristie een eenzijdig aangebouwd, afgewolfd zadeldak. De fronttoren is voorzien van een met leien gedekte, achtzijdige, uitzwenkende spits, bekroond door een kruis en haan. Op de viering een opengewerkt torentje met driepasmotieven in de driehoekige gevelvlakjes; de slanke spits bekroond door een kruis.
Het interieur bezit rijke afwerkingen en inrichtingen uit de tweede helft van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw met onder meer gepolychromeerde wanden en plafonds met Jugenstilachtige biezen en lijsten, spiraalmotieven aan kolomdelen en blokmotieven op de wanden.
Het schip en de zijbeuken bezitten gepleisterde kruisgewelven. Het transept, de viering en het koor zijn voorzien van houten gewelfplafonds op houten consoles en ronde pilasters onder de graten, de zevenvlaks koorsluiting achter de triomfboog bezit een gepleisterd graatgewelf. Figuratieve beschilderingen op de triomfboog, onder zes ramen van het koor, voorstellend het leven van Christus; in een fries onder de gewelfaanzet in het transept en de viering, op twee muurvlakken in het noordelijke transept en één in de kapel noordelijk naast het koor; in de rechter kapel een deur waarboven een schilderij en een muurschildering. In de zijbeuken een kruisgang in de vorm van schilderijen. In de kopgevels van het transept uitgebouwde biechtstoelen. In de zijgevels van de zijbeuken eveneens uitgebouwde biechtstoelen, in de noordgevel tot muurnis verbouwd, in de zuidgevel nog oorspronkelijk, uitgevoerd in eikenhout met snijwerk en glas-in- lood in de deuren. Tegen de vieringkolom links van het koor een rijke eikenhouten preekstoel in neo-gotische stijl voorzien van baldakijn.
De kolommen in schip en transept zijn voorzien van rijk beschilderde naaldprofielen. Aan acht kolommen zijn gepolychromeerde heiligenbeelden aangebracht. Het centrale gangpad is belegd met zwarte en witte natuurstenen tegels, de overige loopgedeelten met rood-zwart-gele plavuizen. In het koor vijf gebrandschilderde ramen, overigens alle ramen in glas-in-lood uitgevoerd, grotendeels in gekleurd glas. Vanuit de zuidelijke koorkapel zijn de sacristie, portaal en toilet bereikbaar.
Het neo-gotische hoogaltaar, gedeeltelijk uit beschilderd pleisterwerk, gedeeltelijk zwart marmer, is een geschenk uit 1914. Zuidelijk van de entree een doopkapel met geheel beschilderd gewelfplafond, marmeren doopvont en ijzeren hekwerk. Links (noord) een Mariakapel met eiken altaar.
Klokkenstoel met klok van François Hemony, 1664, diam. 73 cm. Mechanisch torenuurwerk, B. Eijsbouts, met elektrische opwinding.
Waardering
Kerk van algemeen belang vanwege cultuurhistorische en architectuurhistorische waarden van niet alleen exterieur maar met name het interieur als rijk voorbeeld van negentiende en vroeg twintigste-eeuwse kerkdecoratie en inrichtingen; als zodanig van zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Neo-gothic, three-aisle cruciform church built in brick in 1854 as a replacement to a design by architect P. Soffers. The new church was built against the retained existing tower from 1822. On either side of the tower, chapels were added in the early twentieth century; probably at the same time the stained glass windows in the choir and the neo-gothic high altar (dated 1914) were installed.
The former singing gallery and the organ placed on it are relatively recent and do not fall under the protection.
Description
The church is built of red brick. The gable of the nave and aisles adjoining the tower is architecturally adapted to the older tower, furnished with recessed wall panels and a natural stone drip moulding. The brick applied to tower and church are very similar; the brick of the later added chapels is clearly different. The gable is provided at the corners with pinnacle-like elements.
The square tower is constructed from three storeys with natural stone mouldings at the transitions. The entrance is provided with a plastered surround and a pointed-arch fanlight with tracery. Above the entrance a pointed-arch window with glazing bars. In the facade of the second storey a plastered niche for an image and a rose window, together incorporated in a recessed wall panel; in the side facades a rose window. The third storey contains two sound holes and a clock face on all sides. On both sides of the tower is a later added chapel, executed in Belgian brick under a five-sided hipped roof and provided with a pointed-arch window per facade panel. The left (north) chapel is less deep than the right; in the corner between left chapel and tower is a flat-roofed small staircase tower provided with narrow rectangular windows.
The right (south) side facade of five bays in width is soberly executed with pilasters. Per bay a pointed-arch window with natural stone tracery and sills. The facade is concluded by a rain-water gutter.
Against the central bay is an extension for a confessional, provided with a flat roof with scalloped edge. Against the transept a tower-like extension in which an entrance door is incorporated. The facades of the transept rise higher than the aisles and are concluded by a rain-water gutter on projecting masonry. In the gable of the transept a large stained glass window with brick division in the lower part and natural stone tracery in the arch field. On the facade corners diagonally placed buttresses. Behind the transept lies in the same facade plane the sacristy with in the side facade inter alia an arched entrance door and several recessed pointed-arch panels of which two large panels possess sub-arches in which small windows are incorporated.
The rear or gable facade of the sacristy possesses two stained glass pointed-arch windows, above them a band of seven arched niches and at attic level a hatch with on either side a pointed-arch stained glass window. The sacristy is connected by a low intermediate section, in which two stained glass windows, to the choir. The seven-sided choir is soberly executed with buttresses at the corners and provided with five stained glass windows. To the left of the choir is a flat-roofed heating space added. The chapels beside the choir both possess one window. The left side facade is as the right side facade, however with an extended confessional against the gable of the transept.
The building is provided with gabled roofs in cruciform arrangement, covered with slates in Maas covering; the transept roofs are curved. The choir closure possesses a multi-sided hipped roof, the sacristy a one-sided added, curved gabled roof. The front tower is provided with an eight-sided, bellied spire covered with slates, crowned by a cross and weathercock. On the crossing an openwork small tower with trefoil motifs in the triangular facade panels; the slender spire crowned by a cross.
The interior possesses rich finishes and fittings from the second half of the nineteenth and the early twentieth century with inter alia polychrome walls and ceilings with Art Nouveau-like beading and mouldings, spiral motifs on column elements and block motifs on the walls.
The nave and the aisles possess plastered cross vaults. The transept, the crossing and the choir are provided with wooden vaulted ceilings on wooden corbels and round pilasters under the ribs, the seven-sided choir closure behind the triumphal arch possesses a plastered groin vault. Figurative paintings on the triumphal arch, beneath six windows of the choir, depicting the life of Christ; in a frieze below the vault springing in the transept and the crossing, on two wall panels in the northern transept and one in the chapel north of the choir; in the right chapel a door above which a painting and a wall painting. In the aisles a cloister in the form of paintings. In the gables of the transept built-out confessionals. In the side facades of the aisles also built-out confessionals, in the north facade converted to wall niche, in the south facade still original, executed in oak wood with carving and stained glass in the doors. Against the crossing column to the left of the choir a rich oak wood pulpit in neo-gothic style provided with canopy.
The columns in nave and transept are provided with richly painted pointed mouldings. On eight columns polychrome holy images are placed. The central aisle is paved with black and white natural stone tiles, the remaining walking areas with red-black-yellow tiles. In the choir five stained glass windows, otherwise all windows executed in stained glass, largely in coloured glass. From the southern choir chapel the sacristy, vestibule and toilet are accessible.
The neo-gothic high altar, partly of painted plasterwork, partly black marble, is a gift from 1914. South of the entrance a baptistery with entirely painted vaulted ceiling, marble baptismal font and iron railing. To the left (north) a Mary chapel with oak altar.
Bell frame with bell by François Hemony, 1664, diam. 73 cm. Mechanical tower clock, B. Eijsbouts, with electric winding.
Valuation
Church of general importance due to cultural-historical and architectural-historical values not only of the exterior but particularly the interior as a rich example of nineteenth and early twentieth-century church decoration and fittings; as such of rarity value.
Nearby in the register
- ZwaantjeshofBoerderij1 mi
- Boerderij, Roverbergsedijk 19Boerderij2 mi
- MariaschoolOnderwijs en wetenschap2 mi
- TheresiagestichtOnderwijs en wetenschap2 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.