Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, De Tange 3
Raard, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1918
- Address
- De Tange 3, 9155 AL Raard (Noardeast-Fryslân 21)
- Place
- Raard
- Municipality
- Noardeast-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.32761, 5.95006
- Monument number
- 507110
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUtrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Van de eenvoudige KERK nabij Raard die onder Eclectische architectuur met invloeden van de Overgangs-architectuur werd gebouwd, is volgens de gedenksteen rechts naast de ingang "DE EERSTE STEEN / GELEGD DOOR / K.J. POSTMA / 29 MEI 1918". De zaalkerk vervangt een kerk uit 1893, waarschijnlijk op dezelfde plaats, waarvan in het tochtportaal de gedenksteen is ingemetseld met het opschrift: "DEN 2 SEPT 1893 / DE EERSTE STEEN / GELEGD DOOR / T.J TOLSMA / PS 92, vs 14-16."
Het interieur van de kerk is vrijwel geheel oorspronkelijk en bezit vrijwel al het originele meubilair.
Het kerkterrein was eertijds door een sloot van de openbare weg gescheiden; de dam is nu nog herkenbaar in het toegangspad. De kerk is aan de achterzijde door een tussenlid verbonden met een lokaal.
Omschrijving
De zaalkerk heeft globaal een rechthoekige plattegrond met een risalerend portaal, aan de zijgevels driezijdige uitbouwen met zij-ingangen en aan de achterzijde een kerklokaal met consistoriekamer. De kerk is opgetrokken in bruine bakstenen verlevendigd met rode strengpersbakstenen banden en strekbogen, kunststenen aanzetstenen, neggeblokken en hardstenen lateien. Het zadel-schilddak is in hoofdzaak gedekt met gesmoorde kruisspannen. De torenspits en de aankappingen van de zijportalen zijn belegd met leien in Maasdekking. De voorgevel is visueel in twee bouwlagen verdeeld door de groepering van gepaarde rondboogvensters met gekleurd glas-in-lood onder strekboog en is symmetrisch ingedeeld. Op de middenas een risalerende portaaltravee en een vrijwel inpandige toren; aan weerszijden de gepaarde rondboogvensters en op de hoeken eenmaal verjongende hoeklisenen, die voortzetten in een uitkragend en klimmend fries dat onder de klokkenzolder aansluit op het torenlichaam. De gevellijst van het hoofdportaal heeft aanzetstenen, een rollaag en een aveinkel met een eenvoudig diepreliëf; in de geveltop een gedenksteen met een bij-belse tekst ontleend aan Mattheüs 28:20. De rondbogig gesloten entree onder streklaag en op natuurstenen aanzetstenen heeft een porte brisee onder een hardstenen latei en een tweetreeds hardstenen stoep. In het segmentvormige bovenlicht is een roosvenster met bakstenen tracering. In het torenlichaam zijn van onder naar boven: een rondboogvenster met gekleurd glas-in-lood, een zolderluik onder een hardstenen latei en de klokkenzolder zonder luidklok. Aan alle vier zijden van de dakruiter zijn galmgaten onder een hardstenen latei en met galmborden. De torenspits heeft aan vier zijden een klimmende lijst onder de geveltoppen en wordt afgesloten door een vierzijdig ingesnoerde spits met een smeedijzeren bekroning met granaatappel, vaste windrichtingspijl en weerhaan. De beide zijgevels zijn vijf raamtraveeën diep en geleed door eenmaal verjongende lisenen; elke travee heeft een gepaard stel rondboogvensters van verschillende grootte met gekleurd glas-in-lood. De gevels zijn verlevendigd door banden in rode strengpersbakstenen, langs onder- en bovendorpel van de vensters. In het midden van de zijgevels een topgevel die volgens hetzelfde principe is gedetailleerd als het hoofdportaal, met een driezijdige aankapping waarin een zij-ingang onder een rollaag en twee rondboogvensters. De aankapping is belegd met leien in Maasdekking. Aan de achterzijde van de kerk een ingang onder een getoogde streklaag naar het kerklokaal. Deze ingang is in de rechter zijgevel nog herkenbaar in het tussenlid. In het lokaal en de kerkeraadskamer zes gepaarde drieruits rondboogvensters tussen lisenen.
Het INTERIEUR van de kerk is structureel gaaf. De inpandige toren is maatgevend voor het tochtportaal bij de hoofdingang. Het torenlichaam is gesloten. Naar de kerkzaal zijn twee deuren. De kerkzaal heeft een beschoten plafond met ventilatieroosters. De kap heeft een springwerkconstructie en ijzeren trekstangen. Het eenvoudige bankenplan met theatersgewijze opstelling en twee gangpaden is oorspronkelijk. Tegenover de ingang is de podium-preekstoel, waarboven het orgel. De zij-ingangen geven via een halletje toegang tot het kerklokaal en de kerkeraadskamer. Het interieur bevat ondermeer de volgende waardevolle onderdelen: de oorspronkelijke banken met eenvoudig lineair diepreliëf op de bankwangen, de deuromlijstingen en de podiumpreekstoel. In de zijportalen hebben de plafonds de oorspronkelijke geschabloneerde beschildering. In de kerkeraadskamer de oorspronkelijke scharnierende paneelwand. Op de orgelgalerij staat een eenklaviersorgel van de firma Bakker & Timmenga uit Leeuwarden in een gesneden kas. Orgel en orgelkas zijn niet van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg. Volgens een opschrift, aan de binnenzijde van de deur, is het geplaatst op 22 maart 1908, vermoedelijk in de oude kerk. De oorspronkelijke dispositie is uitgebreid.
Waardering
De Gereformeerde kerk, gebouwd in 1918 onder Eclectische architectuur, is van algemene cultuurhistorische waarde:
- als karakteristiek voorbeeld van de traditionele kerkbouw van de Gereformeerden,
- vanwege de hoge mate van architectonische gaafheid van het exterieur en van het interieur,
- vanwege de redelijke mate van esthetische kwaliteit van het ontwerp,
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek, in het bijzonder van het interieur,
- vanwege de hoge mate van belang als beeldbepalend object buiten het dorp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Of the simple CHURCH near Raard which was built under Eclectic architecture with influences of Transitional architecture, according to the commemorative stone to the right of the entrance "THE FIRST STONE / LAID BY / K.J. POSTMA / 29 MAY 1918". The hall church replaces a church from 1893, probably on the same site, of which the commemorative stone is set into the draught porch with the inscription: "ON 2 SEPT 1893 / THE FIRST STONE / LAID BY / T.J TOLSMA / PS 92, v 14-16."
The interior of the church is virtually entirely original and possesses virtually all the original furnishings.
The church grounds were formerly separated from the public road by a ditch; the dam is still recognizable in the access path. The church is connected on the rear by a connecting section to a hall.
Description
The hall church has broadly a rectangular ground plan with a projecting porch, on the side facades three-sided extensions with side entrances and on the rear a church hall with vestry room. The church is built in brown brick enlivened with red wire-cut brick bands and stretcher arches, cast stone quoin stones, nog blocks and sandstone lintels. The gabled hipped roof is principally covered with clipped cross pantiles. The tower spire and the cappings of the side portals are covered with slates in Maas covering. The front facade is visually divided into two storeys by the grouping of paired round-arched windows with coloured stained glass under stretcher arch and is symmetrically arranged. On the central axis a projecting porch bay and an almost flush tower; on either side the paired round-arched windows and on the corners once receding corner pilasters, which continue in a corbelled and climbing frieze that adjoins the tower body under the belfry storey. The gable list of the main porch has quoin stones, a roll moulding and a projecting drip moulding with simple deep relief; in the gable top a commemorative stone with a biblical text from Matthew 28:20. The round-arched closed entrance under stretcher course and on natural stone quoins has a porte brisée under a sandstone lintel and a two-step sandstone stoep. In the segmental fanlight is a rose window with brick tracery. In the tower body are from bottom to top: a round-arched window with coloured stained glass, a loft hatch under a sandstone lintel and the belfry storey without bell. On all four sides of the roof turret are sound holes under a sandstone lintel and with sounding boards. The tower spire has on four sides a climbing list under the gable tops and is concluded by a four-sided pinched spire with a wrought iron finial with pomegranate, fixed weathervane and weather cock. Both side facades are five window bays deep and articulated by once receding pilasters; each bay has a paired set of round-arched windows of different sizes with coloured stained glass. The facades are enlivened by bands in red wire-cut brick, along the lower and upper windowsill of the windows. In the middle of the side facades a gable which according to the same principle is detailed as the main porch, with a three-sided capping in which a side entrance under a roll moulding and two round-arched windows. The capping is covered with slates in Maas covering. On the rear of the church an entrance under an arched stretcher course to the church hall. This entrance is still recognizable in the connecting section in the right side facade. In the hall and the vestry room six paired three-light round-arched windows between pilasters.
The INTERIOR of the church is structurally sound. The flush tower is determinative for the draught porch at the main entrance. The tower body is enclosed. To the church hall are two doors. The church hall has a boarded ceiling with ventilation grilles. The roof truss has a spring-work structure and iron tie rods. The simple pew plan with theatre-like arrangement and two aisles is original. Opposite the entrance is the platform pulpit, above which the organ. The side entrances give via a small hall access to the church hall and the vestry room. The interior contains among other things the following valuable components: the original pews with simple linear deep relief on the pew ends, the door framings and the platform pulpit. In the side porches the ceilings have the original stencilled decoration. In the vestry room the original hinged panel wall. On the organ gallery stands a single-manual organ by the firm Bakker & Timmenga from Leeuwarden in a carved case. Organ and organ case are not of value from the point of view of monument conservation. According to an inscription on the inside of the door, it was placed on 22 March 1908, presumably in the old church. The original disposition has been extended.
Valuation
The Reformed church, built in 1918 under Eclectic architecture, is of general cultural-historical value:
- as a characteristic example of traditional church building of the Reformed,
- because of the high degree of architectural soundness of the exterior and of the interior,
- because of the reasonable degree of aesthetic quality of the design,
- because of the particular material use and ornamentation, in particular of the interior,
- because of the high degree of importance as a visually defining object outside the village.
Nearby in the register
- Archeologie, Van Kleffenswei/LineleaneArcheologieunder 1 mi
- Kerk, De Buorren 8Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Kerk, Tsjerkepaad 1Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Archeologie, Bornwird-DorpArcheologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.